Connect with us

Michezo/Burudani

Kuhimiza sayansi sawa, lakini tunakosea tunapohimiza sayansi na kusahau michezo

Published

on

MNAMO mwezi Agosti 2016, Waziri wa Elimu, Profesa Joyce Ndalichako, alitoa tamko kuwa kila mwanafunzi wa sekondari kuanzia kidato cha kwanza hadi cha nne lazima asome masomo ya sayansi.

Kauli hiyo ya waziri ilikuja miezi miwili baada ya Waziri wa Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa (Tamisemi), George Simbachawene, kuahirisha mashindano ya Umoja wa Michezo na Taaluma kwa Shule za Msingi na Sekondari nchini (Umitashumta na Umisseta), ambayo yalipangwa kufanyika kitaifa jijini Mwanza mwezi Juni 2016.

Michezo hiyo hukutanisha wachezaji waliochaguliwa kikanda kutoka shule mbalimbali nchini.

Sababu kubwa ya kuahirisha michezo hiyo, ilikuwa kupisha kampeni ya kuhakikisha kila shule inapata madawati ya kutosha.

FikraPevu inatambua kwamba, fedha zote zilizokuwa zimetengwa kutumika kwenye mashindano hayo zilielekezwa kwenye kampeni hiyo za kusaidia kununua madawati. 

Uamuzi huo ulionesha jinsi gani michezo shuleni nchini haithaminiwi, imesahaulika kabisa huku ikiwa inaonekana haiwezi kumkomboa Mtanzania yeyote.

Michezo hii ambayo hukutanisha wachezaji waliochaguliwa kikanda  kutoka shule mbalimbali nchini ilionekana kama haina matokeo chanya katika maendeleo ya michezo nchini. Hali hii ilifanya serikali kuisitisha.  

Hali mbaya ya uendeshaji wa michezo hiyo ndiyo iliyofanya michezo hii kuonekana haina msaada katika Tanzania. Matatizo mengi yalikuwa yakiikabili michezo hiyo bila kupatiwa ufumbuzi hali tukitegemea matokeo chanya.

Uhaba wa walimu wa michezo ulisababisha shule nyingi za serikali zikose michezo. Kuna baadhi ya michezo kama vile mpira wa kikapu, mpira wa wavu, ambayo inahitaji walimu kwani ni ngumu kuchezwa majumbani, hali iliyosababisha kudorora kwa michezo hiyo na kuathiri hadi timu za taifa.

Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kina shahada maalumu ya ualimu wa michezo lakini udahili wake ni mdogo na wahitimu wengi huishia kuajiriwa katika shule za binafsi, kwani serikali haijatilia mkazo michezo kama moja ya masomo muhimu kwenye mitaala.

Hali mbaya ya viwanja vingi vya michezo katika shule nyingi za msingi na sekondari nchini, pamoja na kuuzwa ama kuvamiwa kwa viwanja vya michezo vya shule hizo, ilisababisha wanafunzi kutokushiriki mchezo wowote.

Asilimia 90 ya shule za msingi na sekondari za serikali hazina viwanja vya michezo kama ya kikapu, wavu na mpira wa pete huku viwanja vichache vilivyopo vya mpira wa miguu vikiwa na hali mbaya.

Vyuo vikuu vina miundombinu ya michezo hiyo lakini hakuna wachezaji kutokana na kukosa misingi katika ngazi ya chini.

Mfano hakuna shule nchini zenye miundombinu ya kusaidia michezo kama kuogelea na Tennis, hali inayosababisha Tanzania kukosa uwakilishi katika mashindano ya kimataifa.

Baadhi pia ya shule zilizopo mijini na zile za kata hazina kabisa viwanja vya michezo kutokana na ufinyu wa maeneo yao.

Takwimu zinaonesha asilimia kubwa ya wanafunzi wanaofanya vizuri katika mashindano mbalimbali ya ndani na nje ya nchi ni wale wa shule za binafsi na za kimataifa zilizopo nchini.

Hii inatokana na ubora wa viwanja tofauti tofauti, walimu wa kutosha wa michezo, muda mwingi wa kucheza, pamoja na kuwa na afya bora.

FikraPevu inaona kwamba, serikali inatakiwa kutenga shule moja kila mkoa iwe kama shule kuu ya michezo.

Shule hiyo kuu ya michezo inatakiwa iwe na miundombinu yote kama vile mabwawa ya kuogelea, viwanja vya tennis, kikapu, wapu, ngumi, n a kadhalika pia shule hizi ziwe na makocha, ambao watakuwa wanafundisha wachezaji bora katika michezo mbalimbali waliotoka katika shule mbalimbali nchini.

Katika utawala wa awamu ya kwanza, michezo katika shule za serikali nchini ilikuwa ikipewa kipaumbele cha hali ya juu.

Itakumbukwa kwamba, Tanzania tuliweza kufanya vizuri katika michezo mbalimbali ikiwamo kunyakua medali za dhahabu katika riadha, huku timu ya taifa ya mpira wa miguu ikifanikiwa kushiriki katika michuao mikubwa ya Mataifa ya Afrika.

Hii yote ilichangiwa na jitihada serikali kuwaandaa wachezaji hawa  tangu wakiwa shuleni.

Wanariadha kama Filbert Bayi, Juma Ikangaa, Gidamis Shahanga, Nzaeli Kyomo na wengine wengi wa enzi hizo walitokana na misingi ya michezo ya shuleni na wakaja kung’ara kimataifa.

Wengi walijitolea na walikuwa wamejezwa na uzalendo wa hali ya juu na haikushangaza wakati Nzaeli Kyomo alipopata ushindi huku akikimbia peku peku baada ya kuvua viatu akiona vinamchelewesha.

Mabondia kama Titus Simba, Habibu Kinyogoli, Willy Isangura na wengine, pamoja na kwamba wengi walitamba kwenye timu za majeshi, lakini mwanzo wao ulikuwa kwenye michezo hiyo ya shule za msingi na sekondari, ambapo shule kama Kibaha Sekondari na Tambaza zilikuwa na timu imara kiasi hicho.

Katika kipindi cha awamu ya tatu serikali ilifuta kabisa michezo mashuleni, uamuzi ambao ulitolewa na aliyekuwa Waziri wa Elimu wa wakati huo, Joseph Mungai.

Hali hii ikasababisha anguko kubwa la michezo nchini, na pamoja na kurudishwa tena baadaye, lakini hali ilikuwa mbaya huku ikionekana hakuna matunda wala msisimko.

Agizo lililotolewa hivi karibuni la kusoma masomo ya sayansi kwa lazima inaumiza sana wanafunzi wengine walio na vipaji au vipawa nje ya sayansi, mfano michezo.

Dunia ya sasa michezo ni moja ya sekta iliyoajiri watu wengi sana. Nchi zilizoendelea zinawekeza sana katika michezo kutokana na fursa zilizopo.

Leo hii Mwanasoka Bora wa Dunia, Cristiano Ronaldo, ambaye aliishia tu kupata elimu ya msingi, hafahamu chochote kuhusu sayansi, lakini ana maisha bora akiwa ameajiri watu wengi, yote hii ni kutokana tu na michezo.

Marekani wameweka utaratibu kwa mwanafunzi yeyote anapofanya vizuri katika michezo fulani na kufikisha kiwango kilichowekwa na serikali, hupata ufadhili wa masomo bure chuo kikuu huku akisajiliwa na baadhi ya timu kama mchezaji wa kulipwa.

Shule na vyuo vingi zina timu imara za michezo, hususan kikapu, mchezo unaoongoza nchini humo.

Hali hii hupelekea jitihada kubwa katika michezo miongoni mwa wanafunzi.

Moja ya wanufaika wa mpango huu ni Mtanzania Hashim  Thabeet.

Tanzania tunaweza kuanzisha mfumo unaofanana na huu kuweza kuinua sekta ya michezo na tunatakiwa kuiona fursa hii na kuwekeza katika michezo kuanzia shule za msingi na sekondari.

Leo hii Tanzania tunatumia mabilioni kutangaza nchi yetu katika Ligi Kuu ya soka ya England. Wenzetu Kenya ambao wamewekeza sana katika michezo mashuleni hawatumii mabilioni kujitangaza kwani wana wachezaji waliotokea kwenye michezo ya shule za msingi na upili wanaocheza katika ligi hizo.

Wanariadha wa Kenya walioanzia mashuleni pia huitangaza nchi hiyo katika michuano mikubwa kama ya Olimpiki au mashinano ya dunia.

Tanzania inakosa sifa ya kushiriki baadhi ya michezo kwenye mashindano ya Olimpiki huku sababu ikiwa ni kukosa wachezaji wa michezo hiyo. Hakuna ya taifa ya michezo kama Rugby, Raga, Kriketi, Basketball,hali hii inaonesha jinsi gani sekta ya micheezo ilivyo na maelfu ya fursa za ajira hasa katika kipindi hiki ambacho kuna shida kubwa ya ukosefu wa ajira.

Shule ya Sekondari Mawenzi mkoani Kilimanjaro ina uwanja wa mchezo wa Raga pamoja na vifaa lakini hakuna mwanafunzi anayecheza mchezo huo kutokana na kukosa mwalimu wa kuwafundisha.

Kama serikali ingewekeza vya kutosha, leo hii shule hiyo ingekuwa kitovu cha mchezo huo na timu ya taifa ya mchezo huo nchini.

Shule nyingi za sekondari pia zina viwanja vya mchezo wa kikapu lakini kutokana na kutokuwa na walimu wa michezo husika tunajikuta tunakosa wachezaji mahiri na vipaji vingi kupotea.

Katika mfumo wa elimu ya juu, kuna tatizo kubwa katika sekta ya michezo. Vyuo vingi nchini vina miundombinu mizuri ya michezo mbalimbali, lakini tatizo kubwa ni kuwa hakuna chuo kinachotambua michezo kama sehemu ya mitaala.

Hii huwafanya wanafunzi wengi kuikimbia michezo na kujikuta wakikazania masomo tu ili kuweza kutafuta ufaulu.

Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kina miundombinu mizuri ya michezo kama vile mabwawa ya kuogelea, viwanja vya michezo mbalimbali kama vile  kikapu, mpira wa pete, tennis, na kadhalika, lakini hakuna wachezaji, hii ni   kutokana na chuo hicho kutokutambua michezo kama sehemu ya kuongeza alama katika ufaulu.

Mfumo mzima wa elimu nchini kuanzia msingi hadi chuo kikuu unatakiwa kubadilika na kuingiza suala la michezo katika mitaala kwani ni moja ya sehemu yenye manufaa kwa wanafunzi na taifa kwa ujumla.

Kuna haja pia ya kutoa elimu kwa wazazi na kuwaeleza umuhimu wa michezo kwa mtoto, na pia kuwapa elimu jinsi gani michezo inaweza kutumika na kugeuka kuwa chanzo cha ajira kwa baadaye.

Wazazi wengi hukataza watoto wao kushiriki michezo kwa kutojua tu umuhimu wa michezo hiyo.

Jamii za wafugaji na wakulima zinatakiwa pia kupewa elimu ili waweze kuwapunguzia watoto kazi na kuwapa muda wa kutosha kushiriki katika michezo ili kuweza kuibua vipaji vya baadaye.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Afya

MAZOEZI: Kutembea au kukimbia? Wataalamu watoa neno

Published

on

Watu wanaofanya mazoezi ya kukimbia na kutembea wana mambo mengi yanayofanana. Wote wanatumia njia mbalimbali kufikia malengo ya kuimarisha afya ya mwili.

Changamoto inajitokeza ni kwenye faida na hasara za mazoezi ya kukimbia au kutembea ambapo kila kundi lina hoja zake ambazo zinatofautiana na kundi lingine. Wakimbiaji wanafikiri kukimbia kunachoma mafuta haraka, kuongeza mzunguko wa damu na kumaliza haraka mazoezi. Watembeaji wanasema athari za viungo vya mwili ni ndogo, mapigo ya moyo huenda vizuri.   

Njia ya kuondoa utata kwa makundi yote mawili ni kuwaruhusu wataalamu wa mazoezi kushauri faida na watu gani ambao wanastahili kukimbia au kutembea kulingana na afya ya mtu.

 

Mazoezi ya Kutembea

Kutembea kunaepusha madhara mbalimbali ikiwemo majeraha ya magoti, kiuno na nyonga. Kukimbia kunatumia nguvu nyingi za kukanyaga ardhi na kusababisha msuguano kwenye mifupa na muunganiko wa mifupa kuliko mazoezi ya kutembea.

Pia kuna muunganiko thabiti wa akili na mwili wakati wa kukimbia. Hata hivyo, kukimbia na kutembea kunaimarisha afya ya akili lakini kutembea kuna faida kubwa zaidi. Stephanie Powers, Mkufunzi wa Afya ya akili na mwandishi ya kitabu cha Thyroid First Aid Kit, anashauri watu watembee haraka na kurusha mikono ili kufaidika zaidi.

                            Mazoezi ya kutembea

 

Mazoezi ya Kukimbia

Haina mjadala kuwa kukimbia kunachoma zaidi mafuta ya mwili kuliko kutembea. Daktari Patrick Suarez, Mtaalamu wa afya ya Mifupa ameliambia Jalida la POPSUGAR kuwa mafuta ya mwili yanachomwa mara mbili zaidi kwa wakimbiaji kuliko watembeaji kwasababu kiwango cha mapigo ya moyo huongezeka maradufu.

Ikiwa lengo lako ni kupunguza uzito wa mwili basi kukimbia ni njia rahisi kuliko kutembea ambayo hutumia muda mrefu kuchoma mafuta.

Sio tu wakimbiaji wanachoma mafuta mengi, lakini kukimbia kunatengeneza homoni ya peptide YY, ambayo inawasaidia kutumia mafuta kidogo baada ya mazoezi. Kulingana na utafiti uliofanywa na Chama cha Fiziolojia cha Marekani (2008) unaeleza kuwa kukimbia kunazuia mafuta kutumika kwa wingi mwilini.

                        Mazoezi ya kukimbia

 

UAMUZI

Ikiwa unafanya mazoezi ya kutembea au kukimbia unaweza kuendelea nayo ili kupata faida zilizoainishwa hapo juu. Kulingana na Jo-Ann Houston, Mkuu wa Mafunzo wa kampuni ya GYMGUYZ anasema jambo la muhimu ni kutambua na kufurahia faida za muda mfupi na muda mrefu za kila zoezi unalofanya.

Ikiwa ndio unaanza kukimbia au kutembea, chagua zoezi ambalo litakufanya ujisikie vizuri kulingana na mwili wako na malengo unayotaka kuyapata. Jaribu kukimbia na kutembea ili kufanya uchaguzi sahihi wa aina ya mazoezi yanayokufaa. Muhimu chagua zoezi ambalo utadumu nalo muda mrefu.

Continue Reading

Afya

Je ni sawa kufanya mazoezi kabla ya kula?

Published

on

Mazoezi ni sehemu muhimu ya kuufanya mwili kuwa imara na wenye afya, lakini kumekuwa na mijadala mbalimbali juu ya kufanya mazoezi ukiwa na njaa au tayari umekula chakula.

Baadhi ya wataalamu wa afya ya binadamu wanasema kufanya mazoezi kabla ya kula kunamuweka mtu katika hatari ya kupoteza fahamu kwasababu sukari inakuwa imepungua katika mzunguko wa damu.

Jarida la TIME la afya lilimuhoji Prof. Douglas Paddon-Jones ambaye ni Mtafiti wa Sayansi ya Misuli ya Mwili ambapo alisema;

“Ukiwa umechoka au una hofu huwezi kufanya kazi vizuri tofauti na kama utakuwa umekula chochote. Ukila chakula cha kutosha kitakusaidia kufanya kazi zako kwa ufanisi huku ukiwa na nguvu zaidi”

Inashauriwa kwa watu wazima walio na umri zaidi ya miaka 55 kula kabla ya kufanya mazoezi hasa wakati wa asubuhi ambapo mtu anakuwa ametoka usingizini.

“Usiku mzima miili yetu hujiweka sawa ili kutuwezesha kuishi na kitendo hicho husababisha kiwango cha sukari kilichopo kwenye damu kupungua” anasema Prof. Nancy Rodriguez wa Sayansi ya Lishe katika Chuo Cha Connecticut.

Anafafanua kuwa kufanya mazoezi asubuhi kabla ya kula husababisha mwili kufanya kazi katika hali ya kuchoka na inaweza kusababisha kupungua kwa misuli.

Wataalamu hao wanasema ikiwa lengo la mazoezi ni kupunguza uzito, kufanya mazoezi kabla ya kula inaweza kuwa njia sahihi lakini tafiti zinahitajika zaidi katika eneo hili.

Mazoezi kabla ya kula

“Kuna baadhi ya tafiti zinakubaliana na hoja ya kufanya mazoezi ukiwa na njaa kwasababu husaidia kuchoma mafuta kuliko ukiwa umeshiba” Prof. Paddon-Jones anaeleza katika jarida la TIME.

Utafiti uliofanywa na Shirika la Obesity Society mwaka 2013 unaonyesha kuwa watu 64 ambao walikuwa na uzito uliopitiliza walianzishiwa program maalum ya kufunga kwa siku kadhaa na kula asilimia 25 tu ya chakula wanachokula kila siku. Waliposhiriki zoezi hilo matokeo yalionyesha kupungua kwa uzito bila ya kufanya mazoezi na kuzingatia mlo kamili.

Hata hivyo, hakuna jibu la moja kwa moja. Baadhi ya tafiti zimeshindwa kuthibitisha faida za kupunguza uzito kwa kufunga ikilinganishwa na kula chakula cha asili. Watafiti wengine wanapendekeza kuwa kutokunywa chai asubuhi ni hatari kwa afya.

Waatalamu wanashauri kuwa ikiwa mtu anataka kufanya mazoezi akiwa amefunga ni muhimu kumuona Daktari ili achunguze afya yake na kutoa mapendekezo yake. Na hili litategemea mlo anaopata mtu kila siku.

Watu wazima walio na umri zaidi ya miaka 50 wanapaswa kuwa makini katika kufanya mazoezi wakiwa wamefunga. “ Kadiri mtu anapokuwa na  umri mkubwa protini katika mwili huongezeka, na anahitaji mazoezi ya kila siku ili iweze kutumika vizuri” anasema Shivani Sahni, Mkurugenzi wa Programu ya Lishe katika Chuo Cha Harvard Marekani.

“Nafikiri kuna haja ya kulitaza kwa kina suala hili kabla ya kukubali kuwa kufanya mazoezi ukiwa umefunga ni sawa kwa aina fulani ya watu”.

Watu ambao sio wakiambiaji wa mbio ndefu, wanashauriwa kula chakula kabla ya mazoezi ili kuusaidia mwili kuchoma mafuta. Prof. Rodriguez anapendekeza kula chakula chenye protini na wanga muda mfupi kabla ya kula, “ Kula kipande cha ndizi mbivu, karanga na yai lililochemshwa”. Anasema mtu asile chakula kingi bali kidogo ili kuamsha nguvu za mwili kwa ajili ya mazoezi.

Baada ya mazoezi kunywa maji kiasi na subiri dakika 60 mpaka 90 kabla ya kula chakula ili kuandaa mfumo wa mmeng’enyo kupokea chakula.

Kumbuka wakati wote kumuoana daktari ili akushauri njia sahihi unayoweza kutumia kufanya mazoezi ili kuepuka matatizo ya kiafya yanayoweza kujitokeza.

 

 

 

 

Continue Reading

Afya

Kufanya mazoezi kupita kawaida ni hatari kwa afya yako

Published

on

Kuishi muda mrefu ni matamanio ya kila binadamu, kwa sababu kila aliyezaliwa ana kusudi la kutimiza kabla ya kuondoka duniani.

 Mazoezi ya mwili na ulaji wa chakula bora yanatajwa kuwa sehemu muhimu ya kumfanya mtu kuishi muda mrefu kwa sababu  huufanya mwili kuwa na mzunguko mzuri wa damu, mapigo ya moyo kwenda yanavyotakiwa na kuimarisha misuli ili kuwa na msawazo sawa wa viungo vyote.

Lakini baadhi ya mazoezi yakifanyika isivyotakiwa huweza kupunguza umri wa kuishi wa mtu. Mfano kukimbia kupita kawaida (extreme running) kunaweza kupunguza siku za kuishi pasipo muhusika kujua.

Tafiti mbalimbali zinabainisha kuwa ikiwa mtu atakimbia kwa mpangilio mzuri wa masaa 2 hadi 3 kwa wiki na dakika 15-30 kwa siku anajihakikishia kuishi muda mrefu ikilinganishwa na mtu anayefanya hivyo bila kuwa na mpangilio mzuri wa ukimbiaji wake.

Hata hivyo,  inaelezwa kuwa watu ambao hawafanyi mazoezi ya kukimbia na wanaokimbia kupita kawaida kwa kiasi kikubwa wana maisha mafupi ikilinganishwa na wale wanaokimbia kawaida. Lakini baadhi ya Waatalamu wa mazoezi wanapingana na tafiti hizo kwa kusema kuwa hakuna mahusiano ya moja kwa moja katika ya kukimbia na umri wa kuishi.

Wakimbiaji wa mbio ndefu

Jarida la TIME ambalo ni mahusu kwa masuala ya afya katika makala yake ya hivi karibuni linaeleza kuwa kupata mazoezi ya kawaida inasaidia kuimarisha mwili na kuwa na afya bora. Lakini mazoezi yaliyopitiliza kiwango kinachohitajika ni hatari kwa afya.

Jarida hilo lilimuhoji Mtafiti Dkt. James O’Keefe, Daktari wa Moyo katika hospitali ya Mtakatifu Luka iliyopo jiji la Kansas Marekani ambapo alisema mazoezi kama zilivyo dawa nyingine zikitumiwa zaidi ya inavyopendekezwa na daktari zinaweza kuleta madhara katika mwili.

“ Mazoezi yana faida kama zilivyo dawa” alisema. “ lakini lazima yafanyike kwa kiwango kinachostahili, zaidi ya hapo madhara yanaweza kutokea na kuleta matatizo kwa afya na hata kupunguza umri wa kuishi”.

Dkt. O’Keefe alipitia tafiti za watu ambao walifunzwa na kushiriki katika mbio ndefu na mashindano ya baiskeli kwa kiwango kinachostahili ambapo alibaini kuwa watu walioshiriki mbio hizo walipata faida nyingi za kiafya, na walitarajiwa kuishi miaka saba zaidi kuliko watu ambao hawafanyi mazoezi kabisa.

Anasema wakimbiaji wa mbio ndefu ambao walikimbia kupita kawaida walipata madhara fulani ya kiafya ambayo yalitokana na sumu iliyotengenezwa katika mwili na hivyo kupunguza umri wa kuishi.  

 Tafiti zinaonyesha kuwa wakati mtu anashiriki mbio ndefu mapigo ya moyo huenda kasi na ikiwa atakimbia kwa kasi sana, moyo unaweza kudhurika kwa sababu unafanya kazi kupita kawaida.  

 “Ukiwa umekaa, mapigo ya moyo wako yanasukuma damu mara 5 kwa dakika moja, lakini ukikimbia kwenye ngazi za ghorofa ili kujiweka sawa, moyo utasukuma damu mara 35 au 40 kwa dakika,” anasema Dkt. O’Keefe.

“ikiwa utakimbia maili 26 bila kupumzika unaufanyisha moyo kazi kupita kawaida. Moyo utasukuma damu mara 25 kila dakika na kuifanya misuli kukakamaa na kusababisha baadhi ya seli za misuli ya moyo kufa”

 Hali hiyo huufanya moyo kutanuka ili kuendana na mabadiliko ya mzunguko wa damu na mtu anaweza kupata matatizo ya moyo ikiwemo moyo kushindwa kusukuma damu na hatimaye kifo.

 Mtazamo wa Dkt. Martin Matsumura ambaye ni Mkurugenzi wa Taasisi ya Utafiti wa Magonjwa ya Moyo ya Lehigh Valley Health Network ya Marekani anasema wakati mwingine tafiti zinachanganya watu kwa sababu hazitoi majibu ya moja kwa moja.

Njia sahihi ya kukubaliana na kutokukubaliana na tafiti ambazo zinahusu mazoezi ya kukimbia ni kufanya mazoezi kwa maelekezo ya daktari ili kujiweka katika upande ulio salama. Hata hivyo, tunatakiwa kujifunza kufanya jambo lolote kwa kiasi.

 

 

 

Continue Reading

Muhimu Kusoma

Copyright © 2018 FikraPevu.com