Connect with us

Makala

Maangamizi ya samaki asili Ziwa Viktoria

Published

on

Furu  samaki ambao kwa sasa ninaweza kukueleza tu kwa wajihi wake kama nilivyosimuliwa, akiwa na ukubwa wa kati ya  dagaa na sato wadogo, wamebaki kuwa historia kutokana na kazi ya binadamu.

Samaki huyu ambaye alikuwa anapatikana kwa wingi na kuwezesha chakula katika eneo kubwa la kandokando  mwa Ziwa Viktoria maeneo ya Musoma ametoweka kabisa na ukimpata ni sawa na kuona nyota ya jaha.

Hakuna maelezo muafaka kwanini wametoweka. Lakini wapo wanaoamini juu ya kuliwa kwao kwa samaki hao na sangara waliopandikizwa ziwani humo na wapo wanaoamini kwamba mvua zilizokuwa zinanyesha wakati wa uhuru ndio ziliangamiza uzazi wa furu.

Kutoweka kwa samaki unaoweza kuwaita wenyeji wa Ziwa Victoria hakuhitaji kuwa na ushahidi kwani katika mialo yote ya wilaya ya Musoma na hata wa kijiji cha Busekela (ambako mimi ndiko kwangu)  samaki hawa watamu ambao unasimuliwa na vikongwe hawapo, wanaonekana sangara na sato na hata sangara wenyewe nao wanaanza kuwa wa kubahatisha.

Pamoja na ukweli kuwa hakuna taarifa rasmi za kitafiti  kwa wananchi nini kimejiri kwa samaki hao, wakongwe wa eneo hili wanasikitishwa na mazingira hayo wakisema wamepoteza moja ya vitoweo vitamu ambavyo havina mfano.

Kikongwe, Nyamumwi Tete (84) Mkazi wa  kitongoji cha Mwisiba-Buira Kijiji cha Busekela, Wilaya ya Butiama alisema kuwa furu na aina nyingine 13 za samaki  aliokuwa amezoea kuwaona tangu kukua kwake kwa sasa hawaoni.

“Tangu kukua kwangu nimeona samaki aina nyingi ambazo sasa sizioni, samaki hao walikuwa watamu sana, wenye ladha nzuri na mwonekana mzuri lakini kwa sasa mhh sizioni, nakula  chengu (Sangara),ambaye hana ladha na anakifu kula pia ana harufu kali kwa wale wenye umri mkubwa” anasema bi Nyamumwi.

Anasema pia miaka ya karibuni alienda kununua samaki aina ya sangara anashangazwa kutowaona hata hao sangara wakubwa na hajui tatizo liko wapi, anashindwa kuelewa.

Anakumbuka kuwa kabla ya uhuru kulikuwa na samaki aina ya furu ambao walikuwa wamegawanyika mara mbili. Walikuwapo furu wakubwa  na wadogo wadogo ambao kwa sasa furu aina ya mbinga ambao ni wakubwa  hawaonekani, kulikuwa pia na sato, ambao pia walikuwa wa aina mbili sato mwekundu aitwaye nyamurungu au Imongo kwa  lugha ya kijita.

Anasema amekuwa akishuhudia kutoweka samaki mmoja hadi mwingine na hata ya baada ya samaki hao kutoweka walikuja samaki wengine waitwao singida ambao anasema walikuwa na rangi nyeusi kama chungu na walikuwa wafupi  ambao pia kwa sasa anapatikana mmoja mmoja kwa nadra sana.

“Nikimpata samaki huyo huwa moyo wangu unafurahi sana” anasema bi Nyamumwi ambaye hakusita kusema kwamba huenda Mungu ndiye anawaangamiza na kuleta wengine.

Aliongeza kuwa baada ya kutoweka kwa aina hizo za sato, kwa sasa kuna sato mweupe ama wa kijivu ambaye naye hapatikanani kwa wingi kama hapo awali.

Kikongwe huyu alikuwa na maelezo mengi kuhusu samaki ambao amekutana nao na kutoweka. Aliwataja samaki wengine waliotoweka na maumbile yake kuwa ni njegele ambaye alikuwa na magamba huku akifanana fanana na Sangara, ngalala na sarakuyu ambao  ni jamii ya ningu ambao  walikuwa na miba mingi, mayai makubwa na walikuwa pia na magamba,  mbete (domodomo) ambaye alikuwa na magamba machache na mdomo wa kuchongoka pia anapapasi, nembe (matusi ya Mwanza) ambao wana mfupa mmoja.

Samaki hawa katika Wilaya ya Butiama wametoweka ila wanapatikana kwa uchache sana mkoa wa Mwanza. Ningu pia wanapatikana kwa uchache katika Wilaya ya Bunda kipindi cha mvua za masika,kwani wanakuwa wanatokea kwenye mito kuingia ziwani.

Wengine ni ngere (gogogo),  imamba (kamonga), mumi na mbofu ambao wao hawana magamba na Soga.

Katika kipindi hiki cha utafiti bado hakuna muktadha unaoeleweka wa kutoweka kwa samaki ingawa wasomi wamekuwa wakiitaja uvuvi usiokuwa na mpangilio kuwa ndio sababu. Wanasema samaki wanavuliwa pasipo taratibu huku kukiwapo ongezeko la watu wanaovua samaki bila kufuata taratibu zinazotakiwa.

Taasisi  ya Utafiti wa uvuvi Tanzania(TAFIRI)  nayo haijaweka bayana tafiti zake  zenye lengo la kuueleza umma namna bora ya kurejesha samaki hawa ambao watu wanahistoria nao huku wakienda sanjari na samaki wakubwa wenye kutafutiwa soko Ulaya.

Hakuna data za kutosha kuhusu uvuvi Ziwa Victoria na wakati wa utafiti huu kujua kulikoni Maofisa wa tafiri walikuwa na majibu mengine ya kitaifa na wala si ya kikanda.

Mtafiti Mwandamizi  wa  Uvuvi  wa Taasisi  ya Utafiti wa uvuvi Tanzania  (TAFIRI), Kituo cha Sota Wilaya ya Rorya,Philemon Nsinda  alisema tatizo la uvuvi kupita kiasi cha uwezo wa samaki kuzaliana ikichangiwa na usimamizi hafifu wa uvuvi ni miongoni mwa mambo ambayo yamechagia kwa kiasi kikubwa kupungua kwa samaki katika Ziwa Victoria.

Anasema samaki anaowafahamu waliotoweka ziwani ni kama: Oreochromis esculentus, Barbus altianalis na Furu aina  mbalimbali ambao kwa sasa hana picha zao mfano Scale na baadhi ya  samaki fish eater haplochromines.

Kwa maneno yake anakiri: “Samaki hawa walikuwa kitoweo kitamu kwa takriban makabila karibu yote ya Kanda ya ziwa Victoria.Kutoweka kwa samaki hawa katika Ziwa kumeacha ombwe la kiikolojia, na kupungua kwa samaki wenye kutoa protini na kipato kwa jamii inayozunguka Ziwa Victoria”.Alisema Nsinda.

Inawezekana kuwarejesha?

Lengo kuu la TAFIRI ni kufanya tafiti kwa kuzingatia mahitaji katika sekta ya uvuvi na kutoa ushauri elekezi kwa wadau na watu wengine wanaohitaji ushauri kuhusu uvuvi.

Kati ya mwaka 1998 na 2004 palifanyika tafiti za kuwezesha kurejesha samaki waliotoweka Ziwani chini ya Mradi wa LVEMP I. Mpango unaofanyika kwa sasa ni kufanya tafiti na kutoa mapendekezo na ushauri serikalini wa namna zitakaosaidia kuwalinda samaki walio katika hatari ya kutoweka.

Nilipata kuuliza maswali kwa mtaalamu huyo,Je wanaweza kupandikizwa katika mabwawa na kurejeshwa tena ama  species zake haziwezi kupatikana tena?

Samaki waliotoweka wanaweza kupandikizwa katika vitaru maalum vya kufugia samaki na baadae kurejeshwa ziwani. Aidha, kuna samaki waliotoweka/waliokatika hatari ya kutoweka ziwani mfano Oreochromis esculentus na Oreochromis valiabilis wanapatikana kwenye maziwa madogo (Satellite lakes) yaliyo ndani na Bonde la Ziwa Victoria.

Oreochromis-esculentusOreochromis esculentus (Graham, 1928)

 Nini kifanyike ili vizazi vijavyo viweze kufaidi samaki ambao kwa sasa wapo ambao pia wana hatari ya kutoweka? Hili lilikuwa swali la msingi na majibu yake kutoka kwa mtafiti yalikuwa jumla.

Alisema tafiti za kujua hali ya mazingira, chakula na maeneo ya mazalia na makulia ya samaki hao zinapaswa kufanyika ili kubaini mahitaji ya samaki hao. Wakati huo msisitizo ukiwekwa juu ya uvuvi endelevu wa samaki na ulinzi wa mazalia na makuzia yao.

Akimzungumzia sangara mtafiti huyo alisema kwamba aina hiyo ya samaki imechangia tu kutoweka kwa baadhi ya samaki katika ziwa na si busara kutua mzigo wote kwake pekee.

Alisema kuna sababu nyingine kama uvuvi kupita kiasi cha uzalianaji, matumizi ya zana haramu za uvuvi (kokoro, sumu, Ndina, Nyavu za makila zenye macho madogo, uvuvi wa katuli, uharibifu wa mazingira, na mabadiliko yanayoendelea ya tabia nchi).

Barbus-altianalisBarbus altianalis (Boulenger, 1900)

Mradi maalumu kitaifa

Wakati hakuna taarifa rasmi ya namna ya kufanya kurejesha samaki wa asili wa Ziwa Victoria utafiti uliofanywa kitaifa wa samaki aina sato umebainishwa kwamba unaweza kuongeza kipato kwa wananchi wengi wa Tanzania.

Kitaifa kuna aina 26 za samaki aina ya sato kati ya aina 50 zilizopo duniani.

Hiyo imebainika katika utafiti kuhusu aina za samaki jinsi ya kuweza kukuza jamii hizo uliofanywa na Mradi maalum unaotumia vinasaba kutunza Rasilimali za Samaki wa maji baridi unaofanywa chini ya Taasisi ya Utafiti wa Uvuvi Tanzania (TAFIRI) kwa miaka mitatu.

Akieleza matokeo ya utafiti wa miaka mitatu uliofanywa na mradi huo kwa kushirikiana na vyuo vikuu vya Bangor na Bristol vya Uingereza, Mtafiti Mkuu wa TAFIRI,Dk.Benjamin Ngatunga aliyeongoza utafiti huo amesema kuwa kila samaki wanatakiwa kukuzwa katika jamii iliyopo katika ziwa,mto au bonde eneo husika.

Alisema wakati akizungumza na waandishi wa habari kuwa samaki nchini wataongezeka ikiwa  aina iliyopo katika bwawa la Mtera  yenye uwezo wa kufugwa katika maji ya aina tofauti itafugwa kwa wingi nchini.

Alisema katika mradi huo samaki huyo wa Mtera alikuzwa Mbalali ,Rufiji na hata  maji chumvi na akaonekana anakubaliana na mazingira.

“Kwa sasa tumekuwa tukifuga aina moja ya samaki wa sato wa mkoani mwanza bila kupa mafanikio kwani tumebaini aina hiyo inakula sana na kuzaa na kila samaki jambo ambalo ni vigumu kukuza aina hiyo”alisema

Alisema kati ya matokeo waliyopata ambayo yanatakiwa kufanyiwa kazi ili kuongeza idadi ya samaki ni kufuga sato wanaopatikana Mtera katika maeneo tofauti hata maji ya chumvi.

Nini  kifanyike? (ushauri)

Kama kumefanyika utafiti wa sato nini kinanashindikana kumrejesha samaki mtamu wa Ziwa Victoria Furu? Labda fedha nyingi zinatakiwa kuangalia hili, lakini mpaka hapo itakapotekelezeka inaonekana sato ndio anaweza kurejeshwa lakini si furu wa Ningu.

Naye Charles Mafwere(60) ambaye ni mvuvi mpaka sasa anadai kuwa kutoweka kwa samaki hao ni kunatokana na kuwepo kwa samaki aina ya sangara ambaye anakuwa anapata kitoweo kwa samaki wanaokua, pia ongezeko la watu limekuwa kubwa kulingana na mahitaji ya watu, vilevile uvuvi haramu ni chanzo kikubwa cha kusababisha kutoweka kwa samaki hao pia ametoa angalizo kuwa serikali isipochukua hatua kali kwa wavuvi haramu kuna hatari kubwa ya kutoweka kabisa kwa samaki wachache waliopo.

Sheria ya uvuvi na 22 ya mwaka 2003 na kanuni zake za mwaka 2009 na sera ya uvuvi ya mwaka 1997  haijakidhi lengo kuu la kulinda,kuendeleza na kukuza usimamizi endelevu wa rasilimali ya uvuvi kwa manufaa ya kizazi cha sasa na vizazi vijavyo kwani samaki wanaendelea kutekeketea na jitihada kidogo sana zinafanyika ili kulinda samaki wengine wasitoweke.

Uvuvi ni shughuli muhimu inayowapa kipato jamii ya wavuvi wanaoishi kandokando ya ziwa ambapo jumla ya wavuvi 25,792 sawa na asilimia 1.5 ya idadi ya wakazi wa Mkoa wa Mara wamepata ajira kutokana na shughuli hiyo,sanjali na chakula,pia uvuvi unaingiza kipato kikubwa kwa Taifa pia Mkoa.

Katika kipindi cha mwaka 2013 jumla ya nyavu haramu 18,780 zilikamatwa, yakiwemo makokoro ya sangara 473, nyavu za timba 5,295, nyavu za makila zenye ukubwa wa macho chini ya inchi sita 12,967 na nyavu za dagaa zenye ukubwa wa macho chini ya milimita nane zipatazo 45,pia samaki wachanga aina ya sato kilo 5,653 na sangara kilo 17,081.

Jumla ya kilo 3,600,742 na mazao mbalimbali ya samaki  yenye thamani ya dola za kimarekani 23,982,196 yalisafirishwa kwenda nje ya nchi.

Katika oparesheni iliyofanyika jan 4 mwaka huu, Mkuu wa Mkoa wa Mara, John Tuppa aliongoza uteketezaji wa wa zana haramu za uvuvi zipatazo 13,538 zenye thamani ya sh. 341,038,000 kwa mujibu wa kanuni ya uvuvi ya mwaka 2001 kifungu cha 66 (i)(a) (b)(e)(f)(g)(h)(k) ambavyo vinapiga marufuku kutengeneza, kuhodhi, kuuza ,kulimiki na kutumia zana hizo katika uvuvi ndani ya ziwa viktoria.

Continue Reading
2 Comments

2 Comments

  1. amos emmanuel

    09/08/2015 at 11:39 am

    mimi nimeupenda sana huo walaka nawapongeza sana cha msingi ni serikali ituajiri sisi maafisa uvuvi ili tukalinde rasilimali za uvuvu kwa ajili ya kizazi cha sasa na baadae pia

  2. Idda L Mkami

    05/09/2016 at 4:50 am

    aksante sana nimewajua zaidi samaki wa maji baridi(fresh water) manake niliwajua zaidi wa maji chumvi(sea water) kutokana na kusoma feta kampas ya mbegani na vitendo nilifanyia zaidi dar na tanga thanks for more lesure

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Makala

Mpango wa “Ukanda mmoja, Njia moja” kuimarisha diplomasia ya China katika nchi za Afrika.

Published

on

Waziri wa Mambo ya Nje wa China, Wang Yi amekutana na waandishi wa habari mjini Beijing kuelezea utekelezaji wa sera ya mambo ya nje ya China katika mwaka uliopita na mipango ya mwaka huu ya utekelezaji wa sera hiyo.

Waziri Wang amesema katika mwaka uliopita Rais Xi Jinping akiwa msanifu mkuu wa sera ya kidiplomasia ya nchi hiyo, alihusika moja kwa moja katika kupanga na kutekeleza diplomasia “makini” ya kiongozi wa nchi.

Ameeleza kuwa Rais Xi alitembelea nchi 57, na mpaka sasa amekutana na wakuu 110 wa nchi mbalimbali duniani.

Ziara zake na za wakuu wa nchi waliotembelea China, sio tu zimeimarisha uelewa wa dunia kuhusu China, bali zimeimarisha sifa ya China na ushawishi wake duniani, na kuchangia kwenye utatuzi wa matatizo yanayoikabili dunia.

Waziri Wang amebainisha kuwa, mwaka huu mbali na shughuli za kawaida za kidiplomasia, serikali ya China itaandaa baraza la BOAO la Asia litakalofanyika mwezi April katika kisiwa cha Hainan, kusini mwa China ambapo ajenda kuu itakuwa ni mageuzi na kufungua mlango kwa nchi wanachama.

Waziri wa Mambo ya Nje wa China, Wang Yi (kushoto) akifurahia jambo na Waziri wa Mambo ya Nje ya Tanzania, Agustine Maiga alipotembelea nchini.

 

China pia itaandaa mkutano wa Jumuiya ya Ushirikiano ya Shanghai. Vilevile kutakuwa na shughuli mbili kubwa zitakazozihusisha nchi za Afrika, ambazo ni mkutano wa Baraza la ushirikiano kati ya China na Afrika utakaofanyika mwezi Septemba na Maonyesho ya Uagizaji na Uuzaji wa bidhaa yatakayofanyika mjini Shanghai mwezi Novemba.

Mbali na mikutano hii, Waziri Wang ametaja shughuli nyingine kubwa ikiwa ni pamoja na Rais Xi Jinping kuhudhuria mkutano wa kundi la nchi 20 zililizoendelea duniani ambao atafanyika nchini Argentina. Pia mkutano wa viongozi wa uchumi wa nchi za Asia na Pacific (APEC) utakaofanyika nchini Guinea na mkutano wa nchi za BRICS utakaofanyika nchini Afrika Kusini.

Wanahabari wengi wa Afrika wamefuatilia zaidi maelezo ya waziri Wang kuhusu baraza la ushirikiano kati ya China na Afrika, kwa kuwa ametaja kwamba kazi yao muhimu katika mkutano huo itakuwa ni kushughulikia mpango wa “Ukanda mmoja, Njia moja” mpango ambao una miradi mbalimbali ya kuzinufaisha nchi za Afrika.

Amesisitiza kuwa nchi za Afrika zitapewa nafasi ya kutumia mkutano huo kuongeza nguvu mpya ya uhai kwenye uhusiano kati ya pande hizo mbili, ili kuimarisha ushirikiano wa kiuchumi.

Maonyesho ya Uagizaji na Uuzaji wa bidhaa yatakayofanyika mjini Shanghai yametajwa kuwa yatatoa fursa kwa nchi za Afrika kuonyesha bidhaa zao na kutafuta soko nchini China.

Akimnukuu Rais Xi Jinping, Wang amesema urafiki kati ya China na nchi za Afrika utaendelea kuwa imara na China haiwezi kuwasahau marafiki zake wa Afrika. China inatambua kuwa changamoto mkubwa kwa nchi za Afrika kwa sasa ni kulinda amani na usalama.

Amehitimisha kwa kusema China itashirikiana na nchi za Afrika kukabiliana na matishio ya usalama kama ugaidi, uharamia na majanga ya asili, na itahimiza ushiriki wake kwenye utatuzi wa migogoro.

Continue Reading

Makala

Sekta ya Uvuvi Kigoma ipo mashakani

Published

on

Sekta ya Uvuvi ni kati ya sekta muhimu ndogo ya uchumi Tanzania. Sekta inatoa ajira nyingi, kipato, uchumaji riziki, fedha na  mapato ya kigeni kwa nchi.
 
Tasnia ya uvuvi inaajiri zaidi ya watu 4,000,000 wanaojishughulisha na uvuvi na shughuli zinazohusiana ambapo zaidi ya watu 400,000 wameajiriwa kwenye sekta hiyo.
 
Kulingana na Utafiti wa Hali ya Uchumi wa Taifa ya Mwaka 2009, Sekta ya Uvuvi ilichangia asilimia 1.3 ya pato la taifa (GDP). Wastani wa ulaji samaki kwa kila mtu ni kilogram 8.0 na asilimia 30 ya ulaji wa protini ya wanyama inatokana na samaki.
 
Mkoani Kigoma Sekta ya Uvuvi ni moja ya nguzo tatu za Uchumi wa Mkoa wa Kigoma, ambapo mpaka kufikia Disemba Mwaka jana,sekta hiyo pekee ilikuwa ikichangia asilimia 8% kwenye pato la mkoa.
 
Nguzo nyingine ni Kilimo ambacho huchangia asilimia 82% na sekta ya biashara ambayo inachangia asilimia 10%. Kulingana na takwimu za mwaka 2010, sekta ya uvuvi kwa nchi nzima ilichangia asilimia 1.4%.
 
Licha ya mchango wake katika pato la mkoa na taifa, sekta hii ya uvuvi kwa muda mrefu imekabiliwa na changamoto nyingi, lakini kubwa zaidi ni matukio ya wavuvi kuvamiwa na kuporwa zana zao za uvuvi na maharamia wanaodaiwa kuwa ni kutoka nchi jirani ya Congo DRC.
 
Katika kipindi cha kuanzia mwaka 1993 hadi mwezi April mwaka huu 2014, zana za uvuvi zenye thamani ya zaidi ya shilingi bilioni 6, ambazo zilikuwa zikitumiwa na wavuvi katika Ziwa Tanganyika mkoani Kigoma zimeishia mikononi mwa maharamia hao katika matukio mbali mbali ya uvamizi.
 
Zana hizo ni pamoja na Injini 1,234, Mitumbwi 278, Nyavu za kuvulia samaki 368, Taa 4,828 na Mafuta ya Petroli Lita 31,000.
 
Matukio mawili ya hivi karibuni la ujambazi katika Ziwa Tanganyika, yalitokea April 29 na Mei 5 mwaka huu ambapo maharamia wakiwa na silaha yalivamia wavuvi na kupora zana mbali mbali za uvuvi.
 
Tukio la kwanza la tarehe 29 lilitokea maeneo ya Nondwa na mlima Kibirizi, wilaya na mkoa wa Kigoma ambapo majambazi wakiwa na silaha walivamia wavuvi na kupora Injini saba za Boti na vifaa vingine vya uvuvi vyote vikiwa na thamani ya shilingi milioni 22,105,000.
 
Taarifa iliyotolewa na Kamanda wa Polisi Mkoa wa Kigoma Frasser Kashai, ilieleza kuwa katika tukio hilo majambazi hao walimteka nahodha mmoja wa boti za uvuvi Bw.Justine Benard, mkazi wa Katonga na kumuamuru awapeleke huko Kalemie katika jamhuri ya Kidemokrasia ya watu wa Congo wakiwa na vifaa hivyo.
 
Hata hivyo nahodha huyo alionyesha kitendo cha kishujaa pale alipofanikiwa kuwatoroka maharamia hao akitumia moja ya boti zilizotekwa na kurudi nchini na kuokoa Injini 4 aina ya Yamaha HP 40, kati ya saba zilizoporwa, na Jenereta moja aina ya Tiger.
 
Katika tukio la Mei 5 ambalo lilitokea katika kijiji cha Mwamgongo Kata ya Kalinzi wilayani Kigoma, wavuvi walivamiwa na watu wenye silaha na kuporwa mtumbwi mmoja na Injini 2 HP 40.
 
Kamanda Kashai alisema kwenye tukio hili la pili polisi walifanya msako na kufanikiwa kukamata majambazi 3 kutoka Kabimba huko Congo DRC. Aliwataja watuhumiwa hao kuwa ni Ramadhani Kasongo (20), Ado Nonda (35),na Banza Monga (28), ambao wanatarajiwa kufikishwa mahakamani mara upelelezi wa awali utakapokamilika.
 
Matukio hayo ni mfano tu wa matukio mengi ya wavuvi kuvamiwa, kutekwa na kuporwa mali zao ambayo yamekuwa yakitendeka ndani ya Ziwa Tanganyika na kuwa tatizo kubwa linalozorotesha jitihada za wavuvi za kujiletea maendeleo.
 
Mbali na matukio hayo, matukio mengine yaliyotokea siku za nyuma ndani ya Ziwa Tanganyika upande wa Kigoma yamegharimu maisha ya watu, ambapo katika kipindi cha kuanzia mwaka 1999 hadi kufikia mwaka jana watu saba wamefariki kufuatia matukio hayo ya uvamizi.
 
Jambo lingine ni kwamba uvamizi wa mara kwa mara dhidi ya wavuvi sambamba na kuporwa zana zao za kuvulia samaki unasababisha nafasi za ajira zinazotokana na shughuli za uvuvi kupotea.
 
Uchunguzi unaonesha kuwa Mtumbwi mmoja au Kipe kimoja kama inavyojulikana, unapoporwa na majambazi takribani watu 10 hupoteza ajira. Kwa maneno mengine jumla ya watu 12,340 walipoteza ajira katika sekta ya uvuvi mkoani Kigoma,katika kipindi cha kati ya mwaka 1993 na mwezi April mwaka 2014.
 
Changamoto ipo kwa serikali ambayo mara kwa mara wavuvi wamekuwa wakielekeza kilio chao cha muda mrefu cha kuporwa zana zao za uvuvi na kusababisha hali yao kimaisha kuendelea kudorora licha ya kuwa na rasilimali ya Ziwa Tanganyika.
 
Serikali ya Mkoa wa Kigoma mara kwa mara imekuwa ikieleza kuvalia njuga tatizo hilo kwa kushirikiana na wenzao wa Congo DRC, lakini bado wavuvi katika Ziwa Tanganyika wangali
Je kuna mikakati gani endelevu ya kukabiliana na tatizo la ujambazi katika Ziwa Tanganyika?
 
Mwenyekiti wa Kamati ya Ulinzi na Usalama ambaye ni Mkuu wa Mkoa wa Kigoma, Luteni Kanali Mstaafu Issa Machibya, alisema ipo mikakati ya kudumu wa kukabiliana na tatizo la ujambazi ndani ya Ziwa Tanganyika upande wa Kigoma, bila kubainisha mikakati huo akidai sio wakati wake kuibanisha mikakati hiyo.
 
“Upo mkakati wa kudumu, hatuhitaji kumwaga mtama palipo…; Kiswahili kinaeleweka hicho, lakini mikakati ya kudumu ipo, sio mahali pake hapa kwa kweli,”alisema.
 
Mkuu huyo wa Mkoa wa Kigoma aliushukuru ubalozi mdogo wa Congo kwa ushirikiano ambao wamekuwa wakiutoa pindi matukio hayo yanapojitokeza, ambapo aliahidi kwamba nchi hizi mbili zitaendelea kushirikiana kukabili suala hilo pamoja na kuhakikisha Injini zilizo mikononi mwa majambazi zinarudi.
 
Aidha aliwataka wavuvi kutoajiri watu wasiowafahamu kwenye shughuli zao za uvuvi, hatua ambayo wavuvi wameanza kuichukua.
 
Hii ni kutoka na kuwepo kwa hisia kwamba majambazi katika Ziwa Tanganyika ambao wanadaiwa kuwa wanatoka nchi jirani ya Congo DRC, labda wana washirika wao eneo la Kigoma wanaowasaidia kufanikisha uhalifu wao nao ni wale wanaodhaniwa kuwa pia ni raia wa Congo DRC.
 
Mwenyekiti wa Wavuvi Mkoa wa Kigoma Ramadhani Kanyongo, alisema wameanza kuchukua hatua kwa kuagiza kila mwalo wa wavuvi kuweka sensa ya wenye mali na wafanyakazi wao ili waweze kutambuana.
 
“Siku za nyuma tulikuwa tunapeana kazi kienyeji kienyeji, lakini hivi sasa tumewaagiza viongozi wote wa mwalo wahakikishe kila mwenye chombo anakuwa na takwimu ya wavuvi wake wale wa kudumu,”alisema.
 
“Lakini tusiajiri mtu hatumjui kule anakotoka kuja leo anafika unampa kazi. Hicho hata sisi tumeshakikataa. Ni lazima pale tunapopewa mwongozo na viongozi wa serikali na sisi tutii.”
 
Kamanda wa Polisi Mkoa wa Kigoma Kamishina Mwandamizi Msaidizi wa Polisi, Frasser Kashai, alisema ofisi yake inazo taarifa za kuwepo kwa mtandao wa baadhi ya raia wa Tanzania hususan wanaoishi katika vijiji vilivyoko mwambao wa Ziwa Tanganyika, ambao wana mahusiano ya karibu na watu wanaovamia na kuteka wavuvi na kupora mali zao.
 
“Raia wema walishatupatia majina ya watu hao, tutawasaka mmoja mmoja mpaka tuwakamate na kuwafikisha kwenye vyombo vya sheria,”alibainisha Kamanda Kashai.
 
“Lakini nachosema tu ni kwamba vile vile doria yetu sasa hivi ya majini ipo saa 24. Muda wote tupo kazini japokuwa eneo letu la operation ni kubwa, lakini tutajitahidi kwa kushirikiana na wavuvi kuhakikisha kwamba tunalipunguza tatizo hili la wizi wa ziwani.”
 
Balozi mdogo wa Congo DRC katika ubalozi mdogo wa nchi hiyo uliopo mkoani Kigoma Bw.Rick Molema, alikiri kwamba kuna vikundi Fulani vilivyoko nchini kwake eneo la Kalemie, ambavyo vinaifahamu vizuri Kigoma ndivyo vinavyofanya ujambazi katika Ziwa Tanganyika.
 
Alisema miaka miwili iliyopita vikundi hivyo vilikuwa vimedhibitiwa lakini sasa vimeanza tena.
“Sisi kama ubalozi tunafanya kazi pamoja na polisi, tunatoa taarifa kamili juu ya kile tunachokifanya, tunajua mipango yetu jinsi tulivyopanga na kwa muda mfupi mtaona matokeo yake,”alisema.
 
Alisema kuwa serikali ya mkoa wa Kigoma inajitahidi kujenga mazingira mazuri ya kuendeleza mkoa kiuchumi ujenzi wa bandari kavu na miradi mingine ya uwekezaji, na kwamba wao kama serikali ya Congo DRC, hawawezi kuacha majambazi waendelee kuhujumu miradi ya maendeleo ya jirani zao.

Pichani ni mkuu wa mkoa wa Kigoma Luteni Kanali Mstaafu Issa Machibya, mwenye suti nyeusi pamoja na baadhi ya wajumbe wa kamati ya ulinzi na usalama ya mkoa wakiangalia zana za uvuvi zilizorudishwa baada ya kuporwa na majambazi kutoka Congo DRC.

Continue Reading

Makala

Matumizi ya sheria na busara kumaliza mgogoro mgodi wa Rwanda

Published

on

Utatatuzi wa Mgogoro wa Fidia kati ya wawekezaji na wananchi katika maeneo ya mgodi wa Makaa ya Mawe Rwanda wilayani Mbinga utategemea busara ya Serikali. Hii inatokana na ukweli kuwa bila busara, kutumia sheria na uelewa kunaweza kuzuka mgogoro wa muda mrefu utakaozuia uendelezaji wa mgodi.

Kumekuwa na lawama za mara kwa mara kuhusiana na wananchi waliohamishwa kutoka maeneo yao ya asili ili kupisha uchimbaji wa madini kwa kutolipwa fidia ya ardhi zao. Pia wananchi wanalalamika kutopata sehemu ya mrahaba licha ya maisha yao kuathiriwa na shughuli za uchimbaji.

Miongoni mwa malalamiko ya wananchi ni pamoja na hali inayoonekana ya sekta ya madini kutochangia vya kutosha katika maendeleo ya nchi hasa ya kiuchumi na kijamii.

Imeonekana kuwa ushiriki wa kampuni za madini katika maendeleo ya jamii, wananchi wengi hawaridhishwi na kiwango cha mchango wa kampuni katika maendeleo yanayopatikana katika maeneo ya migodi hiyo

Mwaka 1998, Serikali ilitunga sheria mpya ya madini na kuifanyia marekebisho Sheria ya Fedha za kigeni (The foreign Exchange Act, 1992) ili kukidhi mahitaji ya sekta ya madini na kuzingatia Sera ya Madini ya 1997

Uchunguzi umebaini kuwa mara nyingi migogoro huibuka katika maeneo mengi duniani inayotokana na kutokuwa na makubaliano na wananchi wanaoishi katika maeneo yenye migodi ya Madini.

Migogoro hiyo imekuwa ikitokea pindi wananchi wanapotakiwa kuhama makazi na kutakiwa kulipwa fidia zao za usumbufu na za kujikimu baada ya kufanyiwa tathmini.

Mwandishi wa Makala haya amebaini kwa hapa Tanzania yapo maeneo mbalimbali ambayo yamejikuta yakiingia katika Migogoro baada ya kugundulika uwepo wa Rasilimali za Madini na kupelekea migogoro kati ya mwekezaji na wananchi hata kupelekea watu kujeruhiwa na hata kupoteza maisha.

Hali hiyo inajitokeza wakati kwenye mapitio ya sera ya madini imeonekana kuwa kufuatia umuhimu wa sekta ya madini Serikali ilipitisha Sera ya Madini ya Mwaka 1997 ikiwa na madhumuni ya kuchochea utafutaji na

uendelezaji wa uchimbaji madini, kuboresha uchimbaji mdogo wa madini, kupunguza umaskini, kuimarisha miundombinu ya kijamii na kiuchumi, kuingiza fedha za kigeni na mapato kwa serikali.

Mkoa wa Ruvuma ni miongoni mwa Mikoa ambayo imebahatika kuwa na Rasilimali za Madini ambapo baada ya kugunduwa kuwepo kwa Rasilimali hizo taratibu za tathmini zilianza kama ilivyo kawaida ili kupisha kazi ya uchimbaji kuanza.

Mwandishi wa Makala haya anaelezea Mgodi wa Makaa ya Mawe uliopo Wilaya ya Mbinga katika Kata ya Rwanda Tarafa ya Nanswea Kijiji cha Mtunduwalo ambako inakadiriwa kuwepo madini ya makaa ya mawe kiasi cha Tani Milioni 400 kufuatia utafiti uliofanywa na wataalamu.

Utafiti huu umebaini baada ya kupatikana mwekezaji katika mgodi huo taratibu za tathimini zilianza kupitia Serikali ya Halmashauri ya Wilaya ya Mbinga na Mwekezaji aliyewekeza mgodini hapo Kampuni ya Tan Coal kwa ufadhili wa Kampuni ya Atomic Resources Limited ya Australia ili kuwezesha kulipa fidia kwa wananchi wanaoishi katika eneo la mgodi.

Inaelezwa Tathmini hiyo imefanyika na Mtathmini wa Serikali kutoka Halmashauri ya Wilaya ya Mbinga Faraji Kaluwa na baada ya kutathmini  wafadhili walmewalipa wananchi fidia kiasi cha shilingi  2,118,892,536  ambazo zimedaiwa na wananchi hao kuwa ni ndogo na hazitoshi kwa ujenzi.

Watathimini hao kutoka halmashauri ya wilaya ya mbinga wamefanya tathimini ya kwanza kwa kaya 440 ambapo kampuni ya Tan Coal imelipa Fidia Yenye Thamani Ya Shilingi 2,118,892,536 kwa kaya zilizofanyiwa uthamini.

Mtathimini wa majengo kutoka wilaya ya Mbinga Faraji Kaluwa amesema katika kufanya kazi ya tathimini kuna kuwa na uajibikaji mkubwa kwa kufuata kanuni,taratibu na sheria.

Kaluwa amesema kabla ya kufanya tathimini hiyo walikaa Kikao na wananchi kuwapa elimu na mwongozo wa namna watakavyotoa fidia hizo na kuwajulisha nini wanakwenda kutathmini na wananchi wakakubalina.

Kuluwa ameongeza kuwa wamewaambia wananchi kuwa wao wanatathmini kile kinachoonekana na kwamba tathmini yao inajumuisha ardhi na maendelezo kwa kulipa kile ambacho wamekiwekeza.

Amesema upande wa nyumba wameangalia aina ya ujenzi ulliotumika,  umetumia bati za aina gani, mwezeko wa aina gani kama ni ya tofali tofali za aina gani na pia hali ya nyumba ikoje imechoka au bado nzima na tathmini imefanyika vilevile kadiri ya hali halisi waliyoikuta, hawajalipa zaidi ya kile walichokiona kwa na kwamba tathmini inaongozwa na  vipimo ambavyo huwa wanavichukua.

Mtathmini huyo amesema sambamba na malipo hayo pia wamelipa Malipo ya Fedha za usumbufu(Distabance Allowance),  Fedha ya usafiri (transport Allowance)  na fedha ya kujikimu/ pango (Accomodation allowance ambayo kisheria hutolewa pango ya miezi 36 sawa na miaka mitatu.

Amefafanua kuwa kisheria fidia ya usafiri inakuruhusu kwenda umbali usiozidi km 12 fidia ya kuwezesha kusafirishia mizigo, pia amesema sheria hairuhusu kumfanyia uthamini mtoto aliye chini ya umri wa miaka 18 isipokuwa kama ameachiwa urithi wa nyumba ambapo sheria inamtaka awe na mdhamini aandikwe jina na uhusiano wake na mtoto ndipo akithibitishwa anafanyiwa tathmini na ndiye anayepokea malipo.

Wananchi wanaoshi maeneo ambayo mgodi upo wakizungumza kwa nyakati tofauti wamesema kiwango walicho kadiriwa kime kuwa kidogo sana hakiendani na gharama za ujenzi kwa kipindi hiki kiasi kwamba hata nyumba za bati walizozijenga awali hawatamudu kuzijenga wanako hamishiwa kutokana na fidia ndogo walizokadiriwa.

Wakitoa mifano ya Fidia walizokadiriwa wananchi hao wamesema mtu mmoja mwenye familia anakadiriwa Sh. Milioni 4 mpaka laki sita fedha ambayo kwa kulinganisha na gharama za ujenzi kuwa juu haziwezi kukidhi kukamilisha ujenzi na kwamba hapo wanapoishi walipanda miti ya matunda na mazao mengine yanayowaingizia pesa ya kujikimu.

Wananchi hao wamesema licha ya kupunjwa wengine hawakukadiriwa kabisa pia kuna mambo ambayo wawekezaji walihaidi kuwatekelezea na kukamilisha baada ya miaka mitatu jambo ambalo hadi hivi sasa halijatekelezwa wameiomba Serikali kuangalia kwa makini pande zote mbili.

Wamesema kuna ahadi nyingi ambazo walihaidiwa kulipwa ikiwa ni pamoja na fedha za usumbufu, pango na makaburi ambazo hawajatekelezewa na hawafahamu mapunjo waliyopunjwa wamepunjwa na nani kati ya mwekezaji na Serikali.

Wananchi hao wameshauri Serikali ingebaki katika kusimamia na siyo kupanga bei kati ya mwekezaji na serikali halafu wananchi wamepewa maelekezo kuwa utalipwa kiasi hiki wameona huu ni uonevu na kwamba hawakutendewa haki.

Miongoni mwa Wananchi wanaolalamikia Mapunjo ya Fedha za Uhamisho ni pamoja na Teodesia Betram Mkwera  Mkazi wa kijiji cha Rwanda amesema wao hawakatai kuhama bali wanacholalamikia ni pesa ndogo waliyokadiriwa kwa kulinganisha na hali ya sasa amesema kiasi cha Sh. Milioni 4 hadi laki 6 kwa mtu mwenye Nyumba, Mashamba na Miti ya Matunda haiwezi kukidhi kwenda kujenga anakotakiwa kuhamia.

Ameongeza kuwa Pesa waliyopewa Milioni 4 sio kwamba hawajaitumia wamenunua Vifaa kama bati, boriti, Misumari na Vifaa vingine vya ujenzi na kujikuta wameishiwa pasipokubakiwa fedha ya usafiri wala ya Ujenzi hivyo hawaelewi watajenga kwa pesa ipi.

Naye Juma Alfred Komba Mkazi wa Liyombo ameomba Serikali iwafikirie kwa kina kuwaongezea pesa  badala ya milioni nne waliyopewa kwa kuwa kwa hali ilivyo sasa huwezi kujenga nyumba ya bati kwa pesa hiyo vinginevyo watawasababishia familia kukimbia kwao na kwenda mjini kufanya kazi za ukahaba.

Juma ameongeza kuwa wao hawana nia mbaya na Serikali wala mwekezaji wanaipenda nchi yao na wanafahamu kuwa Maendeleo yoyote yanayopatikana ni ya wananchi wote, amesema wapo waliokadiriwa Milioni mbili  hadi laki sita fedha ambayo akinunua boriti na Bati inakuwa imeisha  na kwamba wana miti ya matunda na miti ya mikorosho ambayo inawaingizia kipato, mti mmoja wa mkorosho anapata gunia mbili na akiuza anapata laki sita halafu leo fidia ya mti huo anapewa elfu kumi itamsaidia nini.

Wameyataja baadhi ya Mambo ambayo mwekezaji alihaidi kutekeleza ni pamoja na upatikanaji wa umeme ambao kupitia mtambo wa umeme ungeweza kutoa ajira kwa wananchi wasiopungua 400 mradi ambao utekelezaji wake ulitakiwa kukamilika 2013 lakini mpaka sasa haujakamilika.

Pia wamesema ahadi zingine ni zile za kusogeza huduma karibu kwa wananchi ikiwemo ujenzi wa vituo vya afya, ukarabati wa miundombinu ya Barabara na Ujenzi wa Shule, pia wamelalamikia Kampuni hiyo kuchangia kuharibu Miundombinu ya Barabara kama madaraja kutokana na uzito wa magari yanayosafirisha Makaa ya Mawe ya Kampuni hiyo kuzidi uwezo wa Daraja hizo.

Kutokana na Malalamiko hayo na kutoelewana baina ya wananchi na Serikali kumepelekea wananchi kufanya maandamano na kuziba Barabara ili gari za Kampuni ya Tancoal zinazosafirisha Makaa zisipite na Makaa.

Wananchi hao walifunga njia kwa siku 2 na baadaye Polisi kikosi cha kutuliza ghasia kutoka Makao makuu ya Mkoa Songea walikwenda katika eneohilo kutuliza ghasia ambako kulipelekea watu kujeruhiwa na wananchi 20 waliwekwa ndani (Rumande) kwa kile kilichoitwa ni kuleta uchochezi na kuongoza maandamano.

Kamanda wa Polisi Mkoa wa RuvumaDeusdedit Nsimeki amewaomba viongozi wa Serekali walioteuliwa kuwaongoza wanachi wasiwe chanzo cha Machafuko katika maeneo yao.

 Kamanda huyo wa Polisi ameyasema hayo baada ya kuwakamata viongozi watano wa serikali ya kijiji ambao walikuwa wakiongoza kuzuia magari ya Kampuni ya Tan Coal  kusafirisa Makaa ya Mawe hadi walipwe fidia zao za makaazi walizo punjwa

 Kamanda Nsimike amesema kuchukua Sheria mkononi ni kosa la Jinai wananchi wanatakiwa kudai haki zao kwa kupitia Mahakamani au kutumia vikao halali vilivyo idhinishwa pia amesema kutumia watoto wadogo na wanawake kwa kuwalaza barabarani katika mgomo ni kukiuka haki za binadamu .

Utafiti huu umebaini kuwa hadi sasa wananchi hawajahama na Serikali imeendelea kumruhusu mwekezaji kuendelea na uchimbaji wakati wananchi waliotakiwa kufanyiwa uthamini upya hawajafanyiwa tena.

 Mgodi wa Makaa ya Mawe Mbinga uligundulika mwaka  2006 ambapo  wananchi wanaoishi Kijiji cha Mtunduwalo Kata ta Rwanda Tarafa ya Nanswea walijikuta hatarini kuteketea kwa Moto baada ya kugunduwa kuwepo kwa mlipuko wa moto uliokuwa ukiunguza Makaa ya Mawe.

Inadaiwa pengine eneo hilo liliwahi kuchimbwa Makaa ya Mawe na Wajerumani Mwaka 1945 na Uchimbaji huo ulikoma Mwaka 1953, hata hivyo Tabaka la Makaa ya Mawe limepitia katika Makazi ya watu katika vijiji vya Mkapa, Ngaka, Liyombo, Mkulu na Mbuyula.

Jitihada za kuuzima moto huo zilianza mara baada ya Mzee Mapunda Mkazi wa Kijiji cha kugundua kuwaka kwa moto huo ambapo baadhi ya waandishi akiwemo Mwandishi wa habari wa Star Tv, Adam Nindi alifika katika eneo hilo mwaka 2006 na kutangaza uwepo wa hatari ya wakazi wa eneo lile kuteketea kwa Moto uliokuwa ukiwaka chini kwa chini uliodhaniwa huenda chini kuna Madini yalikuwa yakiteketea.

Serikali ya Jamhuri ya Mungano wa Tanzania baada ya kusikia kilio cha wana Mbinga juu ya hatari ya kuteketea kwa Moto ili tuma watalamu wake kufanya utafiti ili waweze kuudhibiti usiendelee, katika jitihada hizo Serekari ilitumia shilingi milioni 59 kufanikisha kuuzima moto huo.

Hata hivyo Sheria ya madini ya mwaka 2010 na Sera ya madini ya mwaka 2009, ambazo kwa pamoja zinaruhusu serikali kuwa na ushiriki wa kimkakati katika miradi ya uwekezaji mkubwa wa madini kama itakavyoona inafaa, ikiwa ni njia ya kutatua matatizo ya kutokuwa na uwekezaji wa ndani wenye hisa katika maeneo ya mgodi.

Kwa Maoni yangu nashauri Serikali inapotokea sehemu zenye rasilimali kama hizi wanatakiwa watoe elimu mapema kwa wakazi wa eneo kabla ya mwekezaji kuanza kazi pia wanapofanya tathmini waangalie na uhalisia wa gharama za ujenzi kwa wakati ambao wanatathmini kwa kuwa hata kama nyumba imechoka huwezi kuijenga kwa gharama ulizojenga awali pia haihamishiki.

Continue Reading

Muhimu Kusoma