Connect with us

ELIMU

Kuporomoka kwa elimu Tanzania: Jinsi waandishi wa vitabu wanavyowadumaza wanafunzi kifikra

Published

on

TANZANIA ina upungufu mkubwa vitabu vya elimu kwa ajili ya kufundishia (kiada) na kujifunzia (ziada) jambo ambalo limechangia ongezeko la waandishi wengi.

Kuibuka kwa wimbi la waandishi wengi Watanzania kumefanya kuwepo na baadhi ya vitabu ambavyo vina muundo unaomfanya mwanafunzi kukariri badala ya kuelewa, huku vingine vikiwa na vitu vichache kiasi kwamba inakuwa haina tofauti na notisi za mwalimu.

FikraPevu inafahamu kwamba, vitabu ni sehemu ya kuongeza uelewa na ujuzi wa vitu kwa mwanafunzi, lakini kwa mwalimu pia ni sehemu ya kufanyia maandalio ya mamsomo kwa kuchukua baadhi ya vitu ambavyo anaweza kwenda kufundishia darasani.

Kwa maana nyingine, vitabu hivyo vinatarajiwa kuwa na vitu vingi vya ziada kwa mwanafunzi na hata mwalimu, ambaye mambo anayofundisha darasani yanatakiwa kuwa kama mwongozo ili mwanafunzi anaporejea kwenye kitabu ajifunze zaidi.

Lakini vitabu vingi vinapoandikwa katika mtindo wa ufupisho (summary) kwa kutoa maana ya maneno tu au baadhi ya vitu hii huwafanya wanafunzi kukariri na walio wengi huishia kusoma notisi ambazo wamepewa na walimu wa shule au katika masomo ya ziada (tuition) kwa kuona hakuna tofauti kati ya vitabu na kile ambacho wamepata kutoka kwa walimu hao.

FikraPevu ilizungumza na Aloyce Makopa, mwalimu taraji wa hisabati na kompyuta aishiye jijini Mwanza, ili kujua wakati anafundisha huwa anapendelea kutumia vitabu gani.

Mwalimu Makopa, kwanza alikiri kuwa vitabu vingi vya waandishi wa Tanzania havina vitu vingi, hivyo humlazimu kuchanganya vitabu hasa kilichoandikwa na S. Wakamoga na Taasisi ya Elimu Tanzania (TIE).

“Bila kuchanganya vitabu huwezi kupata notisi zilizokamilika ikiwa tu utategemea kitabu kimoja ambacho ni ‘chepesi’, kwa maana hakina mambo mengi yanayopaswa kufundishwa,” anasema.

Kitendo cha mwalimu kuchanganya vitabu ili kupata notisi kinafanya mwanafunzi aishie kusoma vitu alivyopewa kwa sababu maudhui yanakuwa na uzito mkubwa kuliko yale yanayopatikana kwenye vitabu, jambo ambalo halipaswi kuwa hivyo kwa sababu mwalimu anapofundisha huwa hatoi kila kitu, bali hutoa mwongozo na mifano ili kumfanya mwanafunzi aongeze juhudi kwa kujifunza yaliyomo kwenye vitabu hivyo.

Ni kwa mtindo huo ambapo mwanafunzi hupanua uelewa wake wa kuyatanzua mambo, hivyo huweza kuelewa na siyo kukariri.

Kuna miundo ya uandishi wa vitabu ambayo mwanafunzi akiiona inamfanya kuanza kufikiria ni kwa namna gani kitu fulani kiwe hivyo, mwanafunzi anakuwa na uwezo wa kujenga hoja na kutamani kupata majibu huku akiongozwa na mifano iliyotolewa na walimu, ukiongezea na namna mwandishi wa kitabu alivyoandika na kuweka vitu vingi vya muhimu ambavyo vipo humo.

Lakini kwa hali iliyopo, vitabu vya sasa vina namna ya maandishi ambayo yanashawishi kufanya mtu awaze kukariri kwa ajili ya kujibu mtihani na siyo kuelewa kama inavyopasa, hii ikiwa na tafsiri kwamba, vitabu vvya sasa vimeandikwa ili mwanafunzi aweze kujibu mtihani.

Ushahidi wa hili unaweza ukaonekana kwa kulinganisha vitabu ambavyo vimeandikwa na waandishi kutoka nchi tofauti na Tanzania hasa kutoka Ulaya.

Kwa mfano, ukiangalia kitabu kilichoandikwa na John Avison kiitwacho The World Of Physics kinachotumika kwa ajili ya elimu ya sekondari (GCSE) Uingereza na kile cha Physics for Secondary Schools Form 4 kinachomilikiwa na Wizara ya Elimu, Sayansi na Ufundi kitumikacho kwa ajili ya wanafunzi wa sekondari Tanzania, tena wa kidato cha nne, utanona kuna tofauti kubwa.

Mada ya Electromagnetism (Sumaku) katika kitabu cha Avison mada hii inapatikana katika ukurasa wa 192 na ni mada ya 15 wakati kitabu cha Wizara ya Elimu mada hiyo inapatikana ukurasa wa 36 na ni topiki ya pili.

Ipo tofauti kubwa sana ya kiuandishi na vitu vilivyomo katika vitabu hivyo. Katika kitabu cha kidato cha nne Tanzania, kutoka ukurasa wa 36 hadi wa 37 ambapo kuna utangulizi wa mada husika hakuna picha hata moja kuonyesha uhalisia wa magnetism (Sumaku) sehemu ambayo ujuzi wake unatumika, badala yake kuna maandishi mengi na michoro mitano.

Hili ni tofauti kabisa katika kitabu cha Avison katika kurasa mbili kuna picha tatu na michoro mitatu, picha hizo zinaonyesha sehemu ama mazingira ambayo sumaku inaweza kutumika na ufafanuzi wake unaonyeshwa kwa michoro.

Kwa hali hii inamshawishi mwanafunzi kufikiri zaidi kwa kuona uhalisia na kumuepusha kukariri maandishi pekee bali anajengewa kumbukumbu kwa kutumia vitu halisi.

Endapo utachukua wanafunzi wawili ambao wamesoma vitabu hivyo viwili, yaani mmoja aliyesoma kitabu cha mwandishi wa Tanzania na mwingine akasoma kitabu cha mwandishi wa Ungereza, kisha ukawapa sumaku na ukawaambia waitumie kwenye uhalisia, mwanafunzi aliyetumia kitabu toka Tanzania anaweza akashindwa.

Kwenye mitihani mingi Tanzania kuna aina ya maswali ya kuelezea maana ya neno fulani, kwa mfano, “Ielezee Sumaku” (Define Electromagnetism). Uandishi wa kitabu cha Fizikia kidato cha nne upo katika mtindo wa kumfanya mwanafunzi kujibu swali hilo na kutoa maana moja kwa moja kutoka kwenye kitabu, kwa sababu ukurasa 36 baada ya kichwa cha mada “Electromagnetism” mwandishi ameanza na kutaja maana ya neno huku maana hiyo ikiwa imekolezewa boksi la rangi nyekundu kumuonyesha mwanafunzi sehemu hiyo kuwa ya muhimu kuliko nyingine.

Kwenye kitabu cha Avison, mada inaanza kwa kumjengea mwanafunzi uelewa (concept) na kumpa mwanafunzi picha ya jumla jinsi “sumaku” ilivyo kiasi cha kwamba inampa changamoto ya mwanafunzi kufikiri zaidi na hata kujiuliza ama kuuliza maswali mengi.

Kama sera ya viwanda inataka ifanikiwe ni lazima waandishi hasa wa vitabu vya sayansi wazingatie uandishi wa vitabu kwa namna ambayo inaweza kumfanya mwanafunzi kuwa mbunifu na kuweza kutumia kile ambacho anakisoma katika mazingira yanayomzunguka na hivyo kuhamasisha wanafunzi na watu wengi kupenda kujisomea vitabu.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

ELIMU

Hamasa ya wazazi kufuatilia maendeleo ya watoto shuleni yaongezeka

Published

on

Elimu bora ina faida kubwa kwa maisha ya kila siku ya wananchi na pia huchangia ukuaji wa uchumi. Kwa kutambua hilo, Serikali nyingi katika nchi zinazoendelea na zile zenye uchumi wa kati zimeweka Elimu kuwa kipaumbele katika mipango ya maendeleo.

Tanzania ni miongoni mwa nchi hizo, na Serikali ya awamu ya tano imeipa kipaumbele sekta ya elimu kwa kuongeza bajeti ya elimu kwa trilioni 2.1 kwa sekta ya elimu katika mwaka wa fedha 2017/18 ukilinganisha na trilioni 1.7 zilizotengwa mwaka 2015/2016.

Lakini mafanikio ya elimu yanategemea wadau mbalimbali kutekeleza wajibu wao ili kufikia lengo la kuwaelimisha watoto ambapo wazazi au walezi ni miongoni mwa wadau hao. Utafiti mpya uliotolewa unaonesha mwamko wa wazazi kufuatilia maendeleo ya wanafunzi na shule umeongezeka ukilinganisha na miaka iliyotangulia.

Taasisi ya Twaweza katika utafiti wake; Elimu bora au bora elimu? Uliotolewa Mei, 2018 unaeleza kuwa Wazazi 7 kati ya 8 wenye watoto wanaosoma shule za msingi ambao ni sawa na asilimia 85 wanasema walikutana na walimu wa watoto wao angalau mara moja au mbili mwaka uliopita – na karibu idadi sawa na hiyo (86%) wanasema walitembelea shuleni kwa watoto wao angalau mara moja katika kipindi hicho hicho (haijaoneshwa kwenye jedwali).

Takwimu hizi zilikusanywa kutoka kwa wahojiwa 1,786 katika awamu ya 23 ya kundi la pili la Sauti za Wananchi, na zilikusanywa kati ya 25 Septemba na 15 Oktoba mwaka 2017 ambapo idadi ya kukutana kwa mzazi na mwalimu imeongezeka kutoka mwaka 2016 hadi 2017.

 

Lakini wazazi wengi wa watoto ambao wanasoma katika shule za msingi wanaamini njia pekee ya kuchangia maendeleo ya watoto wao ni kuwatunza na kuwalea katika maadili sahihi bila kusahau kuwafunza nidhamu watoto wao ili wawe wasikivu kwa walimu wao.

Kaya zenye watoto wanaosoma shule za msingi huwaadhibu watoto wao kama njia mojawapo ya kuusaidia uongozi wa shule (52%),” inaeleza ripoti ya utafiti huo.

Pamoja na hayo, idadi kubwa ya wazazi wanaona wana wajibu wa msingi wa kuhakikisha watoto wao wanajifunza lakini wanafikiri walimu ndio wenye jukumu kubwa la kufanikisha elimu ya watoto.

Utafti huo umeonyesha kwamba wazazi wako tayari kuchangia katika uboreshaji wa mazingira ya walimu ili wafudishe kwa ufanisi na kuwasaidia watoto wao kufanya vizuri katika mitihani.

Mkurugenzi wa Twaweza, Aidan Eyakuze akitoa maoni yake kuhusu utafiti huo, amesema wazazi wameongea kwa uwazi; wanajali zaidi ubora wa elimu kuliko gharama za kuipata elimu hiyo. Inawezekana kwamba mtazamo huu unetokana na changamoto za sasa katika sekta ya elimu kufuatia ongezeko la idadi ya watoto shuleni baada ya kufutwa kwa ada.

Ni vema viongozi wa ngazi zote wakayazingatia maoni haya ya wananchi wakati wa kuandaa na kutekeleza sera za elimu,” amesema Eyakuze.

Mbunge wa zamani wa Bunge la Afrika Mashariki, Dk Perpetua Nderakindo anasema haitakiwi kuitegemea Serikali peke yake katika kuboresha elimu hivyo ni lazima kuwe na ushirikiano wa pamoja na uwajibikaji katika kutengeneza mfumo wa elimu nchini utakaozaa matunda yanayotakiwa katika Taifa.

Dunia ya sasa inahitaji ushirikiano na naamini wazazi wanataka elimu bora kwa watoto wao hivyo ushirikiano, uwajibikaji na uwekezaji ni vya muhimu katika elimu yetu,” anasema Dk Nderakindo.

Hata hivyo, baadhi wanaeleza kuwa usimamizi mzuri wa shule nchini utasaidia kurudisha ubora wa elimu itakayowaandaa vijana kukabiliana na changamoto za ulimwengu wa sasa.

Meneja wa Utafiti na Sera wa asasi ya kiraia ya Haki Elimu, Bonaventure Godfrey amesema suluhisho ya changamoto hizo katika elimu mojawapo ni usimamizi bora wa shule nchini.

Anaeleza kuwa shule zote za msingi na sekondari zikisimamiwa vyema kwa Serikali kuwajibika ipasavyo wananchi au wazazi nao watawajibika.

Continue Reading

Afya

Vyakula hivi vitakulinda dhidi ya athari za kiafya za uchafuzi wa hewa

Published

on

Tunaishi katika ulimwengu unaokabiliwa na athari kubwa za mabadiliko ya hali ya hewa. Moja ya athari hizo ni kuongezeka kwa joto na kupungua kwa mvua katika maeneo mbalimbali. Athari hizi zinagusa moja kwa moja afya ya binadamu.

Ripoti ya mabadiliko ya hali ya hewa ya mwaka 2017 imeonesha kuwa kuongezeka kwa joto kunaathiri afya ya binadamu kwa kiasi kikubwa. Ripoti hiyo inatoka kundi la vyuo mbalimbali na mashirika tofauti ya Umoja wa Mataifa inasema watu wengi wanaathirika na joto pamoja na mlo hafifu sambamba na kusambaa kwa magonjwa.

Moja ya kisababishi cha mabadiliko ya hali ya hewa ni uchafuzi wa anga. Uchafuzi wa anga ni kuchanganyika kwa hewa asili katika anga na vitu kama vile moshi, majivu, gesi za kemikali katika hali na kiwango ambacho huathiri sifa ya hewa na kusababisha madhara kwa binadamu na viumbe vingine.

Baadhi ya vitu na vitendo huathiri vibaya anga letu. Baadhi ya vitu hivyo ni kama gesi na moshi unaotoka kwenye viwanda, moshi kutoka kwenye magari, marashi, dawa ya kuuwa wadudu shambani na kadhalika.

Lakini umewahi kujiuliza kuwa aina ya chakula unachokula kinaweza kukusaidia kukabiliana na athari za kiafya zinazotokana na uchafuzi wa hewa?

Wanasayansi katika utafiti wao uliotolewa hivi karibuni, wanaeleza ulaji wa chakula cha Mediterania ( Mediterranean diet) chenye matunda mengi, mbogamboga, nafaka isiyokobolewa, samaki, maharage jamii ya soya, mafuta ya mizeituni na mayai yanaweza kuwalinda watu dhidi ya athari za afya zinazotokana na uchafuzi wa hewa.

Wanasayansi hao kutoka Shule kuu ya Udaktari ya NYU ya Marekani, walichambua data za watu takribani 550,000 wenye wastani wa umri wa miaka 62 kwa miaka zaidi ya 17 ambapo waliwapanga watu hao kwenye makundi kulingana na ulaji wao unaoendana na chakula cha Mediterania na kulinganisha na muda waliokaa kwenye hewa iliyochafuliwa.

Walibaini kuwa watu ambao walizingatia kula vyakula vilivyotajwa hapo juu walikuwa na uwezekano mkubwa wa kuepuka magonjwa na vifo vinavyotokana na uchafuzi wa hali ya hewa. Magonjwa hayo ni yale ya mfumo wa upumuaji, moyo na kansa.

                                   Vyakula  jamii ya Mediterania

Vyakula hivyo jamii ya Mediterania vina uwezo mkubwa wa kukabiliana na vimelea vya maambukizi ya magonjwa kwa mtu ambaye atazingatia kwa usahihi kutumia katika maisha yake.

Uchafuzi wa hewa unasababisha athari mbaya za kiafya kupitia hewa ukaa na mlo wa Mediterania una virutubisho muhimu kupambana na vimelea vya magonjwa,” anasema Mwandishi Mtafiti wa utafiti huo, Chris Lim wa Chuo cha NYU.

Lim anasema vyakula vya aina nyingine vinaweza kusaidia kukabiliana na athari hiyo. “Nilipoangalia kila mchanganyiko wa chakula cha Mediterania, kina matunda, mbogamboga na mafuta yanayoweza kupambana na athari za hewa chafu,” anasema.

Utafiti kuhusu ulaji kama unaweza kuzuia athari za kiafya za uchafuzi wa hewa bado haujahakikiwa na kukubalika kisayansi. Lakini utafiti huo sio wa kwanza kutafuta uhusiano wa mlo na athari za kiafya za uchafuzi wa hali ya hewa.

Wakala wa Uhifadhi wa Mazingira wa Marekani (U.S. Environmental Protection Agency (EPA)) unatafiti kama mlo unaweza kumlinda mtu dhidi ya athari za uchafuzi wa mazingira. Pia wanatafiti ili kujiridhisha kama virutubisho hivyo vinaweza kutumika badala ya dawa za kitabibu na kwa kiasi gani mtu anatakiwa apate virutubisho hivyo kumhakikishia usalama dhidi ya uchafuzi huo.

Hata hivyo, bado watu wanashauriwa kutumia zaidi matunda na mbogamboga kwenye milo yao ya kila siku ili kupata faida mbalimbali za kiafya.

Continue Reading

ELIMU

Sababu 6 zinazothibitisha kwanini kukosolewa ni jambo zuri

Published

on

Mark Thomas anasema, kukosolewa kunaweza kuwa kitu kizuri bila kujali imetoka kwa mtu wa aina gani au anayefanya kazi gani.

Kukubali kukosolewa yaweza kuwa jambo gumu sana. Katika nafasi fulani katika ulimwengu huu unaotegemea mawazo na maoni, utakutana na mtu yeyote (anaweza kuwa mteja, hadhira au hata msomaji tuu) ambaye atataka kukwambia namna ya kufanya mambo yako kwa namna nzuri zaidi.

Yaweza kuwa vigumu kukabiliana na hali hiyo; ukizingatia kwamba hakuna mtu anayependa kuambiwa anakosea.

Sio wakati wote kukosolewa ni kubaya kwasababu wakati mwingine unaweza kutumia kukosolewa huko katika kujiboresha kitaaluma. Fahamu sababu sita zinazothibitisha kuwa kukosolewa ni jambo zuri:

Kukosolewa ni namna ya mawasiliano

Inapotokea mtu anakukosoa inamaanisha kwamba anataka kukupa mrejesho kuhusu huduma unayotoa na hii inaweza kuwa nafasi nzuri ya kujifunza kuhusu watu unaofanya nao kazi na jinsi ya kuwafanya wawe wateja wanaorizika na kazi yako.

Chukua muda kufikiria kile wanachokisema watu kabla hujajibu chochote, maana kwenye biashara au kufanya kazi na mtu ambaye yupo tayari kukosolewa na kufanyia kazi kile anachoambiwa humaanisha pande zote mbili zinaweza kufanya kazi kwa pamoja kufikia mafanikio mazuri. Uzalishaji unamaanisha kujua kile ambacho wateja wako wanataka.

 

Mrejesho hukusaidia kuboresha huduma zako

Unapodhani kwamba unachokifanya kipo sawa lakini hupati mrejesho wowote kutoka kwa watu, unakuwa na uhakika kiasi gani kama unachokifanya kina uzuri wowote? Haijalishi unajishughulisha na nini, kusikiliza na kufanyia kazi mrejesho unaoupata kutoka kwa wateja wako kutakusaidia kujua kipi ni kizuri na kipi kiboreshwe zaidi.

Tumia taarifa unazozipata kuboresha kile unachokifanya, inaweza kuwa vigumu kusikiliza kauli hizo zinazoumiza lakini itafanya unachokizalisha kiwe imara katika uzalishaji wake.

 

Hukufanya ufikirie kuhusu utendaji kazi wako

Kukosolewa kunakojenga huweza kukufanya uachane na utendaji mbovu na kuhamia kwenye mzuri. Jaribu kuwa na malengo na chukulia kile unachokizalisha kama vile sio cha kwako.

Hii inaweza kuwa ngumu hasa pale ambapo unahusika kwa kiwango kikubwa kwenye kile unachokifanya, lakini ukijaribu kufikiria zaidi unaweza kugundua namna ambavyo utaweza kuboresha namna ya utendaji kazi wako na kuzuia kushindwa kwa namna yoyote ile wakati wa kazi.

Jaribu kuangalia kama kuna taarifa yoyote ya ziada unayoihitaji? Je, kuna kitu umekisahau wakati ulipouanza huo mradi? Je, kazi inaweza kumalizika kwa muda uliopangwa awali?.

 

Kukosolewa kunakofaa kunaweza kukuletea manufaa

Fikiria pale inapotokea ukapata mteja ambaye yupo tayari kukwambia namna ya kumuhudumia vizuri; na wewe tuu ndio ukawa na taarifa hizi.

Hii hukuweka katika nafasi nzuri kwenye soko kuliko mtu mwingine yeyote na huweza kutumika siku za usoni ili kuboresha vitu na kuvipata kwa haraka. Jitahidi kutafuta taarifa hizi kutoka kwa wateja wako na kuwafanya wawe wazi kwako kuhusu kile wanachokitaka.

 

Tumia lugha nzuri, kusababisha suluhu

Lugha unayoitumia kujibu pale unapokosolewa ni ya muhimu sana. Jitahidi kuepusha ugomvi katika kujibu kwako. Badala yake badilisha kujibu kwako kuwa katika mazungumzo kuhusu namna ya kulikabili tatizo.

Hii itakufanya ubaki kwenye nafasi nzuri katika kazi yako na hautapoteza muda mwingi kuwaza kuhusu nini kifanyike ili kurekebisha mambo.

Yaweke maneno yako katika vitendo ili kuonesha kwamba unakubali kukosolewa, toa mrejesho wako kwa namna nzuri na fanikisha kukamilisha kazi yako.

 

Usichukulie kukosolewa kama shambulio binafsi

Inapotokea mtu hajaipenda kazi yako kwa mara ya kwanza usichukulie kwamba mtu huyo anakuchukia.

Hata pale unapokosolewa kwa kuonewa usiwe mwepesi kujibu kwa haraka na kwa hasira maana unaweza kuharibu uhusiano wako wa kazi na mtu huyo na inaweza kukuharibia sifa nzuri uliyonayo kwenye soko.

Kuna wakati kukosolewa kunaweza kuonekana kama shambulio binafsi, na wakati mwingine utakuwa sahihi kuwaza hivi. Tambua kwamba watu hukosea hivyo ni muhimu kukumbuka kutoruhusu maoni ya watu kukukasirisha.

Hata hivyo mtu makini anaweza kupokea kukosolewa kwa aina yoyote ile na akatoa mrejesho mzuri hata kama kukosolewa kwake kumekuwa ni shambulio binafsi kwake.

Watu wa aina hii wanaweza kutumia nafasi hiyo kwa manufaa yao, na kama itashindikana kabisa vunja mkataba wa kufanya kazi na mtu huyo kwa namna nzuri na kuacha sifa yako katika soko ikiwa bado ni nzuri.

Continue Reading

Muhimu Kusoma

Copyright © 2018 FikraPevu.com