Connect with us

Afya

TRAUMA: kidonda cha kisaikolojia kinachohatarisha maisha ya watu wengi

Published

on

Tunaishi katika dunia ambayo inakabiliwa na matatizo mbalimbali ambayo husababishwa na shughuli za binadamu na nguvu za asili kama mafuriko, vimbunga, matetemeko chini ya ardhi ambayo huwa nje ya uwezo wetu.

Matatizo hayo kwa nyakati tofauti yamesababisha madhara kwa wananchi ikiwemo ulemavu na wengine kupoteza maisha. Lakini matukio hayo huacha vidonda na makovu ya kisaikolojia kwa watu walioshuhudia na ikiwa wataendelea kuyaona matukio mabaya katika maisha yao kuwa na uwezekano mkubwa wa kupata majeraha mengi ya kihisia.

Hali hiyo inatambulika kama kiwewe au kwa jina la kitaalamu ‘TRAUMA’.   Ili nieleweke vizuri nitatumia neno Trauma, twende pamoja katika makala hii ili tuchimbe kwa undani juu ya dhana hii ambayo imekuwa ikiwaletea watu wengi shida, lakini pia tutafahamu tiba yake.

TRAUMA ni nini?

Trauma au kiwewe ni  muitikio wa kihisia ambao hutokea kwa mtu baada ya kushuhudia tukio baya katika maisha yake. Matukio hayo ambayo yanatajwa kuwa ni trauma hutofautiana kutoka yale ya kawaida kama kupewa talaka, kuumwa, ajali,  kufiwa na ndugu wa karibu mpaka matukio ya kushtusha  ya vita, kubakwa, mateso, maumivu makali na mauaji ya  halaiki (kimbari).

Matukio hayo humletea mtu aliyeshuhudia hisia za hofu, mashaka, wasiwasi, kujitenga, kilio na mshtuko na mwingine kuogopa kuwaona watu fulani au kutembelea maeneo ambayo matukio hayo yametokea.

Vita huleta hofu na maangaiko

Chama Cha Tiba ya Magonjwa ya Akili cha Marekani (PTSD) kinaelezea Trauma kuwa ni hali ambayo humkuta mtu baada kupitia au kushuhudia tukio au matukio ambayo yalihusisha au kutishia kifo, majeraha makubwa ambayo yalimletea madhara mwenyewe au wenzake na wakati mwingine yanajenga hofu, kukosa msaada na vitisho.

Tatizo hili la kisaikolojia linafafanuliwa kwa kina na Mtaalamu wa Saikolojia wa Taasisi ya Ustawi wa Jamii Tanzania, Zainabu Rashidi ambaye anasema mtu akishuhudia tukio baya kama ajali na vita taarifa zake hutunzwa katika ubongo.  Picha za matukio hayo hujirudia kwa mtu na kutengeneza kidonda cha kisaikolojia ambacho kisipotibiwa kinaweza kusababisha matatizo ya akili hata kifo.

“Baadhi ya matukio tunatunza katika ubongo halafu yanakuja tena” anasema na kuongeza kuwa “ Trauma ni kidonda cha kisaikolojia ambacho ni matokeo ya kuumia kihisia”

Anasema dada mmoja miaka kadhaa iliyopita alibakwa na bosi wake ambaye wakati anambaka alikuwa amevaa suti nyeusi. Kutokana na kitendo hicho cha udhalilishaji kingono, dada huyo aliathirika kisaikolojia na  kila alipomuona mtu aliyevaa nguo nyeusi hukumbuka tukio alilofanyiwa na huingiwa na hofu ya kubakwa tena.

Anaeleza kuwa hisia hizo zinamfanya mtu kuwa na muitikio wa matendo fulani ikiwemo hofu na woga wa kutembelea eneo ambako tukio limetokea. Uoga huo humfanya mtu kushindwa kufanya jambo fulani, Mfano mtu mwingine anaweza kuogopa kupanda ngazi za ghorofa kwa hofu ya kuanguka, mwingine akiguswa tu na mdudu anaruka na kuingiwa na hofu.

Hali hiyo ya kisaikolojia hutofautiana kutoka mtu mmoja hadi mwingine kwa sababu sio watu wote wanashtushwa na matukio mabaya, wengine huona ni sawa tu lakini wengine huumizwa na kupata msongo wa mawazo. Tofauti hiyo ni matokeo ya malezi katika jamii zetu ambazo zina mitazamo na matukio tofauti ambayo hujenga taswira tofauti kwa watu wake.

“Tunatoka jamii tofauti zenye mitazamo tofauti, Mfano mama mwingine akipigwa na baba haumii kwasababu kwao wanawake kupigwa ni kawaida lakini mwingine itamuumiza sana” anaeleza Zainabu Rashidi.

Anasema kidonda hicho cha kihisia kikipona huacha kovu ambalo hudumu katika ubongo wa binadamu na likitokea tukio lingine baya huweza kuamsha hisia na kumkumbusha mtu matukio mabaya yaliyopita ambapo humjengea mtu mfadhaiko na msongo wa mawazo, “Trauma ina jenga kovu ambalo matukio mengine yakitokea mtu hukumbuka matukio yaliyopita na kumuumiza”.

Hata hivyo Trauma hutofautina katika muda wa kudumu ambapo kwa wengine hukaa muda mfupi na kutoweka lakini kwa watu wengine hukaa muda mrefu kabla hali hiyo haijatokea na kuleta madhara kama hatua stahiki hazitachukuliwa.

Mary Mtuka mkazi  wa Tabata  Dar es salaam, anasema wakati mwingine akiwa amelala kitandani usiku , hupata hali fulani ya mshtuko, ghafla huamka na kupiga kelele na kulia kwa sauti kwasababu matukio mabaya aliyoyaona wakati wa mchana humrudia wakati wa usiku na kumletea hofu.

“ Wakati mwingine nikiwa nimelala naamka na kuanza kupiga kelele na kulia kwa muda mrefu kisha nalala tena, lakini nikiamka asubuhi sikumbuki chochote” anasema Mary ambaye ameshuhudia matukio mengi ya kikatili katika jamii yake.

Dalili za Mtu mwenye Trauma

Ziko dalili mbalimbali ambazo huambatana na mtu aliyepata trauma kwasababu hali hii hujitokeza kwa namna mbalimbali ambazo humkuta mtu aliyeshuhudia matukio mabaya.

Mambo yafuatayo hudhihirisha kuwa mtu ana Trauma:

  • Kukosa Usingizi

Tatizo la kukosa isingizi (Insomnia) ni dalili mojawapo ya mtu mwenye trauma ambapo mtu hukosa usingizi kabisa na kulazimika kukaa kitandani akiyakumbuka matukio mabaya yaliyotokea.

  • Wasiwasi na hofu

Hofu ambayo hutengenezwa na mazingira yanayomzunguka mtu na kumfanya asitulie,  kukosa kujiamini na kuhofia usalama wake. Hofu hiyo humzuia mtu kufanya baadhi ya mambo, mfano kuogopa kupanda ngazi za ghorofa kwa kuhofia kuanguka na mwingine anaogopa kukaa pekee yake.

Hofu, mashaka na kujitenga humwandama mtu mwenye trauma

  • Umakini hupungua

Hali hii humfanya mtu kushindwa kutimiza majukumu yake kama inavyotakiwa na kukamilisha kazi kwa wakati kwasababu akili yake inakuwa haiko sawa. Mfano mtu anaweza kuanza kufanya kazi fulani lakini anajikuta anatumia muda mrefu kuimaliza.

  • Kukosa Usikivu

Hii hutokea zaidi wakati wa mazungumzo ambapo unaweza ukawa unaongea na mtu anaitikia lakini ukimuuliza mmeongea nini hakumbuki chochote. Mtu anakuwepo eneo husika lakini akili yake iko mbali ikiwaza juu ya tukio lilitokea na madhara yake.

  • Hasira na Ukali

Jambo dogo tu lisipoenda vizuri au muhusika akitofautiana na mwenzake hupata hasira na kufanya maamuzi magumu yaliyo nje ya uwezo wake. Hasira hizi huambatana na kutoa maneno makali bila sababu ya msingi.

Mtaalamu wa Saikolojia, Zainabu Rashidi anasema ukali hujidhihirisha kwa wanawake wenye umri wa miaka 45 na kuendelea  ambao wamefikia kikomo cha kuona siku zao (Menopause) ambapo hukumbwa na hasira na kuwa wakali kwa wenza na watoto wao.

Anasema  hali hiyo huwatokea wanawake hao kwasababu wengi wao wanakuwa tayari wamepitia vitendo vya ukatili wa kijinsia wakiwa katika umri wa miaka 20 na 30. Vitendo hivyo huacha kovu la kisaikolojia na wakipata maudhi hukasirika kwa haraka na hata kuwapiga watoto wao.

  • Kupata Mshtuko

Ubongo hutunza kumbukumbu zote katika akili zetu hivyo ni vigumu kusahau matukio tuliyoyaona wakati uliopita. Picha za matukio hayo hujirudia na hapo ndipo utamkuta mtu ametulia lakini ghafla hushtuka na kuingiwa na hofu.  Hali hii huja kama jinamizi ambalo humfuatilia mtu na kumfanya kuwa mwenye mashaka na kushtuka mara kwa mara.

  • Kujitenga

Kutokana na msongo wa mawazo, dalili ya kujitenga huonekana kwa mtu ambapo hutafuta mazingira ya kukaa pekee yake na hataki kuongea na watu wengine. Picha za matukio mabaya aliyoyaona humjengea hali ya kujitenga na kumfanya awaze kilichotokea.

 

Ungana nami katika makala ijayo ambayo itajikita kuelezea hali ya trauma duniani, kundi la watu walio katika hatari ya kupata trauma, madhara yake na tiba inayoambatana na tatizo la trauma.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Afya

Watumishi wa afya 200 kupatiwa mafunzo ya utoaji dawa ya usingizi kuokoa maisha wajawazito

Published

on

Kufuatia upungufu wa wataalamu wa dawa za usingizi (anaesthesia), serikali itatoa mafunzo ya dawa za usingizi kwa watumishi wa afya 200 katika vituo vya afya vya upasuaji wa dharura kwa akina mama wajawazito.

Hatua hiyo inakuja ikiwa imepita miezi 6 baada ya Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi Muhimbili (MUHAS) kutangaza kuanza kutoa shahada ya dawa ya usingizi (Bsc. Anaesthesia Nursing).

Katika taarifa iliyotolewa na Kitengo cha Mawasiliano serikalini cha Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto, inaeleza kuwa mafunzo hayo yatatolewa sambamba na uboreshaji wa huduma ya upasuaji wa dharura kwa wajawazito ili kuokoa maisha ya wanawake na watoto ambao hufariki kwa kosa huduma muhimu za uzazi kwenye vituo vya afya.

“Mkakati wa kuhakikisha huduma za afya kwa akina mama wajawazito zinakuwa salama na uhakika kwa kuandaa rasilimali watu, miundombinu ya majengo na vifaa vitakavyowezesha huduma hizi ikiwemo upasuaji wa dharura kwa akina mama wajawazito wakati wa kujifungua,” imeeleza taarifa hiyo.

Kwa mujibu wa takwimu za Wizara ya Afya, vifo 556 vitokanavyo na uzazi kwa kila viumbe hai 100,000 huripotiwa kila mwaka katika maeneo mbalimbali nchini. Maana yake ni kwamba watoto na wajawazito hufariki hasa wakati wa mama akijifungua.

Aidha, serikali itaboresha vituo vya afya 288 vya serikali vilivyopo nchini ili kuviwezesha kutoa huduma ya dharura ya upasuaji kwa wajawazito ambapo waaguzi katika vituo hivyo watapatiwa mafunzo ya dawa za usingizi ili kuokoa maisha ya akina mama na watoto wachanga.

Utekelezaji wa mafunzo hayo ni matokeo ya ushirikiano wa Wizara ya Afya na Mfuko wa Pamoja wa Afya ambapo zaidi ya sh1,079 bilioni zimepatikana kufakisha mafunzo hayo ya dawa ya usingizi kwa wauguzi na matabibu waliopo kwenye vtuo vya afya nchini.

“Fedha hizo zitasomesha watumishi wapatao 200, kati ya watumishi hao 100 watapata mafunzo yao katika Hospitali ya Taifa Muhimbili na MOI, watumishi 50 watafanya mafunzo katika hospitali ya KCMC, na 50 watafanya mafunzo hayo kwenye hospitali ya Bugando,” imefafanua taarifa ya wizara.

Lengo la serikali ni kuhakikisha ifikapo 2019 na kabla ya 2020 vituo vyote vya afya vinavyomilikiwa na serikali vinakuwa na watumishi maalum wa kutoa huduma ya dawa ya usingizi kwaajili ya wapasuaji wasiopungua wawili kwa kila kituo.

Mafunzo hayo ya mwaka mmoja ni mpito wakati serikali ikiendelea kukamilisha taratibu za kurasimisha utoaji wa shahada ya kwanza ya kutoa dawa ya usingizi katika Chuo cha MUHAS katka mwaka huu wa 2018/2019.

 

Hali halisi ya huduma ya dawa za usingizi nchini
Takwimu za wizara ya Afya zinaonyesha kuwa kuna upungufu mkubwa wa madaktari wenye utaalamu wa kutoa dawa ya usingizi hasa wakati wa huduma ya upasuaji ambapo kwa sasa waliopo ni asilimia 1.2 tu ya mahitaji yote.

Ili kuweza kukidhi mahitaji yote ya huduma hiyo wanahitajika madaktari 2000, lakini waliopo sasa ni madaktari 30 pekee.

Kufuatia changamoto hiyo Januari 31, mwaka huu wadau mbalimbali wa afya na elimu walikutana na kujadili namna ya kuondoa changamoto hiyo na kupendekeza mtaala utakaotumika kufundishia kozi ya Aesthesia kabla ya kuupeleka kwa Tume ya Vyuo Vikuu Nchini (TCU).

” Ni kweli kumekuwepo kwa changamoto hiyo ya watalaamu wa dawa hizo lakini sasa mpango huu ukikamilika maana yake tutaongeza idadi ya madaktari kamili maana hawa waliopo wengi ni wale ambao wamesoma kozi kwa mwaka mmoja au miwili.

” Mafunzo yakianza kutolewa hapa chuoni Muhimbili wataweza kuchukua wanafunzi 200, Bugando 50 na KCMC 50 jambo ambalo litaongeza idadi kubwa ya watalaamu ili kuweza kufikia lengo letu la kuwa na wataalamu 2000 nchi nzima,” alinukuliwa Katibu Mkuu wa Wizara ya Afya, Jinsia, Wazee na Watoto, Dk Mpoki Ulisubisya.

Continue Reading

Afya

Vyakula hivi vitakulinda dhidi ya athari za kiafya za uchafuzi wa hewa

Published

on

Tunaishi katika ulimwengu unaokabiliwa na athari kubwa za mabadiliko ya hali ya hewa. Moja ya athari hizo ni kuongezeka kwa joto na kupungua kwa mvua katika maeneo mbalimbali. Athari hizi zinagusa moja kwa moja afya ya binadamu.

Ripoti ya mabadiliko ya hali ya hewa ya mwaka 2017 imeonesha kuwa kuongezeka kwa joto kunaathiri afya ya binadamu kwa kiasi kikubwa. Ripoti hiyo inatoka kundi la vyuo mbalimbali na mashirika tofauti ya Umoja wa Mataifa inasema watu wengi wanaathirika na joto pamoja na mlo hafifu sambamba na kusambaa kwa magonjwa.

Moja ya kisababishi cha mabadiliko ya hali ya hewa ni uchafuzi wa anga. Uchafuzi wa anga ni kuchanganyika kwa hewa asili katika anga na vitu kama vile moshi, majivu, gesi za kemikali katika hali na kiwango ambacho huathiri sifa ya hewa na kusababisha madhara kwa binadamu na viumbe vingine.

Baadhi ya vitu na vitendo huathiri vibaya anga letu. Baadhi ya vitu hivyo ni kama gesi na moshi unaotoka kwenye viwanda, moshi kutoka kwenye magari, marashi, dawa ya kuuwa wadudu shambani na kadhalika.

Lakini umewahi kujiuliza kuwa aina ya chakula unachokula kinaweza kukusaidia kukabiliana na athari za kiafya zinazotokana na uchafuzi wa hewa?

Wanasayansi katika utafiti wao uliotolewa hivi karibuni, wanaeleza ulaji wa chakula cha Mediterania ( Mediterranean diet) chenye matunda mengi, mbogamboga, nafaka isiyokobolewa, samaki, maharage jamii ya soya, mafuta ya mizeituni na mayai yanaweza kuwalinda watu dhidi ya athari za afya zinazotokana na uchafuzi wa hewa.

Wanasayansi hao kutoka Shule kuu ya Udaktari ya NYU ya Marekani, walichambua data za watu takribani 550,000 wenye wastani wa umri wa miaka 62 kwa miaka zaidi ya 17 ambapo waliwapanga watu hao kwenye makundi kulingana na ulaji wao unaoendana na chakula cha Mediterania na kulinganisha na muda waliokaa kwenye hewa iliyochafuliwa.

Walibaini kuwa watu ambao walizingatia kula vyakula vilivyotajwa hapo juu walikuwa na uwezekano mkubwa wa kuepuka magonjwa na vifo vinavyotokana na uchafuzi wa hali ya hewa. Magonjwa hayo ni yale ya mfumo wa upumuaji, moyo na kansa.

                                   Vyakula  jamii ya Mediterania

Vyakula hivyo jamii ya Mediterania vina uwezo mkubwa wa kukabiliana na vimelea vya maambukizi ya magonjwa kwa mtu ambaye atazingatia kwa usahihi kutumia katika maisha yake.

Uchafuzi wa hewa unasababisha athari mbaya za kiafya kupitia hewa ukaa na mlo wa Mediterania una virutubisho muhimu kupambana na vimelea vya magonjwa,” anasema Mwandishi Mtafiti wa utafiti huo, Chris Lim wa Chuo cha NYU.

Lim anasema vyakula vya aina nyingine vinaweza kusaidia kukabiliana na athari hiyo. “Nilipoangalia kila mchanganyiko wa chakula cha Mediterania, kina matunda, mbogamboga na mafuta yanayoweza kupambana na athari za hewa chafu,” anasema.

Utafiti kuhusu ulaji kama unaweza kuzuia athari za kiafya za uchafuzi wa hewa bado haujahakikiwa na kukubalika kisayansi. Lakini utafiti huo sio wa kwanza kutafuta uhusiano wa mlo na athari za kiafya za uchafuzi wa hali ya hewa.

Wakala wa Uhifadhi wa Mazingira wa Marekani (U.S. Environmental Protection Agency (EPA)) unatafiti kama mlo unaweza kumlinda mtu dhidi ya athari za uchafuzi wa mazingira. Pia wanatafiti ili kujiridhisha kama virutubisho hivyo vinaweza kutumika badala ya dawa za kitabibu na kwa kiasi gani mtu anatakiwa apate virutubisho hivyo kumhakikishia usalama dhidi ya uchafuzi huo.

Hata hivyo, bado watu wanashauriwa kutumia zaidi matunda na mbogamboga kwenye milo yao ya kila siku ili kupata faida mbalimbali za kiafya.

Continue Reading

Afya

Ulaji mbaya wa chakula watajwa kusababisha kansa ya matiti kwa wanawake

Published

on

Thamani ya maisha haiko kwenye muonekano wa mtu na vitu vinavyomzunguka bali kwenye chakula anachokula kila siku ili kuwa na afya njema. Lakini umewahi kujiuliza, chakula kinawezaje kupunguza uwezekano wa kufa kutokana na magonjwa ikiwemo kansa?

Utafiti mpya uliofanyika huko Marekani umebaini kuwa kwa sehemu mlo kamili unaweza kupunguza hatari ya kufa kwa kansa.

Mtafiti Dk. Rowan Chlebowski wa Kituo cha Taifa cha Uuguzi cha City of Hope na wenzake walichambua takwimu za wanawake 48,000 waliosajiliwa katika mpango wa Afya ya Mwanamke unaoratibiwa katika vituo 40 nchini Marekani.

Awali wanawake wote walipata vipimo na hakuna aliyegundulika kuwa na kansa ya matiti lakini 20,000 kati yao walishauriwa kubadilisha mlo na kupunguza ulaji wa mafuta kwa asilimia 20 katika milo yao ya kila siku.

Pia waliambiwa wale zaidi matunda, mbogamboga na nafaka zisizokobolewa. Wanawake wengine hawakupewa maelekezo yoyote ya kuzingatia mlo kamili lakini walifundishwa kuhusu lishe nzuri na mlo wenye afya.

Baada ya miaka nane ya kuwafuatilia wanawake hao, watafiti hao waliangalia idadi ya kansa ambazo wanawake hao walitibiwa na zile ambazo zilisababisha vifo. Walibaini kuwa wanawake ambao walitumia kiasi kidogo cha mafuta walikuwa na hatari ndogo ya kufa kwa kansa ya matiti kwa asilimia 22, ukilinganisha na wanawake wengine.

Pia wanawake hao walipunguza kwa asilimia 24 hatari ya kufa kwa kansa zingine ikiwemo kwa 38%  magonjwa ya moyo ikilinganishwa na wanawake wa kundi ambalo walipata elimu ya mlo.

“Tunachokiona ni matokeo halisi,” anasema Dk. Chlebowski. Tafiti za awali ziliangalia madhara kabla ya uchunguzi wa kansa, lakini utafiti huu ulichambua kwa kiasi gani mlo unaweza kumuathiri mtu baada ya uchunguzi.

“Tulichobaini ni kuwa ushauri wa mlo baada ya uchunguzi wa kansa ya matiti ulikuwa muhimu kuliko kabla ya uchunguzi.”

                        Ulaji wa matunda na mboga unasaidia kupunguza hatari ya kupata kansa

Hata hivyo, utafiti huo ulibaini kuwa wanawake ambao wanazingatia kutumia kiasi kidogo cha mafuta katika maisha yao wana nafasi kubwa ya kuepuka kansa ya matiti.

Kutokana na idadi ya watu walioshirikishwa kwenye utafiti huo, Dkt. Chlebowski anasema wazo la kuhusisha mlo katika programu ya matibabu lilikuwa ni muhimu ili kupata matokeo chanya katika kukabiliana na kansa ya matiti kwa wanawake.

Watafiti hao wanaendelea na uchunguzi ili kufahamu kama ulaji wa chakula unaweza kuwa sehemu ya matibabu ya kansa ya matiti. “Inahamasisha kwasababu tunajaribu kuziba pengo kati ya mtindo wa maisha na mchakato wa kibaiolojia uliopo nyuma ya ugonjwa huo.”

 

Kansa ya matiti

Saratani ya matiti ni ugonjwa ambao huwapata wanawake na unatokana na athari za chembe ndogo ama seli kwenye matiti na matokeo yake ni kwamba hubadili mfumo wa kawaida wa kukua na kuongezeka.

Mabadiliko haya huanza polepole na yanaweza yakachukua muda mrefu hadi mtu kuweza kujua kama ana matatizo hayo. Ikiwa katika hatua hizo za mwanzo kwa kawaida huwa hakuna maumivu jambo hilo ni moja ya mambo ambayo huchangia baadhi ya wagonjwa kubaini tatizo hilo wakati tayari limekomaa.

Ni kutokana na sababu hizo, wanawake hutakiwa kuchunguza afya zao mara kwa mara kwasababu ugonjwa huweza kutibiwa kirahisi iwapo utabainika mapema.

Miongoni mwa dalili za saratani ya matiti ni uvimbe kwenye matiti ama makwapani. Titi kubadilika kiumbo, titi kutoa majimaji yaliyochanganyika na damu ama chuchu kuingia ndani.

Zipo aina mbalimbali za tiba na mojawapo ni upasuaji. Upasuaji huu kwa kawaida hufanywa katika hatua za mwanzo. Njia nyingine ni tiba ya mionzi au kupewa dawa. Jambo la kukumbukwa ni kwamba ugonjwa huu unaweza kusababisha kifo iwapo hautabainika mapema na kupatiwa tiba mwafaka.

Njia ambayo mtu aweza kujilinda asiathirike na saratani hii ya matiti ni kujichunguza mara kwa mara ili kubaini mapema na kupatiwa dawa.

Mwanamke anapaswa kuchunguzwa mara moja kwa mwaka ili kuona kama ameathirika na ugonjwa huo au la.

Continue Reading

Must Read

Copyright © 2018 FikraPevu.com