Connect with us

Afya

Kwanini hakuna Saratani au kansa ya Moyo?

Published

on

Kugundua kwamba una saratani au ndugu yako ana saratani huwa ni kipindi kigumu sana maishani. Saratani imekuwa janga kubwa sana duniani na hujitokeza katika namna tofauti.

Saratani husababisha vifo vya watu zaidi ya milioni 8 kila mwaka. Na maradhi mapya milioni 15 hugundulika kila mwaka. Tafiti nyingi zimejitahidi kuboresha tiba pamoja na kutoa elimu kuhusu ugonjwa huu, lakini bado vita dhidi ya saratani ni ya kudumu na inayogharimu muda.

Saratani au kansa maarufu sana duniani ni; kansa ya matiti, mapafu, tezi dume, kansa ya kongosho, kansa ya koo lakini katika zote hizo kuna kiungo kimoja cha binadamu ambacho hakipo kwenye orodha nacho ni “Moyo”.

Je, umewahi kukutana na mtu mwenye saratani ya moyo? Ni kweli kwamba bado hujakutana naye. Je, hakuna saratani ya moyo?

Ukweli ni kwamba saratani ya moyo ipo, lakini matokeo yake ni machache sana na sababu za kuwa hivyo zaweza kukushangaza.

Ukweli kuhusu saratani au kansa
Watu wengi wanaposikia neno kansa hushtuka na kutamani hali hiyo isiwapate wao. Lakini ni vizuri sana kufahamu kuhusu ugonjwa wenyewe, na kujua kwa undani kuhusu mfumo wake kwenye mwili wa mwanadamu.

Kimfumo mwili una uthibiti wa kinga zake katika kuziweka sawa, kuondoa zilizochoka na kuzalisha mpya zenye afya. Lakini katika baadhi ya mazingira jambo hili huwa halifanyiki na seli huzidi kuzalishwa na kuongezeka na matokeo yake hutengeneza seli nyingi zisizoweza kufanya kazi.

Seli hizi zisipodhibitiwa, zinavuruga utendaji kazi wa seli zingine, kuchochea uzalishaji zaidi na baadaye kudhuru mfumo mzima wa ogani za mwili.

Saratani inaweza kusababishwa na kazi asilia za mwili, ni matokeo hatari yanayosababishwa na seli za mwili ambazo huchochea ongezeko la seli mwilini, na baadaye kuzifanya kuwa hatari au zifanye kazi tofauti na ile zinazotakiwa kufanya.

Seli hizo nyingi zilizozalishwa zinaposhindwa kudhibitiwa, husababisha kutokea kwa mkusanyiko mkubwa wa seli ambao hujulikana kama uvimbe (lakini hii haitokei kwenye saratani zote, mfano kansa ya damu).

Kuna aina 5 za saratani na zimegawanywa kutokana na sehemu ya mwili kansa inapotokea;
1. Kansa za mifupa
2. Kansa ya seli
3. kansa ya ngozi
4. Kansa ya damu
5. Kansa za mfumo wa fahamu

Japokuwa kansa imezoeleka kutokea kwenye baadhi ya viungo vya mwili kwa kiwango kikubwa lakini ukweli ni kwamba kansa inaweza kujitokeza sehemu yoyote ya mwili; utofauti ni kwamba ni rahisi kwa kansa kujitokeza zaidi kwenye baadhi ya sehemu za mwili.

Pamoja na kuwa kansa husambaa kutokana na mkusanyiko wa seli nyingi ulioshindwa kudhibitiwa na mwili, lakini ogani ya mwili yenye mfumo wa kuzalisha na kuondoa seli ina nafasi kubwa sana ya kupata kansa tofauti na ogani isiyo na mfumo huo au yenye kiwango kidogo cha kuzalisha seli. Kwa dhana hiyo sasa tuufikirie moyo…

 

Ogani yenye kazi kubwa 
Linapokuja suala ya ogani zinazofanya kazi nyingi mwilini sio rahisi kuusahau moyo, ambao huanza kufanya kazi kabla hata hatujazaliwa na huendelea kufanya hivyo mpaka pale tunapokufa. Huwa hakuna mapumziko kwenye mioyo yetu, maana hutakiwa kudunda muda wote. Kutoa na kusukuma damu kwenye mishipa na mirija yote mwilini kuhakikisha kila kiungo kinafanya kazi vizuri.

Kwa utendaji huo usio na mapumziko mwaka mzima, moyo huwa hauna muda wa kuondoa seli za zamani kwa kuzalisha seli mpya. Hakuna muda wa kazi hiyo, hivyo seli za moyo mara nyingi huwa hazibadiliki labda pale panapokuwa na tatizo kwenye seli hizo ambazo zinahitaji marekebisho.

Kama tulivyosema mwanzo kansa hutokea na kusambaa kupitia mkusanyiko wa seli za mwili; hivyo kwa ogani ambazo hazizalishi seli mara kwa mara ni ngumu kwa kansa kupata nafasi ya kutokea.

Kwa sehemu zingine za mwili kama ngozi, matiti, tumbo na utumbo zenyewe mara nyingi huondoa seli za zamani kwa kuzalisha seli mpya. Umeng’enyaji wa chakula huwa ni mchakato mgumu wenye tindikali nyingi (acid). Pia fikiria ni mara ngapi umeondoa ngozi kavu kwenye viganja au mikono yako?. Hata seli za matiti husinyaa na kutanuka kutokana na utendaji kazi wa homoni mwilini.

Aina hizi za saratani (ngozi, matiti, utumbo n.k) ni maarufu kwasababu seli za maeneo hayo huzalishwa na kuondolewa mara kwa mara. Pia maeneo haya hukutana na vihatarishi vingi ikiwemo mionzi ambayo hukutana na ngozi. Pia visababishi vingine vya kansa ambavyo huwa tunaviingiza mwilini au kuvivuta kupitia mfumo wa upumuaji (mapafu).

Ni mara chache sana moyo kukumbana na mazingira kama haya na hii husababisha utokeaji wa kansa uwe mgumu kwenye kiungo hicho. Hivyo ni ngumu sana kwa moyo kupata kansa. Hata hivyo kwanini inatokea?

 

Utokeaji wa kansa
Kwa makadirio tafiti zinaonesha watu 34 kati ya 1,000,000 wana mfumo wa kansa ya moyo, ambayo imegawanywa katika makundi mawili: uvimbe mdogo na mkubwa wa moyo.

Uvimbe wa ‘Malignant’ ambao hujulikana kama uvimbe mdogo, ni kansa ambayo hujitokeza kwenye mishipa milaini ndani ya mwili wa mwanadamu. Matukio ya aina hii ya kansa ni machache sana, lakini kiwango cha uongezekaji wake ni kikubwa sana. Viuvimbe laini kutokea kwenye moyo huwa ni jambo la kawaida, na mara nyingi haviwezi kusababisha kifo kwa mtu mwenye navyo.

Njia kubwa ya kutokeza kwa kansa kwenye moyo ni kupitia uvimbe mkubwa kwenye kiungo hicho. Hii hutokea zaidi pale kansa inaposambaa kwenda kwenye moyo kutokea sehemu nyingine ya mwili.

Kansa inapokuwa, husambaa kwenda kwenye sehemu zingine za mwili kutokea kwenye sehemu ya msingi au chanzo ilipoanzia. Kwenye baadhi ya matukio ya kansa ya mapafu inaweza kusambaa kwenda kwenye moyo, hii ni kutokana na ukaribu wa viungo.Lakini pia kansa inaweza kusambazwa kwenda kwenye moyo kupitia mfumo wa damu.

Kansa ya figo, mapafu na matiti, pamoja na kansa ya damu, kansa ya ngozi na tezi (goita) mara nyingi husambaa na kuathiri moyo, kutokana na ukaribu wa viungo hivyo.

Japokuwa kansa ya moyo haipo kwa kiwango kikubwa lakini kiwango cha kupona ni asilimia 50 baada ya mwaka mmoja, sio jambo la kupuuzwa. Pale watu wanaposema kwamba hakuna kansa ya moyo kwasababu tu hawajawahi kukutana na mgonjwa wa kansa hiyo ni vizuri ukampatia maarifa haya mapya.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Afya

Wilaya 6  vinara ugonjwa wa ukoma nchini. Mila potofu zachochea tatizo kwenye jamii

Published

on

Imeelezwa kuwa watanzania wanashauriwa kuendelea kujihadhari na ugonjwa wa ukoma, licha ya kupungua kwa maambukizi yake katika maeneo mbalimbali nchini.

Tahadhari hiyo inatokana na uchunguzi wa Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto uliofanyika katika mwaka wa fedha wa 2017/2018 na kubaini kuwa wilaya 6 za Tanzania zilibainika kuwa na vimelea vya ukoma katika ngazi ya jamii.

Katika hotuba ya wizara hiyo kwa mwaka 2018/2019, Waziri wa Afya, Ummy Mwalimu alibainisha kuwa,  “kwa upande wa ugonjwa wa Ukoma, Wizara ilifanya uchunguzi wa vimelea vya Ukoma katika ngazi ya jamii kwenye Wilaya 6 zenye maambukizi makubwa katika mikoa ya Geita (Chato), Lindi (Liwale), Mtwara (Nanyumbu), Morogoro (Kilombero) na Tanga (Mkinga na Muheza).”

Katika kubaini visa vya ugonjwa huo, wananchi 500 walifanyiwa uchunguzi ambapo watu 54 sawa na asilimia 10.8 waligundulika kuwa na vimelea vya ugonjwa wa ukoma na kuanzishiwa matibabu.

Kati ya hao 500 waliofanyiwa uchunguzi, takriban watu 300 wamepatiwa tiba kinga ili wasisambaze kwa watu wengine au  kuathirika zaidi na maambukizi hayo.

Waziri Ummy amesema wizara yake inaendelea na jitihada za kuwaelimisha wananchi jinsi ya kujikinga na ugonjwa huo. Na wilaya ambazo zina maambukizi makubwa zimewekwa kwenye Mpango wa Taifa wa Kudhibiti Kifua Kikuu na Ukoma.

                          Dalili za wazi ni kuwepo kwa ganzi na vidonda visivyouma kwenye mikono na miguu

Ukweli kuhusu Ukoma

Kwanza ifahamikie kuwa ukoma ni ugonjwa kama yalivyo magonjwa mengine. Kumekuwa na imani potofu kwa baadhi ya watu wakihusisha ukoma na visa vya kulogwa au kurithi.

Kwa mujibu wa Wizara ya Afya, Ukoma ni ugonjwa wa kuambikiza ambao unaathiri ngozi na mishipa ya fahamu. Ukoma huenezwa kwa njia ya hewa. Chanzo cha maambukizi hayo ni mgonjwa ambaye hajaanza matibabu.

Kuna aina mbili za ukoma. Ukoma hafifu yaani wenye vimelea vichache na huwapata watu wenye kinga kubwa dhidi ya ukoma. Aina ya pili ni ukoma mkali au wenye vimelea vingi na huwapata watu wenye kinga ndogo dhidi ya ukoma. Mgonjwa mwenye aina hii huweza kuwaambukiza watu wengine kwa njia ya hewa iwapo hajapata matibabu.

Dalili za ukoma ni kujitokeza kwa baka au mabaka yasiyo na hisia katika sehemu yoyote ya mwili. Mabaka hayo yanaweza kuwa bapa, yamevimba, hayawashi, hayaumi na kukosa hisia ya mguso.

Dalili za wazi ni kuwepo kwa ganzi na vidonda visivyouma kwenye mikono na miguu. Kuvimba vinundu kwenye masikio na sehemu nyingine ya mwili. Kushindwa kufumba macho na kuishiwa nguvu kwenye misuli na kukamaa kwa viganja vya mikono na miguu.

Kuvimba mwili kukiambatana na homa kali na upofu. Kupoteza kwa viungo vya mwili kama vile vidole vya mikono au miguu. Dalili zote ni dhahiri, ukizipata unashauriwa kufika kwenye kituo cha tiba kilicho karibu yako kwaajili ya matibabu.

Ukoma  hutibiwa kwa dawa mchanganyiko zinazojulikana kama ‘Multi Drug therapy’ (MDT). Tiba  hutolewa bure katika vituo vyote vya tiba nchini.

Kwa mujibu wa Shirika la Afya (WHO) Kila mwaka visa vipya 200,000 vya ukoma huripotiwa. Umoja wa Mataifa umeitaja Tanzania kuwa miongoni mwa nchi 22 ambamo kila mwaka kuna visa vipya vya wagonjwa wa ukoma.

Continue Reading

Afya

MPANDA:  Shule inayoongoza kwa ufaulu Kyela licha ya changamoto lukuki

Published

on

Wanafunzi wa shule ya msingi Mpanda iliyopo kata ya Ipyana wilayani Kyela wanalazimika kusoma kwa kupokezana kutoka na madarasa ya shule ya kuchakaa na kutokufanyiwa ukarabati kwa muda mrefu.

Mwalimu Mkuu wa shule hiyo, Hilder `Kajubili ameiambia Fikra Pevu kuwa  shule yake inakabiliwa na upungufu wa madarasa kutokana  na ukweli kwamba madarasa yaliyokuwepo yalijengwa muda mrefu na tayari yameanguka.

Jitihada za kujenga madarasa mapya ili kuwawekea mazingira mazuri wanafunzi zimekuwa zikisuasua jambo linaloleta changamoto katika ufanisi wa walimu kufundisha darasani.

“Tuna uhaba wa madarasa sana, kwahiyo tuna double sessions (mikondo miwili) umeona madarasa tuliyanayo mengi ni magofu. Kwa hiyo tuna vyumba vya madarasa 6 tu, hao ni wengi sana (wanafunzi)wengine wanaingia mchana, wengine wanaingia asubuhi,” amesema Mwalimu Hilder.

Shule hiyo ambayo ilianzishwa mwaka 1957 ina wanafunzi 832 ambapo wavulana ni 417 na wasichana 415 ambao hutumia vyumba 6 tu. Hiyo ina maana kuwa kwa wastani kila darasa lina wanafunzi  72 ambapo ni juu  ya uwiano unaohitajika wa darasa 1 kwa wanafunzi 40 (1:40).

Awali kabla ya madarasa kubomoka wanafunzi wote walikuwa wanaingia asubuhi, lakini uchakavu na kuanguka kwa kuta za madarasa kulikosababishwa zaidi na mvua za msimu kumeifanya shule hiyo kuzungukwa na magofu.

Upungufu huo wa madarasa pia umechochewa na mwamko wa wazazi kuwapeleka watoto shuleni baada ya kuanza kwa utekelezaji wa elimu bila malipo lakini imekuwa ni changamoto kwa walimu kuwahudumia wanafunzi wote katika shule hiyo.

              Moja ya darasa liliaharibika katika shule ya msingi Mpanda

Licha ya shule hiyo kukabiliwa na upungufu wa madarasa, pia ina upungufu mkubwa wa matundu ya vyoo ambapo walimu na wanafunzi wanatumia matundu 4 tu.

“Tulijenga vyoo vya muda kwanza, vyoo vya kawaida lakini ni vichache matundu yako manne; mawili wasichana na mawili wavulana. Ni vile vya kuflashi, unamwaga maji,” amesema Mwalimu Hilder.

Licha ya shule msingi Mpanda kukabiliwa na changamoto ya upungufu wa madarasa na matundu ya vyoo kwa miaka miwili mfululizo, bado walimu wameendelea kufundisha kwa moyo  na kuifanya shule hiyo kuwa miongoni mwa shule zinazofanya vizuri katika matokeo ya darasa la saba wilayani Kyela.

Mathalani katika matokeo ya mwaka 2016, wakati choo cha wanafunzi kimetitia, shule hiyo ilishika nafasi ya 8 kiwilaya na mwaka uliofuata wa 2017 ilipanda na kushika nafasi ya 3  kati ya shule 42.

Naye mwanafunzi wa darasa la sita katika shule hiyo, Joyce Mwabwagilo (13) amesema wanashirikiana na walimu wao kuhakikisha mazingira yanayowazunguka ikiwemo usafi wa vyoo yanawasaidia kupata maarifa sahihi. “Masomo tuko vizuri, ufaulu uko vizuri lakini changamoto ni upungufu wa madarasa.”

Kwa upande wake, Mwalimu Douglas Mwalukasa ameiomba serikali na wadau kuguswa na hali iliyopo shuleni hapo na kuchukua hatua ya kuwaboreshea mazingira ya kufundishia ili shule hiyo iendelee kufanya vizuri kitaaluma.

“Tuna upungufu wa madarasa, vyumba kama viwili hivi. Tunaendelea kufanya juhudi kuwasiliana na wadau kuweza kutusaidia kukamilisha vyoo vipya tunavyojenga.

                Darasa lingine ambalo halina madirisha na limepata nyufa

Akizungumza na Fikra Pevu, Mratibu wa Elimu kata ya Kyela, Hezron Mwaikinda amesema wanaendelea na mipango ya kutatua changamoto za elimu katika shule za msingi ikiwemo kujenga madarasa na vyoo katika shule ambazo zina upungufu mkubwa  ili kuhakikisha wanafunzi wanapata mazingira bora ya kusomea.

“Tunayo mipango kazi, kuna mambo ambayo unakuwa umepewa kipaombele kwa msimu wa mwaka huu ni kujenga madarasa na vyoo. Jukumu tulilonalo ni kuwaomba wadau mbalimbali watusaidie katika ujenzi,” amesema Hezron

Kwa upande wake, Katibu wa Muungano wa Asasi za Kiraia Wilaya ya Kyela, Loth Mwangamba amesema wataendelea kushirikiana na Halmashauri ya Kyela kuhakikisha wanatafuta fedha kutoka kwa wafadhili ili kuboresha elimu wilayani humo.

Continue Reading

Afya

Wageni wanaoingia nchini kupimwa homa ya manjano

Published

on

Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto imesema inaendelea kupima na kutoa chanzo ya ugonjwa wa homa ya manjano kwa wasafiri wanaoingia nchini ili kudhibiti maambukizi ya ugonjwa huo  kwa wananchi.

Katika taarifa iliyotolewa na Katibu Mkuu wa wizara hiyo, Dkt. Mpoki Ulisubisya imeeleza kuwa Tanzania haiko katika nchi  za Afrika zenye tishio la kukumbwa na ugonjwa wa homa ya manjano lakini tahadhari ni muhimu kwasababu nchi jirani zinazotuzunguka zinakabiliwa na ugonjwa huo.

“Hata hivyo, upatikanaji wa mdudu wa homa ya manjano na mazingira ya uzalianaji yanatuweka katika hatari ya kupata ugonjwa wa homa ya manjano ikiwa virusi vitaingia nchini. Ikiwa tumezungukwa na nchi zenye ugonjwa huo inaongeza uwezekano wa Tanzania kuathirika na virusi hivyo,” ameeleza sehemu ya ripoti hiyo.

Kutokana na hatari hiyo, wasafiri kutoka katika nchi zenye maambukizi ya ugonjwa huo wanalazimika kupima na kupata chanzo kabla ya kuruhusiwa kuingia nchini, isipokuwa wale wenye vyeti vinavyosibitisha kuwa hawana maambukizi ya homa ya manjano.

“Chanzo ya homa ya manjano ni lazima kwa wasafiri wanaotoka  nchi zilizo na hatari ya kusambaza ugonjwa huo. Hii pia inahusisha wasafiri wanaosafiri na ndege za masafa marefu ambao wanapita katika nchi hizo kwa saa 12 au zaidi,” imeeleza taarifa hiyo.

Ugonjwa wa homa ya manjano ni hatari sana na umewekwa chini ya uangalizi wa kimataifa. Kulingana na Kanuni za Kimataifa cha Afya (IHR) za mwaka 2005 zinauchukulia ugonjwa huo kama ni dharura ya kimataifa  ili kuhakikisha hauthiri idadi kubwa ya watu duniani.

Shirika la Afya Duniani (WHO) limeiweka Tanzania kwenye ramani ya nchi ambazo haziko kwenye hatari ya kupata maambukizi ya virusi vya ugonjwa huo lakini imetoa tahadhari ili kujikinga na maambukizi mapya ambayo yanaweza kuingia  kutoka nchi zenye virusi vya homa ya manjano.

Nchi  za Afrika zilizo kwenye hatari kubwa ya kusambaza virusi vya homa ya manjano ni Angola, Benin, Burkina Faso, Burundi,  Jamhuri ya Afrika ya Kati, Congo, Ivory Coast, Chad, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo, Equatorial Guinea, Gabon, Ethiopia na Ghana.

Nchi zingine ni Gambia, Guinea, Guinea Bissau, Kenya, Liberia, Mali, Mauritania, Niger, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Sudan Kusini, Uganda na Togo.

Lakini nchi zilizo nje ya bara la Afrika kama Argentina, Bolivia, Brazil, Colombia, Ecuadol, Guyana, Panama, Peru, Suriname, Trinidad na Tobago na Venezuela, nazo zitahusika katika chanzo ya homa ya manjano.

Hata hivyo, watanzania wanaosafiri kwenda katika nchi zilizotajwa hapo juu, watatakiwa kupata chanzo ya homa ya manjano siku 10 kabla ya kusafiri ili kujikinga na virusi baada ya kurejea nchini.

“Kwa watanzania wanaosafiri kwenda nchi zenye hatari ya kusambaza homa ya manjano wanatakiwa kupata chanjo siku 10 kabla ya kusafiri,” imeeleza ripoti hiyo.

 

Ugonjwa wa homa ya manjano ni nini?

Ugonjwa huo unaenezwa na mbu aina ya aedes wenye virusi vya viitwavyo  “ Hepatitis  B “ (  HBV) ambavyo hushambulia zaidi ini la mwanadamu.  Virusi hivi visipotibiwa hutengeneza uvimbe kwenye ini na kusababisha saratani ya ini ambayo husababisha kifo.

 Homa ya manjano ni tatizo linaosababisha ngozi yako, midomo na sehemu nyeupe ya jicho kuwa ya njano kutokana na kuongezeka kwa rangi ya bilirubini katika damu inayotengenezwa kwenye ini baada ya kuvunjwa kwa seli nyekundu za damu.

Hali hii inaweza kuambatana na kinyesi cheye rangi ya udongo mfinyanzi au kutoa mkojo mweusi, mwili kuwasha, kutapika kukosa hamu ya kula na uchovu.

Ugonjwa  wa  manjano  hauna  tiba  isipokuwa  mgonjwa   akiwahi  hospitali  atapatiwa dawaza  kupambana  na  virusi  kuvipunguza  nguvu  za  kupambana  na  ini., kupandikizwa  ini  ambapo ini lililoathirika huondolewa na kuwekwa jingine japokuwa ni vigumu kupata ini salama.

Ukigundua kuwa umeambukizwa ugonjwa huu unashauriwa kuacha kutumia pombe, dawa za kulevya, na vitu vingine vinavyoathiri utendaji wa ini.

Continue Reading

Must Read

Copyright © 2018 FikraPevu.com