Connect with us

Afya

Nchi za Afrika zinahitaji madaktari mara 50 zaidi kukabiliana na vifo vya upasuaji

Published

on

Mabadiliko ya mtindo wa maisha ikiwemo ulaji wa vyakula vyenye mafuta na kutofanya mazoezi umeongeza idadi ya watu wanaofanyiwa upasuaji katika nchi za Afrika na kuwaweka katika hatari ya kufariki mara mbili zaidi kutokana na uhaba wa madaktari  waliobobea kwenye taaluma ya upasuaji.

Kulingana na utafiti mpya  uliochapishwa kwenye jarida la Afya la Lancet (2018) umegundua kuwa wagonjwa waliofanyiwa upasuaji wa aina yoyote katika nchi za Afrika wana uwezekano mara mbili zaidi kufa ukilinganisha na wastani wa wagonjwa hao wanaofariki duniani.

Hali hiyo husababishwa na uhaba wa madaktari bingwa wa upasuaji ambapo nchi za Afrika na Kusini Mashariki mwa Amerika zina madaktari milioni 2.1 sawa na asilimia 12 ya madaktari  bingwa duniani. Na inakadiriwa kuwa watu 2 kati ya 3 duniani hawapati  huduma za uhakika za upasuaji.

Kutokana na changamoto hizo za kitabibu kila mwaka watu milioni 16.9 hufariki kwa maradhi yanayohitaji upasuaji na vifo hivyo hutokea zaidi katika nchi zinazoendelea. Kwa muktadha huo Afrika inahitaji madaktari mara 50 zaidi kukabiliana na vifo vya upasuaji.

 “Taarifa hizo zinaogopesha,” amesema Prof. Bruce Biccard, kiongozi mwandishi wa utafiti huo ambapo ameongeza kuwa vifo vingi vya wagonjwa  vinatokea kwasababu ya uangalizi usioridhisha wa wagonjwa waliofanyiwa upasuaji.

Utafiti huo ulihusisha wagonjwa 11,400 kutoka hospitali 250 zilizopo kwenye nchi  25 za Afrika zikiwemo nchi masikini zaidi za Burundi na Zimbabwe na nchi zenye uchumi wa kati kama Afrika Kusini na Ghana. Matokeo yalibaini kuwa asilimia 1% ya vifo hivyo husababishwa na maambukizi wakati wa kuuguza majeraha ambapo kiwango hicho ni kikubwa kuliko kile cha 0.5% ambacho hutokea duniani kote.

 

Idadi hiyo ya vifo huchangiwa pia kwa watu wanaofariki  kabla ya kufanyiwa upasuaji kutokana na kuchelewa kufanyiwa upasuaji na wengine kukosa kabisa huduma hiyo. Utafiti huo unaeleza kuwa  mwaka 2017 upasuaji wa watu 212 ulifanyika kati ya 100,000 ambapo idadi hiyo ni ndogo ukilinganisha na watu 5,000 kati ya 100,000 ambao walikuwa wanasubiri kufanyiwa upasuaji.

Prof. Biccard anaeleza  kuwa utafiti huo umeakisi hali halisi iliyopo katika nchi za Afrika na hatua za haraka zinahitajika kuokoa maisha ya watu kwa kuwapatia huduma za uhakika za upasuaji,

“Tutafute njia ambazo tunaweza kuwafunza wataalamu na kupata idadi itakayokidhi mahitaji”, ameshauri na kuongeza kuwa mafunzo hayo yahusishe wafanyakazi wengine wa afya kuliko kutegemea madaktari bingwa pekee. Kuna fursa nyingi kwa wauguzi kushirikishwa kwenye huduma za  kuwatunza wagonjwa baada ya kufanyiwa upasuaji”,ameshauri Prof. Biccard.

 Matokeo hayo ni mwanzo wa utafiti mwingine ambao utafanyika 2019 ambao unalenga kutafuta njia mbadala za kuboresha huduma za upasuaji na kuwaelimisha watu juu ya kubadili mtindo wa maisha ili kujikinga na magonjwa yanayohitaji upasuaji.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Afya

Kadi alama ya lishe  kutokomeza utapiamlo, udumavu kwa watoto chini ya miaka 5

Published

on

Serikali imeanza kutumia kadi alama ya lishe ili kuongeza uwajibikaji kwa watoa huduma itakayosaidia kupunguza tatizo la utapiamlo na udumavu kwa watoto nchini.

Muhtasari wa hali ya utapiamlo Tanzania ya mwaka 2016 inaonyesha kuwa asilimia 34 ya watoto chini ya umri wa miaka mitano nchini wamedumaa. Kwa maeneo maeneo ya mjini ni asilimia 25 na vijijini ni asilimai 38.

Kutokana na viwango vikubwa vya utapiamlo na udumavu vinavyosababisha na lishe duni, vimeathiri ukuaji na uwezo wa watoto kijifunza shuleni, jambo ambalo lina matokeo hasi kwa nguvu kazi ya taifa.

Waziri wa Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto, Ummy Mwalimu amesema  matumzi ya kadi alama ya lishe utasaidia kufuatilia ufanisi na uwajibikaji wa watoa huduma za lishe nchini ili kuhakikisha viashiria vyote vya utapimlo vinadhibitiwa  mapema na kuwawezesha watoto na watu wazima kuepukana na udumavu wa akili na mwili.

“Katika kufuatilia kiwango cha ufanisi katika utekelezaji wa afua za lishe nchini na kuhimiza uwajibikaji kwa watoa huduma, Wizara imeanza kutumia Kadi Alama ya Lishe (Nutrition Score Card). “ amesema Waziri Ummy.

Amesema Kadi hiyo itakuwa na viasharia 18 ambavyo vitatumika kupima utekelezaji wa lishe katika maeneo mbalimbali nchini. Viashiria hivyo vitatumika kama vigezo vya msingi ambavyo vinaonyesha mtoto aliyekidhi vigezo muhimu vya lishe ikiwemo kupata matone ya vitamin, madini, chakula bora na chanjo.

“Kadi Alama hii ina jumla ya viashiria 18 ambavyo vinatumika kufuatilia utekelezaji wa afua za lishe na matumizi ya kadi hii yamezingatia uzoefu uliopatikana katika matumizi ya kadi alama nyingine zilizopo nchini kama ile ya Malaria na ile ya Afya ya Uzazi, Mama na Mtoto. “, amesema Waziri Ummy.

Kwa upande wake, Mwenyekiti wa Kamati ya Bunge ya Huduma za Jamii, Peter Serukamba amesema  ili kampeni hiyo ifanikiwe, serikali inatakiwa kuongeza bajeti kwa taasisi  ya Chakula na Lishe (TFNC) kuwezesha kutimiza majukumu yake ikizingatiwa kuwa taasisi hiyo inafanya kazi na sekta zaidi ya moja.

Amesema viwango vya udumavu vinavyotokana na lishe duni kwa watoto nchini siyo vya kuridhisha na serikali ifanye juhudi za makusudi kutatua changamoto hiyo kwa watoto.

Kwa mujibu wa Ripoti ya Mapitio ya bajeti ya Lishe iliyotolewa na Shirika la Watoto duniani (UNICEF-2015/2016) nchini Tanzania inaeleza kuwa bajeti iliyotengwa kwenye shughuli za lishe ya taifa imeongezeka hali iliyochochea ongezeko la matumizi mara mbili zaidi ukilinganisha na mwaka wa fedha wa 2011/2012 na 2014/2015.

Ripoti hiyo inaeleza kuwa matumizi halisi katika sekta hiyo kwa mwaka 2011/2012 yalikuwa bilioni 10.5 na bajeti hiyo imekuwa ikiongezeka kila mwaka na hadi kufikia 2014/2015 ilikuwa bilioni 22.5. Licha ya ongezeko hilo bado bajeti hiyo haikidhi mahitaji yote ya lishe inayoelekezwa katika sekta mbalimbali ambazo zinahusika kuboresha afya za watoto.

Matumizi ya bajeti ya lishe yanaelekezwa katika maeneo matatu makuu ambayo ni kuhimiza ulaji wa chakula bora kwa watoto wachanga na watoto wadogo; kuzuia na kupambana na utapiamlo na kuboresha mazingira kuiwezesha serikali kutoa huduma bora za lishe nchini.

Shughuli zote hizo zinaratibiwa na sekta za afya na ustawi wa jamii, maendeleo ya jamii, jinsia na watoto; elimu; kilimo, usalama wa chakula; maji na usafi; mifugo na uvuvi; biashara na viwanda na taasisi za fedha.

 

Utapimlo na Udumavu

Kwa mujibu wa Shirika la Afya Duniani (WHO) linaeleza kuwa utapiamlo ni upungufu, ziada au kutokuwa na usawa katika kiwango cha chakula kinachompa mtu nguvu au virutubisho mwilini. Hali hii hutokea kwenye makundi mawili; kwanza kutokuwa na lishe ya kutosha ambako kunajumuisha kudumaa, kuwa  na uzito mdogo pamoja na kukosa virutubisho vya kutosha.

Pili ni kula vyakula vinavyoleta  unene uliopitiliza na magonjwa yanayotokana na mtindo wa maisha. Na hali hii huwapata zaidi watoto na watu wenye kipato kizuri waishio mjini.

Sababu kubwa ya watoto kupata utapiamlo ambao unasababisha udumavu wa akili na mwili ni kwamba familia nyingi hula vyakula vya wanga kwa wingi mfano ugali wa mahindi, unga wa mtama, muhogo, mchele na vyakula vya jamii ya maharage. Milo mingi hukosa mchanganyiko wa protini ya wanyama, mimea, mbogamboga na matunda.

Ripoti ya ya Shirika la Watoto Duniani  (UNICEF) inayoangalia  viwango vya ukosefu wa lishe kati ya mwaka 1992-2015 inaonyesha kuwa udumavu na utapiamlo sugu umepungua kutoka asilimia 50 hadi 34, huku utapiamlo uliokithiri ukipungua kutoka asilimia 7 hadi 5 na hali ya upungufu wa uzito ikipungua kutoka asilimia 24 hadi 14.

Waziri wa Afya, Ummy Mwalimu anaendelea kuwa kuwa, “Katika kupambana na utapiamlo nchini, Wizara yangu kwa kushirikiana na wadau wa Lishe imetoa matone ya nyongeza ya vitamin A kwa watoto wa kati ya miezi sita na miaka mitano sambamba na dawa za minyoo kwa watoto wa umri kati ya mwaka mmoja na miaka mitano.”

Amebainisha kuwa wizara yake itaendelea  kutoa huduma za matibabu ya utapiamlo mkali kwa watoto kupitia; kuongeza idadi ya Hospitali zinazotoa matibabu ya utapiamlo na kuboresha miundombinu ya hospitali kwenye wodi  17 za kulaza watoto.

“Wizara yangu pia imeendelea kuimarisha mfumo wa upatikanaji wa chakula dawa na vifaa vya kupimia hali ya Lishe pamoja na kujengea uwezo wa watoa huduma.” Amesema Waziri Ummy.

Naye, Waziri wa Fedha na Mipango, Dkt. Philip Mpango Amesema kuwa kwa mwaka wa fedha 2018/2019 Serikali itakua na miradi mingi ya kutekeleza, miongoni mwa miradi hiyo ni kupambana na tatizo la utapiamlo hivyo ni vema kama nchi ikaangalia namna bora ambayo Benki ya Dunia inaweza kusaidia katika utekelezaji wake.

“Kitaalamu mpaka mwanadamu anapofikisha siku 1000 ni kipindi muhimu sana kinachoamua maisha ya mwanadamu atakapokuwa mtu mzima atakuwa na uwezo gani wa kufikiri, kutokana na hali hiyo mtu ambaye atakua na utapiamlo uwezo wake utakua ni mdogo zaidi kulinganisha na mtoto aliyepata lishe bora’” alifafanua Dkt. Mpango.

Katika kutekeleza mradi huo Serikali itafanya kazi na Benki ya Dunia kwa kushirikiana na Wizara ya Afya pamoja na Taasisi ya Chakula na Lishe ili kuhakikisha kwamba Taifa linapunguza kwa kiasi kikubwa tatizo la utapiamlo.

Continue Reading

Afya

Bajeti ya afya 2018/2019 bado tegemezi, yafyekwa kwa asilimia 20

Published

on

Imeelezwa kuwa kuna uwezekano mkubwa kwa watanzania kukosa huduma bora za afya kwa mwaka wa fedha 2018/2019 kutokana na kupunguzwa kwa bajeti ya  Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto kwa asilimia 20.

Hayo yamebainika leo bungeni mjini Dodoma wakati waziri wa Afya, Ummy Mwalimu akiwasilisha makadirio ya bajeti ya wizara yake kwa mwaka wa fedha wa 2018/2019 ambapo amesema wameomba Serikali iwapatie billion 893.4 kwa ajili ya utekelezaji wa majukumu ya wizara hiyo.

“Mhe. Mwenyekiti jumla ya fedha kuu ambayo ninaomba Bunge lako tukufu lipitishe katika mafungu yote mawili kwa mwaka 2018/2019 sh. Bilioni 893.4,” amesema Waziri Ummy.

Kiasi hicho cha fedha kilichoombwa kimepungua kutoka trilioni 1.1 za mwaka wa fedha wa 2017/2018 ambapo zimepungua bilioni 171.6  na kufikia bilioni 893.4 mwaka 2018/2019 sawa na asilimia 20.

Waziri Ummy amesema kati ya fedha hizo ambazo wizara yake inaomba, fedha zitakazoelekezwa kwenye matumizi ya miradi ya maendeleo zitakuwa Tsh. bilioni 561.75 sawa na asilimia zaidi 60 ya fedha zote, ambapo matumizi ya kawaida yatagharimu bilioni 304. 47.

“Kwa upande wa matumizi ya kawaida kwa mwaka 2018/2019 wizara ikadiria kutumia kiasi cha sh. Bilioni 304,473,476 (bilioni 304.47) kwa ajili ya matumizi ya kawaida. Kati ya fedha hizo sh. Bilioni 88,465,756 (bilioni 88.46) zitatumika kwajili ya matumizi mengineyo na sh. Bilioni 216,720,000 (bilioni 216.72) zitatumika kwajili ya mishahara ya watumishi,” amesema waziri Ummy na kuongeza kuwa,

“Kwa upande wa miradi ya maendeleo wizara inakadiria kutumia sh. bilioni 4.91 kwa ajili ya miradi ya maendeleo. Kati ya fedha hizo, sh. Bilioni 1.5 ni fedha za ndani na sh. Bilioni 3.41 ni fedha za nje.” amesema waziri Ummy.

Kwa muktadha huo, bajeti ya afya itategemea fedha za wahisani kwa asilimia 60 kugharimia miradi ya maendeleo ikiwemo ujenzi wa vituo vya afya, zahanati, ukarabati wa majengo na ununuzi wa vifaa tiba na dawa. Hata fedha bilioni 4.91  iliyoelekezwa kwenye miradi ya maendeleo bado ni ndogo.

Changamoto iliyopo ni kwamba fedha za wahisani wakati mwingine huchelewa kufika au zinaweza zisiingie kabisa nchini kutoka na masharti ambayo yanaweza kuathiri utolewaji wa huduma za afya.

Kwa upande wake, Mwenyekiti wa Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Huduma za Jamii, Peter Serukamba amesema  serikali haina nia ya dhati ya kuinua sekta ya afya kwasababu bajeti inayotengwa kila mwaka ni ndogo na haikidhi mahitaji ya wizara ya afya.

“Uchambuzi wa kamati umebaini fedha zilizotengwa kwaajili ya utekelezaji wa shughuli wizara kwa mwaka wa fedha 2017/18, ni kiasi kidogo ambacho hakiridhishi na kinyume na matarajio ya Mpango wa Bajeti ambao Bunge na Serikali tulikubaliana,” alisema Serukamba.

Licha ya bajeti ya afya kupungua kwa mwaka wa fedha wa 2018/2019 kwa asilimia 20, fedha za bajeti iliyopita ya 2017/2018 hazikufika zote kwenye wizara hiyo jambo lilikwamishwa utekelezaji wa miradi mbalimbali ya maendeleo ya sekta hiyo.

Serukamba amesema, mpaka kufikia Februari mwaka huu, Serikali ilikuwa imetoa Sh. bilioni 576.52 pekee kati ya Sh. trilioni 1.1 zilizokuwa zimetengwa kwaajili ya Bajeti ya Wizara ya Afya kwa mwaka wa fedha 2017/18,.

Kutokana na bajeti ndogo ya wizara ya afya, wabunge wameshauriwa kuijadili na kuangalia uwezekano wa kuishawishi Serikali kuongeza fedha kwa wizara hiyo ikizingatiwa ni sekta muhimu kwa ustawi wa wananchi ili kuwahakikishia wananchi afya bora.

Continue Reading

Afya

Kwanini hakuna Saratani au kansa ya Moyo?

Published

on

Kugundua kwamba una saratani au ndugu yako ana saratani huwa ni kipindi kigumu sana maishani. Saratani imekuwa janga kubwa sana duniani na hujitokeza katika namna tofauti.

Saratani husababisha vifo vya watu zaidi ya milioni 8 kila mwaka. Na maradhi mapya milioni 15 hugundulika kila mwaka. Tafiti nyingi zimejitahidi kuboresha tiba pamoja na kutoa elimu kuhusu ugonjwa huu, lakini bado vita dhidi ya saratani ni ya kudumu na inayogharimu muda.

Saratani au kansa maarufu sana duniani ni; kansa ya matiti, mapafu, tezi dume, kansa ya kongosho, kansa ya koo lakini katika zote hizo kuna kiungo kimoja cha binadamu ambacho hakipo kwenye orodha nacho ni “Moyo”.

Je, umewahi kukutana na mtu mwenye saratani ya moyo? Ni kweli kwamba bado hujakutana naye. Je, hakuna saratani ya moyo?

Ukweli ni kwamba saratani ya moyo ipo, lakini matokeo yake ni machache sana na sababu za kuwa hivyo zaweza kukushangaza.

Ukweli kuhusu saratani au kansa
Watu wengi wanaposikia neno kansa hushtuka na kutamani hali hiyo isiwapate wao. Lakini ni vizuri sana kufahamu kuhusu ugonjwa wenyewe, na kujua kwa undani kuhusu mfumo wake kwenye mwili wa mwanadamu.

Kimfumo mwili una uthibiti wa kinga zake katika kuziweka sawa, kuondoa zilizochoka na kuzalisha mpya zenye afya. Lakini katika baadhi ya mazingira jambo hili huwa halifanyiki na seli huzidi kuzalishwa na kuongezeka na matokeo yake hutengeneza seli nyingi zisizoweza kufanya kazi.

Seli hizi zisipodhibitiwa, zinavuruga utendaji kazi wa seli zingine, kuchochea uzalishaji zaidi na baadaye kudhuru mfumo mzima wa ogani za mwili.

Saratani inaweza kusababishwa na kazi asilia za mwili, ni matokeo hatari yanayosababishwa na seli za mwili ambazo huchochea ongezeko la seli mwilini, na baadaye kuzifanya kuwa hatari au zifanye kazi tofauti na ile zinazotakiwa kufanya.

Seli hizo nyingi zilizozalishwa zinaposhindwa kudhibitiwa, husababisha kutokea kwa mkusanyiko mkubwa wa seli ambao hujulikana kama uvimbe (lakini hii haitokei kwenye saratani zote, mfano kansa ya damu).

Kuna aina 5 za saratani na zimegawanywa kutokana na sehemu ya mwili kansa inapotokea;
1. Kansa za mifupa
2. Kansa ya seli
3. kansa ya ngozi
4. Kansa ya damu
5. Kansa za mfumo wa fahamu

Japokuwa kansa imezoeleka kutokea kwenye baadhi ya viungo vya mwili kwa kiwango kikubwa lakini ukweli ni kwamba kansa inaweza kujitokeza sehemu yoyote ya mwili; utofauti ni kwamba ni rahisi kwa kansa kujitokeza zaidi kwenye baadhi ya sehemu za mwili.

Pamoja na kuwa kansa husambaa kutokana na mkusanyiko wa seli nyingi ulioshindwa kudhibitiwa na mwili, lakini ogani ya mwili yenye mfumo wa kuzalisha na kuondoa seli ina nafasi kubwa sana ya kupata kansa tofauti na ogani isiyo na mfumo huo au yenye kiwango kidogo cha kuzalisha seli. Kwa dhana hiyo sasa tuufikirie moyo…

 

Ogani yenye kazi kubwa 
Linapokuja suala ya ogani zinazofanya kazi nyingi mwilini sio rahisi kuusahau moyo, ambao huanza kufanya kazi kabla hata hatujazaliwa na huendelea kufanya hivyo mpaka pale tunapokufa. Huwa hakuna mapumziko kwenye mioyo yetu, maana hutakiwa kudunda muda wote. Kutoa na kusukuma damu kwenye mishipa na mirija yote mwilini kuhakikisha kila kiungo kinafanya kazi vizuri.

Kwa utendaji huo usio na mapumziko mwaka mzima, moyo huwa hauna muda wa kuondoa seli za zamani kwa kuzalisha seli mpya. Hakuna muda wa kazi hiyo, hivyo seli za moyo mara nyingi huwa hazibadiliki labda pale panapokuwa na tatizo kwenye seli hizo ambazo zinahitaji marekebisho.

Kama tulivyosema mwanzo kansa hutokea na kusambaa kupitia mkusanyiko wa seli za mwili; hivyo kwa ogani ambazo hazizalishi seli mara kwa mara ni ngumu kwa kansa kupata nafasi ya kutokea.

Kwa sehemu zingine za mwili kama ngozi, matiti, tumbo na utumbo zenyewe mara nyingi huondoa seli za zamani kwa kuzalisha seli mpya. Umeng’enyaji wa chakula huwa ni mchakato mgumu wenye tindikali nyingi (acid). Pia fikiria ni mara ngapi umeondoa ngozi kavu kwenye viganja au mikono yako?. Hata seli za matiti husinyaa na kutanuka kutokana na utendaji kazi wa homoni mwilini.

Aina hizi za saratani (ngozi, matiti, utumbo n.k) ni maarufu kwasababu seli za maeneo hayo huzalishwa na kuondolewa mara kwa mara. Pia maeneo haya hukutana na vihatarishi vingi ikiwemo mionzi ambayo hukutana na ngozi. Pia visababishi vingine vya kansa ambavyo huwa tunaviingiza mwilini au kuvivuta kupitia mfumo wa upumuaji (mapafu).

Ni mara chache sana moyo kukumbana na mazingira kama haya na hii husababisha utokeaji wa kansa uwe mgumu kwenye kiungo hicho. Hivyo ni ngumu sana kwa moyo kupata kansa. Hata hivyo kwanini inatokea?

 

Utokeaji wa kansa
Kwa makadirio tafiti zinaonesha watu 34 kati ya 1,000,000 wana mfumo wa kansa ya moyo, ambayo imegawanywa katika makundi mawili: uvimbe mdogo na mkubwa wa moyo.

Uvimbe wa ‘Malignant’ ambao hujulikana kama uvimbe mdogo, ni kansa ambayo hujitokeza kwenye mishipa milaini ndani ya mwili wa mwanadamu. Matukio ya aina hii ya kansa ni machache sana, lakini kiwango cha uongezekaji wake ni kikubwa sana. Viuvimbe laini kutokea kwenye moyo huwa ni jambo la kawaida, na mara nyingi haviwezi kusababisha kifo kwa mtu mwenye navyo.

Njia kubwa ya kutokeza kwa kansa kwenye moyo ni kupitia uvimbe mkubwa kwenye kiungo hicho. Hii hutokea zaidi pale kansa inaposambaa kwenda kwenye moyo kutokea sehemu nyingine ya mwili.

Kansa inapokuwa, husambaa kwenda kwenye sehemu zingine za mwili kutokea kwenye sehemu ya msingi au chanzo ilipoanzia. Kwenye baadhi ya matukio ya kansa ya mapafu inaweza kusambaa kwenda kwenye moyo, hii ni kutokana na ukaribu wa viungo.Lakini pia kansa inaweza kusambazwa kwenda kwenye moyo kupitia mfumo wa damu.

Kansa ya figo, mapafu na matiti, pamoja na kansa ya damu, kansa ya ngozi na tezi (goita) mara nyingi husambaa na kuathiri moyo, kutokana na ukaribu wa viungo hivyo.

Japokuwa kansa ya moyo haipo kwa kiwango kikubwa lakini kiwango cha kupona ni asilimia 50 baada ya mwaka mmoja, sio jambo la kupuuzwa. Pale watu wanaposema kwamba hakuna kansa ya moyo kwasababu tu hawajawahi kukutana na mgonjwa wa kansa hiyo ni vizuri ukampatia maarifa haya mapya.

Continue Reading

Must Read

Copyright © 2018 FikraPevu.com