Connect with us

Afya

UKIMWI: Sauti zisizosikika, majanga yasiyopona na biashara ya ukahaba

Published

on

KWA Monica Ibrahim, kahaba anayefanya shughuli zake pale Mbeya Carnival Night Club, mapenzi ni furaha iliyopotea kitambo kwa kuwa inamletea majeraha mengi maishani mwake, kiasi cha kumlazimu kuendesha maisha ya ukahaba ambayo awali aliyachukia mno.

Mara ya kwanza alipobakwa na kijana mmoja kijijini kwake Sungwi, Kisarawe, Pwani wakati wa likizo akiwa anasoma sekondari alijua kwamba ni ajali tu kwa sababu alimpenda pia kijana huyo ingawa hakuwa tayari kwa wakati huo na hakuthubutu kuripoti tukio hilo popote, lakini wakati mapenzi ya kweli yalipoibuka, mambo yakageuka kuwa mabaya zaidi.

“Niliolewa na mwanamume ambaye nilimpenda. Alikuwa kama mfalme kwangu kwa sababu alionesha mapenzi ya dhati na kunijali. Tulibahatika kupata watoto wawili kwenye ndoa yetu – kwa kiume na wa kike.

“Lakini ghafla, mambo yakabadilika. Mume wangu akaanza kunipigia bila sababu za msingi, anachelewa kurudi na akija amelewa chakari, wakati mwingine harudi kabisa nyumbani hata kwa siku tatu akisingizia alikuwa na shift kazini,” Monica alimweleza mwandishi wa FikraPevu akielezea masahibu ambayo baadhi ya wanawake wanakumbana nayo katika ulimwengu wa mapenzi.

Anasema alilazimika kuikimbia nyumba yake jijini Dar es Salaam, maeneo ya Kunduchi, asubuhi moja wakati mumewe, akiwa hajarudi kwa siku mbili, aliporejea ‘kutoka kazini’ (alikuwa mhudumu wa hoteli moja katikati ya Jiji la Dar es Salaam) akiwa amelewa chakari kama kawaida yake, akajitupa kitandani bila kuvua nguo na kumlazimu yeye kumvua nguo kama ilivyokuwa ada.

Ilikuwa ni wakati akimvua nguo hizo ndipo alipogundua kwamba mumewe alikuwa bado amevaa kondomu iliyotumika!

“Kosa kubwa nililolifanya ni kumuuliza. Pombe zilimtoka na akanipiga vibaya, kipigo ambacho sitaweza kukisahau maishani. Yule mwanamume nusura aniue. Nashukuru majirani walitokea kwa wakati na kuninusuru na wakanipeleka hospitali ya Mwananyamala ambako nililazwa kwa wiki mbili.

“Naambiwa hata uso wangu ulikuwa hautamaniki, achilia mbali viungo vingine kiasi cha kushindwa hata kunyanyua mikono. Yeye hakuwahi kuja kunitazama hata mara moja na nilipopona na kuruhusiwa kutoka tu nikaamua kuja Mbeya kwa shoga yangu ambaye naye kazi yake ni kama yangu sasa.

“Kwangu mimi wanaume ni kama wanyama ambao wanatakiwa kuchunwa tu na haijalishi unawachuna kwa namna gani. Ninapenda kuwaona wakiwa wameumia na hiyo inanipa faraja. Natafuta mwanamume mwenye pochi iliyonona, hasa walevi. Nikimpata, ninapendelea tunywee pombe chumbani kwenye faragha. Wenyewe wanadhani ninawapenda, lakini hapana. Ninachowafanyia huko ndani huwaacha wakipiga kelele kwa miezi, au hata miaka,” anasema bila kupepesa macho.

“Tazama hii!” Anamuonesha mwandishi wa FikraPevu vidonge vya valium ambavyo ni vya usingizi na mara kadhaa hupewa wagonjwa wanaotakiwa kufanyiwa upasuaji.

“Mara tunapokuwa chumbani, nikishaona mwanamume amelewa, ninachanganya kwa hila na pombe yake na kumshawishi kimahaba aendelee kunywa na baada ya dakika chache tu anakuwa hajitambui. Hapo ndipo ninapompukutisha kila kitu na kutokomea.”

Monica ni miongoni mwa wanawake na wasichana wengi wanaofanya biashara ya ukahaba katika eneo la Mbeya Carnival, klabu pekee na maarufu jijini humo iliyoko pembeni mwa barabara kuu ya kwenda Zambia katika eneo la Mafiati, ambayo mara nyingi hufurika watu kuanzia Ijumaa hadi Jumapili huku bendi mbili za jijini humo – Itumba na Baby TOT – zikiwa zinatumbuiza.

Ukipita katika eneo hili nyakati hizo, utakuta magari mengi yakiwa yameegeshwa nje, wakati ndani kuna kelele zinazotokana na muziki wa zilipendwa unaoporomoshwa na bendi hizo huku eneo la kuchezea likiwa limesheheni watu.

Baadhi ya wasichana wanacheza bila kupumzika kwani hawawezi kuketi kwa sababu hawana fedha za kununulia vinywaji, ingawa siyo dhambi kupumzika.

Rafiki yangu mmoja ananiambia kwamba wengi kati ya wasichana hao wako kazini, wanawawinda watu wanaohitaji huduma ya ngono kwa malipo.

“Mbeya ni miongoni mwa majiji makubwa Tanzania, nah ii ndiyo klabu pekee ya usiku ambako watu wengi, wakiwemo wale wanaosafiri kwenda nje ya nchi, huamua kuja kupoteza muda wao. Kama ilivyo kwa Dar es Salaam, Mwanza na Arusha, ukahaba umeshamiri jijini Mbeya kama unavyoona. Wengi si wazaliwa wa hapa, wanatoka kila kona ya Tanzania,” rafiki yangu ananieleza.

Mwandishi wetu alijikuta akitikisa kichwa kwa masikitiko akifikiria ni aina gani ya maisha ambayo jamii yetu imeyachagua na vipi kuhusu janga la UKIMWI.

Monica ni mmoja tu kati ya wanawake wengi wanaofanya ukahaba nchini Tanzania, huku wengi wao wakiwa wameingia kwenye biashara hiyo bila kupenda bali wamelazimishwa na sababu mbalimbali za kijamii, ikiwemo ugumu wa maisha, manyanyaso katika familia na hata kubakwa na wanaume wasio na utu – wakiwemo wanandugu.

Kwa mfano, tofauti na sehemu nyingi, makahaba katika maeneo mengi ya Jiji la Mwanza huwa hawajiuzi barabarani, bali hupita kila hoteli na nyumba ya wageni wakigonga milango.

Wakati fulani nikiwa jijini humo niliwahi kugongewa mlango mchana kweupe, nikadhani ni mhudumu, lakini nilipofungua nikakutana na mabinti watatu ambao umri wao haukuwa zaidi ya miaka 18 na walistahili kuwa shule – kama siyo sekondari basi hata chuoni.

Kabla hata sijawakaribisha, wote wakajitoma ndani, wakiwa wamevalia mavazi ambayo walistahili kuvaa usiku.

“Niwasaidie nini?” Nikauliza kwa mshangao.

Badala ya kujibiwa kwa maneno, kila mmoja akaanza kujinadi kwa ama kuonyesha matiti yake au tabasamu.

“Tuangalie, yupi uliyependezwa naye? Au hata ukitaka wote tubaki hapa sawa tu!” ndilo jibu nililoambulia. Wawili tayari walikuwa wamejikaribisha kitandani na mmoja akiwa ameketi kwenye sofa lililopo humo chumbani.

Kwa hasira nilifoka na kuwataka watoke haraka, lakini katika mshangao wangu ndiyo kwanza wakaanza kunicheka.

“Wewe mgeni Mwanza eeh? Sisi tunapita humu kwa sababu tunatambua wapo wanaume wengi wanaogopa kwenye barabarani kutafuta wanawake wa kuwastarehesha, sasa wewe kaka unaonekana mshamba.”

Nilitamani nimzabue kibao, lakini nikasita, na wakati huo huo wawili wakatoka haraka na kumwacha mwenzao aliyeketi kwenye sofa ambaye wala hakuonyesha mshtuko.

“Wewe mbona hutoki?” nikamuuliza kwa ukali.

“Sikiliza kaka yangu, najua unaweza kuwa mgeni, sikulaumu… hata hivyo, sisi hatufanyi hivi kwa kupenda, maisha ni magumu na hatuna pa kwenda,” akanieleza.

Binti huyo, ambaye alijitambulisha kama Bhoke, alisema kwamba alikimbia kijijini kwao huko Tarime baada ya baba yake kumlazimisha aolewe miaka mitatu iliyopita wakati akiwa kidato cha kwanza.

Alipomweleza kwamba hataki kuolewa anataka kusoma, baba yake akaapa kwamba angemuua kwa kuwa tayari alikuwa amepokea ng’ombe saba kwa ajili ya mahari.

“Nikakimbia kwenda Musoma na baadaye nikaja hapa Mwanza. Usiniulize nilifikaje, lakini mwili wangu huu huu ndio ulionifikisha hapa na ninaishi kwa kuutegemea, ingawa ndoto zangu nilitaka kuwa nesi,” alisema binti huyo kwa masikitiko.

Ukahaba umekuwa mada kubwa kwenye mijadala mingi kuhusiana na janga la ugonjwa wa UKIMWI. Vyombo karibu vyote vya habari vinaandika kuhusu maambukizi ya virusi vya UKIMWI na wanawatazama makahaba kama kundi linalochangia kwa kiwango kikubwa maambukizi hayo.

Serikali na mashirika yanayojihusisha na mapambano dhidi ya UKIMWI yanasema makahaba na ukahaba ndilo eneo linalochangia.

Kiwango kikubwa cha maambukizi ya virusi na watu wanaoishi na virusi kimeonekana kwa watu wanaojihusisha na ukahaba – makahaba wenyewe na wateja wao – na hata pale kiwango cha maambukizi kinapokuwa chini kwenye kundi hilo, mara nyingi kinakuwa juu kuliko kiwango kinachoonekana kwa watu wazima wenye maambukizi.

“Samahani kaka. Unaweza kuninunulia kinywaji?” sauti ya kike inayotokea nyuma yangu inanigutusha kwamba kumbe ningalipo jijini Mbeya. Ninageuka na kuwaona wasichana wawili wakiwa wamesimama mezani kwetu.

Rafiki yangu anajaribu kusema jambo fulani lakini ninamkatisha kwa kuvuta kiti kumkaribisha mmoja wao wakati mwenzake tayari alikwishajikaribisha kwenye kiti kingine. Bia mbili zinaletwa kwa ajili yao kupitia kwenye ‘bill’ yetu.

“Mbona hunywi bia?” msichana wa kwanza ananiuliza baada ya kuona nakunywa soda wakati rafiki yangu akingwa bia. Namweleza kwamba sijisikii vyema kutokana na uchovu wa safari. Hili linaonesha kumkera na anataka kunyanyuka, lakini namsisitiza aketi kwani tungependa tuzungumze.

“Mimi sipendi ‘kampani’ ya mtu asiyekunywa pombe, kila wakati yuko macho tu na hiyo siyo staili yangu ya kufanya kazi. Huwezi kumtoroka ukishamnywea bia zake. Haijalishi, inaonekana wewe ni mgeni, bora rafiki yako huwa namuona hapa. Jina langu ni Halima Mgaya na rafiki yangu hapa anaitwa Joyce Chagula. Asante kwa vinywaji,” anasema.

Wakati muda ukiendelea kusonga pengine kutokana na bia tatu alizokunywa, bila kuulizwa, Halima anaanza kuwalaani wazazi wake, hasa baba yake aliyeoa matala, ambaye hakumpeleka shule ingawa alichaguliwa kuendelea na kidato cha kwanza.

“Ninamchukia, kwa sababu kama asingekuwa yeye, sasa hivi ningekuwa mchumi. Yeye ndiye aliyeababisha niwachukie wanaume kwa sababu hakutimiza wajibu wake kama mzazi. Unaweza kuwa baba halafu huwahudumii watoto?

“Sikuomba nizaliwe, lakini yeye na mama ndio walionileta duniani. Hakuna hata mmoja kati yetu aliyesoma sekondari, sasa nikiwa mtoto wa mwisho kuzaliwa, nilidhani baba angebadili mawazo yake na kunipeleka. Badala yake akaondoka na kutuacha – watoto wote 11 – kijijini na kupotelea anakokujua yeye.

“Nadhani wanaume wote wako sawa tu na ninawachukia,” alisema na kuongeza kwamba ana miaka 19.

Halima anasema anapendelea kulala na wanaume waliooa kwa sababu wanajua jinsi ya kumhudumia mwanamke na humwachi fedha nyingi tofauti na vijana wasiooa.

“Najua hiyo siyo sahihi, lakini inatokea tu kwamba wateja wangu wote ni watu waliooa. Najiuliza pengine wake zao huwa hawawatoshelezi ndiyo maana wanakwenda kutafuta ngono nje hata kwa gharama. Inaniuma kufikiria kwamba huenda hata mama hakuwa akimhudumia vyema baba ndiyo maana akaamua kutafuta  wanawake wengine.

Lakini mwanamke anaposhindwa kutimiza majukumu yake, wacha mwanamke mwingine afanye kwa niaba yake!” anasema.

Makahaba daima wana wapenzi wengi. Hii inamaanisha kwamba, kama watakuwa wameambukizwa virusi vya UKIMWI, basi wanaweza kuviambaza kwa wateja wengine – kwa kujua ama kutokujua – hivyo kuongeza maambukizi katika jamii.

Ingawa Tume ya Kudhibiti Ukimwi Tanzania (TACAIDS) imeeleza kwamba maambukizi ya Ukimwi yameshuka kwa asilimia 20 kati ya mwaka 2010 na 2015 kufikia asilimia 5.1, lakini hali bado ni mbaya na inatisha, kwani kati yao asilimia 6.2 ni wanawake na asilimia 3.8 ni wanaume.

Maambukizi mapya yameshuka zaidi kwa watoto duniani kote kutoka watoto 290,000 mwaka 2010 hadi kufikia watoto 150,000 mwaka 2015, huku maambukizi kwa watu wazima yakiwa hayajashuka tangu mwaka 2010. Nchini Tanzania, watu milioni 1.4 wanaishi na Virusi vya UKIMWI.

Mikoa ya Njombe, Mbeya na Iringa ndiyo inayoongoza kwa maambukizi ya Virusi vya Ukimwi nchini ambayo inaongoza kwa asilimia 14.8, asilimia 9.1 na 9 mtawalia.

Mikoa mingine na asilimia za maambukizi katika mabano ni Ruvuma (7.2), Shinyanga (7.4), Dar es Salaam (6.9) Rukwa (6.2), Katavi (5.9), Pwani (5.9), Tabora (5.1), Kagera (4.8) na Geita (4.7).

Mikoa mingine aliyoitaja ni Mara (4.5), Mwanza (4.2), Mtwara (4.1), Kilimanjaro (3.8), Kigoma (3.4), Simiyu (3.6), Morogoro (3.8), Singida (3.3), Dodoma (2.9), Manyara (1.5), Lindi (2.9), Tanga (2.4), Unguja (1.9) na Pemba (0.3).

Kujikinga na maambukizi ya virusi kwa watu wanaojihusisha na biashara ya ukahaba umekuwa ndio mkakati wan chi nyingi katika mapambano dhidi ya UKIMWI, huku njia ya ngono salama ikisisitizwa.

“Pochi yangu imejaa kondomu – za kike na za kiume. Nikipata mteja namwambia kwamba nataka ngono salama, lakini wengine ni wabishi hawataki kutumia, hivyo ninapaswa kujilinda mwenyewe, ninaamua kuvaa kondomu ya kike bila mwenyewe kujua, na hasa kwa vile wengi wanakuwa tayari wamekwishalewa na hawahitaji mambo yoyote ya utangulizi ambayo hata mimi sina haja nayo. Maisha ni muhimu sana kwangu,” anasema Joyce Chagula.

Neno 'changudoa' au ‘kahaba’ linamaanisha mlolongo mrefu wa watu wanaojihusisha na biashara ya ngono katika mazingira tofauti. Hawa ni pamoja na wanawake, wanaume na wanaopenda kufanya ngono ya jinsia moja (mashoga na wasagaji) ambao wanaweza kufanya kama kazi yao ya kudumu ama ya muda, kwenye madanguro, au baa, au hata barabarani na hata majumbani.

“Ni biashara ya aibu, ndiyo. Lakini tutafanyaje? Maisha siyo rafiki kabisa.” Anasema Monica. “Kama ningesoma, ningetafuta kazi nzuri, lakini sina fedha za kuanzisha biashara rasmi. Unaweza kujiunga na VICOBA lakini mikopo yake haikidhi. Ninachokifanya ama kukipata hapa ni kwa ajjili ya kushibisha tumbo tu, wakati mwingine unampata mteja ambaye hakukupi hata senti, anakwambia bia ulizokunywa zinatosha!”

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Afya

Kadi alama ya lishe  kutokomeza utapiamlo, udumavu kwa watoto chini ya miaka 5

Published

on

Serikali imeanza kutumia kadi alama ya lishe ili kuongeza uwajibikaji kwa watoa huduma itakayosaidia kupunguza tatizo la utapiamlo na udumavu kwa watoto nchini.

Muhtasari wa hali ya utapiamlo Tanzania ya mwaka 2016 inaonyesha kuwa asilimia 34 ya watoto chini ya umri wa miaka mitano nchini wamedumaa. Kwa maeneo maeneo ya mjini ni asilimia 25 na vijijini ni asilimai 38.

Kutokana na viwango vikubwa vya utapiamlo na udumavu vinavyosababisha na lishe duni, vimeathiri ukuaji na uwezo wa watoto kijifunza shuleni, jambo ambalo lina matokeo hasi kwa nguvu kazi ya taifa.

Waziri wa Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto, Ummy Mwalimu amesema  matumzi ya kadi alama ya lishe utasaidia kufuatilia ufanisi na uwajibikaji wa watoa huduma za lishe nchini ili kuhakikisha viashiria vyote vya utapimlo vinadhibitiwa  mapema na kuwawezesha watoto na watu wazima kuepukana na udumavu wa akili na mwili.

“Katika kufuatilia kiwango cha ufanisi katika utekelezaji wa afua za lishe nchini na kuhimiza uwajibikaji kwa watoa huduma, Wizara imeanza kutumia Kadi Alama ya Lishe (Nutrition Score Card). “ amesema Waziri Ummy.

Amesema Kadi hiyo itakuwa na viasharia 18 ambavyo vitatumika kupima utekelezaji wa lishe katika maeneo mbalimbali nchini. Viashiria hivyo vitatumika kama vigezo vya msingi ambavyo vinaonyesha mtoto aliyekidhi vigezo muhimu vya lishe ikiwemo kupata matone ya vitamin, madini, chakula bora na chanjo.

“Kadi Alama hii ina jumla ya viashiria 18 ambavyo vinatumika kufuatilia utekelezaji wa afua za lishe na matumizi ya kadi hii yamezingatia uzoefu uliopatikana katika matumizi ya kadi alama nyingine zilizopo nchini kama ile ya Malaria na ile ya Afya ya Uzazi, Mama na Mtoto. “, amesema Waziri Ummy.

Kwa upande wake, Mwenyekiti wa Kamati ya Bunge ya Huduma za Jamii, Peter Serukamba amesema  ili kampeni hiyo ifanikiwe, serikali inatakiwa kuongeza bajeti kwa taasisi  ya Chakula na Lishe (TFNC) kuwezesha kutimiza majukumu yake ikizingatiwa kuwa taasisi hiyo inafanya kazi na sekta zaidi ya moja.

Amesema viwango vya udumavu vinavyotokana na lishe duni kwa watoto nchini siyo vya kuridhisha na serikali ifanye juhudi za makusudi kutatua changamoto hiyo kwa watoto.

Kwa mujibu wa Ripoti ya Mapitio ya bajeti ya Lishe iliyotolewa na Shirika la Watoto duniani (UNICEF-2015/2016) nchini Tanzania inaeleza kuwa bajeti iliyotengwa kwenye shughuli za lishe ya taifa imeongezeka hali iliyochochea ongezeko la matumizi mara mbili zaidi ukilinganisha na mwaka wa fedha wa 2011/2012 na 2014/2015.

Ripoti hiyo inaeleza kuwa matumizi halisi katika sekta hiyo kwa mwaka 2011/2012 yalikuwa bilioni 10.5 na bajeti hiyo imekuwa ikiongezeka kila mwaka na hadi kufikia 2014/2015 ilikuwa bilioni 22.5. Licha ya ongezeko hilo bado bajeti hiyo haikidhi mahitaji yote ya lishe inayoelekezwa katika sekta mbalimbali ambazo zinahusika kuboresha afya za watoto.

Matumizi ya bajeti ya lishe yanaelekezwa katika maeneo matatu makuu ambayo ni kuhimiza ulaji wa chakula bora kwa watoto wachanga na watoto wadogo; kuzuia na kupambana na utapiamlo na kuboresha mazingira kuiwezesha serikali kutoa huduma bora za lishe nchini.

Shughuli zote hizo zinaratibiwa na sekta za afya na ustawi wa jamii, maendeleo ya jamii, jinsia na watoto; elimu; kilimo, usalama wa chakula; maji na usafi; mifugo na uvuvi; biashara na viwanda na taasisi za fedha.

 

Utapimlo na Udumavu

Kwa mujibu wa Shirika la Afya Duniani (WHO) linaeleza kuwa utapiamlo ni upungufu, ziada au kutokuwa na usawa katika kiwango cha chakula kinachompa mtu nguvu au virutubisho mwilini. Hali hii hutokea kwenye makundi mawili; kwanza kutokuwa na lishe ya kutosha ambako kunajumuisha kudumaa, kuwa  na uzito mdogo pamoja na kukosa virutubisho vya kutosha.

Pili ni kula vyakula vinavyoleta  unene uliopitiliza na magonjwa yanayotokana na mtindo wa maisha. Na hali hii huwapata zaidi watoto na watu wenye kipato kizuri waishio mjini.

Sababu kubwa ya watoto kupata utapiamlo ambao unasababisha udumavu wa akili na mwili ni kwamba familia nyingi hula vyakula vya wanga kwa wingi mfano ugali wa mahindi, unga wa mtama, muhogo, mchele na vyakula vya jamii ya maharage. Milo mingi hukosa mchanganyiko wa protini ya wanyama, mimea, mbogamboga na matunda.

Ripoti ya ya Shirika la Watoto Duniani  (UNICEF) inayoangalia  viwango vya ukosefu wa lishe kati ya mwaka 1992-2015 inaonyesha kuwa udumavu na utapiamlo sugu umepungua kutoka asilimia 50 hadi 34, huku utapiamlo uliokithiri ukipungua kutoka asilimia 7 hadi 5 na hali ya upungufu wa uzito ikipungua kutoka asilimia 24 hadi 14.

Waziri wa Afya, Ummy Mwalimu anaendelea kuwa kuwa, “Katika kupambana na utapiamlo nchini, Wizara yangu kwa kushirikiana na wadau wa Lishe imetoa matone ya nyongeza ya vitamin A kwa watoto wa kati ya miezi sita na miaka mitano sambamba na dawa za minyoo kwa watoto wa umri kati ya mwaka mmoja na miaka mitano.”

Amebainisha kuwa wizara yake itaendelea  kutoa huduma za matibabu ya utapiamlo mkali kwa watoto kupitia; kuongeza idadi ya Hospitali zinazotoa matibabu ya utapiamlo na kuboresha miundombinu ya hospitali kwenye wodi  17 za kulaza watoto.

“Wizara yangu pia imeendelea kuimarisha mfumo wa upatikanaji wa chakula dawa na vifaa vya kupimia hali ya Lishe pamoja na kujengea uwezo wa watoa huduma.” Amesema Waziri Ummy.

Naye, Waziri wa Fedha na Mipango, Dkt. Philip Mpango Amesema kuwa kwa mwaka wa fedha 2018/2019 Serikali itakua na miradi mingi ya kutekeleza, miongoni mwa miradi hiyo ni kupambana na tatizo la utapiamlo hivyo ni vema kama nchi ikaangalia namna bora ambayo Benki ya Dunia inaweza kusaidia katika utekelezaji wake.

“Kitaalamu mpaka mwanadamu anapofikisha siku 1000 ni kipindi muhimu sana kinachoamua maisha ya mwanadamu atakapokuwa mtu mzima atakuwa na uwezo gani wa kufikiri, kutokana na hali hiyo mtu ambaye atakua na utapiamlo uwezo wake utakua ni mdogo zaidi kulinganisha na mtoto aliyepata lishe bora’” alifafanua Dkt. Mpango.

Katika kutekeleza mradi huo Serikali itafanya kazi na Benki ya Dunia kwa kushirikiana na Wizara ya Afya pamoja na Taasisi ya Chakula na Lishe ili kuhakikisha kwamba Taifa linapunguza kwa kiasi kikubwa tatizo la utapiamlo.

Continue Reading

Afya

Bajeti ya afya 2018/2019 bado tegemezi, yafyekwa kwa asilimia 20

Published

on

Imeelezwa kuwa kuna uwezekano mkubwa kwa watanzania kukosa huduma bora za afya kwa mwaka wa fedha 2018/2019 kutokana na kupunguzwa kwa bajeti ya  Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto kwa asilimia 20.

Hayo yamebainika leo bungeni mjini Dodoma wakati waziri wa Afya, Ummy Mwalimu akiwasilisha makadirio ya bajeti ya wizara yake kwa mwaka wa fedha wa 2018/2019 ambapo amesema wameomba Serikali iwapatie billion 893.4 kwa ajili ya utekelezaji wa majukumu ya wizara hiyo.

“Mhe. Mwenyekiti jumla ya fedha kuu ambayo ninaomba Bunge lako tukufu lipitishe katika mafungu yote mawili kwa mwaka 2018/2019 sh. Bilioni 893.4,” amesema Waziri Ummy.

Kiasi hicho cha fedha kilichoombwa kimepungua kutoka trilioni 1.1 za mwaka wa fedha wa 2017/2018 ambapo zimepungua bilioni 171.6  na kufikia bilioni 893.4 mwaka 2018/2019 sawa na asilimia 20.

Waziri Ummy amesema kati ya fedha hizo ambazo wizara yake inaomba, fedha zitakazoelekezwa kwenye matumizi ya miradi ya maendeleo zitakuwa Tsh. bilioni 561.75 sawa na asilimia zaidi 60 ya fedha zote, ambapo matumizi ya kawaida yatagharimu bilioni 304. 47.

“Kwa upande wa matumizi ya kawaida kwa mwaka 2018/2019 wizara ikadiria kutumia kiasi cha sh. Bilioni 304,473,476 (bilioni 304.47) kwa ajili ya matumizi ya kawaida. Kati ya fedha hizo sh. Bilioni 88,465,756 (bilioni 88.46) zitatumika kwajili ya matumizi mengineyo na sh. Bilioni 216,720,000 (bilioni 216.72) zitatumika kwajili ya mishahara ya watumishi,” amesema waziri Ummy na kuongeza kuwa,

“Kwa upande wa miradi ya maendeleo wizara inakadiria kutumia sh. bilioni 4.91 kwa ajili ya miradi ya maendeleo. Kati ya fedha hizo, sh. Bilioni 1.5 ni fedha za ndani na sh. Bilioni 3.41 ni fedha za nje.” amesema waziri Ummy.

Kwa muktadha huo, bajeti ya afya itategemea fedha za wahisani kwa asilimia 60 kugharimia miradi ya maendeleo ikiwemo ujenzi wa vituo vya afya, zahanati, ukarabati wa majengo na ununuzi wa vifaa tiba na dawa. Hata fedha bilioni 4.91  iliyoelekezwa kwenye miradi ya maendeleo bado ni ndogo.

Changamoto iliyopo ni kwamba fedha za wahisani wakati mwingine huchelewa kufika au zinaweza zisiingie kabisa nchini kutoka na masharti ambayo yanaweza kuathiri utolewaji wa huduma za afya.

Kwa upande wake, Mwenyekiti wa Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Huduma za Jamii, Peter Serukamba amesema  serikali haina nia ya dhati ya kuinua sekta ya afya kwasababu bajeti inayotengwa kila mwaka ni ndogo na haikidhi mahitaji ya wizara ya afya.

“Uchambuzi wa kamati umebaini fedha zilizotengwa kwaajili ya utekelezaji wa shughuli wizara kwa mwaka wa fedha 2017/18, ni kiasi kidogo ambacho hakiridhishi na kinyume na matarajio ya Mpango wa Bajeti ambao Bunge na Serikali tulikubaliana,” alisema Serukamba.

Licha ya bajeti ya afya kupungua kwa mwaka wa fedha wa 2018/2019 kwa asilimia 20, fedha za bajeti iliyopita ya 2017/2018 hazikufika zote kwenye wizara hiyo jambo lilikwamishwa utekelezaji wa miradi mbalimbali ya maendeleo ya sekta hiyo.

Serukamba amesema, mpaka kufikia Februari mwaka huu, Serikali ilikuwa imetoa Sh. bilioni 576.52 pekee kati ya Sh. trilioni 1.1 zilizokuwa zimetengwa kwaajili ya Bajeti ya Wizara ya Afya kwa mwaka wa fedha 2017/18,.

Kutokana na bajeti ndogo ya wizara ya afya, wabunge wameshauriwa kuijadili na kuangalia uwezekano wa kuishawishi Serikali kuongeza fedha kwa wizara hiyo ikizingatiwa ni sekta muhimu kwa ustawi wa wananchi ili kuwahakikishia wananchi afya bora.

Continue Reading

Afya

Kwanini hakuna Saratani au kansa ya Moyo?

Published

on

Kugundua kwamba una saratani au ndugu yako ana saratani huwa ni kipindi kigumu sana maishani. Saratani imekuwa janga kubwa sana duniani na hujitokeza katika namna tofauti.

Saratani husababisha vifo vya watu zaidi ya milioni 8 kila mwaka. Na maradhi mapya milioni 15 hugundulika kila mwaka. Tafiti nyingi zimejitahidi kuboresha tiba pamoja na kutoa elimu kuhusu ugonjwa huu, lakini bado vita dhidi ya saratani ni ya kudumu na inayogharimu muda.

Saratani au kansa maarufu sana duniani ni; kansa ya matiti, mapafu, tezi dume, kansa ya kongosho, kansa ya koo lakini katika zote hizo kuna kiungo kimoja cha binadamu ambacho hakipo kwenye orodha nacho ni “Moyo”.

Je, umewahi kukutana na mtu mwenye saratani ya moyo? Ni kweli kwamba bado hujakutana naye. Je, hakuna saratani ya moyo?

Ukweli ni kwamba saratani ya moyo ipo, lakini matokeo yake ni machache sana na sababu za kuwa hivyo zaweza kukushangaza.

Ukweli kuhusu saratani au kansa
Watu wengi wanaposikia neno kansa hushtuka na kutamani hali hiyo isiwapate wao. Lakini ni vizuri sana kufahamu kuhusu ugonjwa wenyewe, na kujua kwa undani kuhusu mfumo wake kwenye mwili wa mwanadamu.

Kimfumo mwili una uthibiti wa kinga zake katika kuziweka sawa, kuondoa zilizochoka na kuzalisha mpya zenye afya. Lakini katika baadhi ya mazingira jambo hili huwa halifanyiki na seli huzidi kuzalishwa na kuongezeka na matokeo yake hutengeneza seli nyingi zisizoweza kufanya kazi.

Seli hizi zisipodhibitiwa, zinavuruga utendaji kazi wa seli zingine, kuchochea uzalishaji zaidi na baadaye kudhuru mfumo mzima wa ogani za mwili.

Saratani inaweza kusababishwa na kazi asilia za mwili, ni matokeo hatari yanayosababishwa na seli za mwili ambazo huchochea ongezeko la seli mwilini, na baadaye kuzifanya kuwa hatari au zifanye kazi tofauti na ile zinazotakiwa kufanya.

Seli hizo nyingi zilizozalishwa zinaposhindwa kudhibitiwa, husababisha kutokea kwa mkusanyiko mkubwa wa seli ambao hujulikana kama uvimbe (lakini hii haitokei kwenye saratani zote, mfano kansa ya damu).

Kuna aina 5 za saratani na zimegawanywa kutokana na sehemu ya mwili kansa inapotokea;
1. Kansa za mifupa
2. Kansa ya seli
3. kansa ya ngozi
4. Kansa ya damu
5. Kansa za mfumo wa fahamu

Japokuwa kansa imezoeleka kutokea kwenye baadhi ya viungo vya mwili kwa kiwango kikubwa lakini ukweli ni kwamba kansa inaweza kujitokeza sehemu yoyote ya mwili; utofauti ni kwamba ni rahisi kwa kansa kujitokeza zaidi kwenye baadhi ya sehemu za mwili.

Pamoja na kuwa kansa husambaa kutokana na mkusanyiko wa seli nyingi ulioshindwa kudhibitiwa na mwili, lakini ogani ya mwili yenye mfumo wa kuzalisha na kuondoa seli ina nafasi kubwa sana ya kupata kansa tofauti na ogani isiyo na mfumo huo au yenye kiwango kidogo cha kuzalisha seli. Kwa dhana hiyo sasa tuufikirie moyo…

 

Ogani yenye kazi kubwa 
Linapokuja suala ya ogani zinazofanya kazi nyingi mwilini sio rahisi kuusahau moyo, ambao huanza kufanya kazi kabla hata hatujazaliwa na huendelea kufanya hivyo mpaka pale tunapokufa. Huwa hakuna mapumziko kwenye mioyo yetu, maana hutakiwa kudunda muda wote. Kutoa na kusukuma damu kwenye mishipa na mirija yote mwilini kuhakikisha kila kiungo kinafanya kazi vizuri.

Kwa utendaji huo usio na mapumziko mwaka mzima, moyo huwa hauna muda wa kuondoa seli za zamani kwa kuzalisha seli mpya. Hakuna muda wa kazi hiyo, hivyo seli za moyo mara nyingi huwa hazibadiliki labda pale panapokuwa na tatizo kwenye seli hizo ambazo zinahitaji marekebisho.

Kama tulivyosema mwanzo kansa hutokea na kusambaa kupitia mkusanyiko wa seli za mwili; hivyo kwa ogani ambazo hazizalishi seli mara kwa mara ni ngumu kwa kansa kupata nafasi ya kutokea.

Kwa sehemu zingine za mwili kama ngozi, matiti, tumbo na utumbo zenyewe mara nyingi huondoa seli za zamani kwa kuzalisha seli mpya. Umeng’enyaji wa chakula huwa ni mchakato mgumu wenye tindikali nyingi (acid). Pia fikiria ni mara ngapi umeondoa ngozi kavu kwenye viganja au mikono yako?. Hata seli za matiti husinyaa na kutanuka kutokana na utendaji kazi wa homoni mwilini.

Aina hizi za saratani (ngozi, matiti, utumbo n.k) ni maarufu kwasababu seli za maeneo hayo huzalishwa na kuondolewa mara kwa mara. Pia maeneo haya hukutana na vihatarishi vingi ikiwemo mionzi ambayo hukutana na ngozi. Pia visababishi vingine vya kansa ambavyo huwa tunaviingiza mwilini au kuvivuta kupitia mfumo wa upumuaji (mapafu).

Ni mara chache sana moyo kukumbana na mazingira kama haya na hii husababisha utokeaji wa kansa uwe mgumu kwenye kiungo hicho. Hivyo ni ngumu sana kwa moyo kupata kansa. Hata hivyo kwanini inatokea?

 

Utokeaji wa kansa
Kwa makadirio tafiti zinaonesha watu 34 kati ya 1,000,000 wana mfumo wa kansa ya moyo, ambayo imegawanywa katika makundi mawili: uvimbe mdogo na mkubwa wa moyo.

Uvimbe wa ‘Malignant’ ambao hujulikana kama uvimbe mdogo, ni kansa ambayo hujitokeza kwenye mishipa milaini ndani ya mwili wa mwanadamu. Matukio ya aina hii ya kansa ni machache sana, lakini kiwango cha uongezekaji wake ni kikubwa sana. Viuvimbe laini kutokea kwenye moyo huwa ni jambo la kawaida, na mara nyingi haviwezi kusababisha kifo kwa mtu mwenye navyo.

Njia kubwa ya kutokeza kwa kansa kwenye moyo ni kupitia uvimbe mkubwa kwenye kiungo hicho. Hii hutokea zaidi pale kansa inaposambaa kwenda kwenye moyo kutokea sehemu nyingine ya mwili.

Kansa inapokuwa, husambaa kwenda kwenye sehemu zingine za mwili kutokea kwenye sehemu ya msingi au chanzo ilipoanzia. Kwenye baadhi ya matukio ya kansa ya mapafu inaweza kusambaa kwenda kwenye moyo, hii ni kutokana na ukaribu wa viungo.Lakini pia kansa inaweza kusambazwa kwenda kwenye moyo kupitia mfumo wa damu.

Kansa ya figo, mapafu na matiti, pamoja na kansa ya damu, kansa ya ngozi na tezi (goita) mara nyingi husambaa na kuathiri moyo, kutokana na ukaribu wa viungo hivyo.

Japokuwa kansa ya moyo haipo kwa kiwango kikubwa lakini kiwango cha kupona ni asilimia 50 baada ya mwaka mmoja, sio jambo la kupuuzwa. Pale watu wanaposema kwamba hakuna kansa ya moyo kwasababu tu hawajawahi kukutana na mgonjwa wa kansa hiyo ni vizuri ukampatia maarifa haya mapya.

Continue Reading

Must Read

Copyright © 2018 FikraPevu.com