Connect with us

ELIMU

Fahamu njia 5 za kukusaidia kukumbuka kila kitu ulichosoma

Published

on

Kwa mujibu wa Jhumpa Lahiri katika kitabu chake cha The Namesake anasema, “ Kusoma kitabu ni kitendo cha kusafiri bila kusogea kutoka pale ulipo”. Naye David Bowie msanii ajulikanaye kama msomaji mkubwa wa vitabu; alipokuwa akijibu maswali mbalimbali aliyoulizwa kwenye dodoso, alipoulizwa kuhusu maana halisi ya “furaha ya kweli ni ipi?”, Bowie alijibu ni kusoma.

Hata hivyo, kuna haja gani kusoma kama huwezi kukumbuka ulichokisoma? Hakuna kitu kinakatisha tamaa kama kuwekeza muda wako kusoma kitabu fulani halafu baadaye ukasahau vyote ulivyosoma. Kuendelea kusoma kitabu fulani ambacho taarifa zake za mwanzo umezisahau ni kama kusoma kitabu kipya kwa kuanzia katikati ya matukio.

Kama tunavyofahamu ufanisi wa ubongo ulivyo, kusoma vitabu vyenye matukio halisi (Non-fiction) inaweza kuwa vigumu zaidi kuliko kusoma vitabu visivyo na matukio halisi (Fiction). Hii huweza kuwafadhaisha wasomaji wa vitabu vya taaluma yoyote ile ikiwemo sayansi, siasa na fasihi, ufafanuzi na vile vya kusaidia kujitambua.

Hii ndiyo sababu watetezi wa vitabu vyenye matukio halisi (Visivyo na fantasia) akiwemo tajiri mkubwa duniani, Bill Gates wametoa njia mbalimbali ambazo pia zimeandikwa kwenye makala hii za kuweza kukusaidia kukumbuka kile unachokisoma kwenye kitabu. Bill Gates husoma vitabu takribani 50 kila mwaka na alitumia njia hizi kuweza kukumbuka yote aliyoyasoma kwenye vitabu hivyo 50;

Tambua kile kinachokuvutia
Mvuto au shauku huwa ndio motisha ya kwanza kwa mtu kuchagua kitabu fulani. Tatizo la kutokukumbuka maudhuhi ya kitabu au makala ambayo haijakidhi shauku yako huja baadaye; Kutokuwa na shauku na kitabu fulani huweza kukuzuia usimalize kukisoma kitabu hicho.

Watu wanatakiwa kutambua kinachowavutia kutoka kwenye maoni mengi ya jamii.

Cha kujifunza ni kwamba kuacha kusoma kitabu fulani ni sawa kabisa bila kujali kitabu hicho ni muhimu kiasi gani. Na inapokuja kwenye vitabu ya kujifunza na vile vya maisha halisia, dhana zake hujengwa na kile ambacho tayari tunakifahamu. Msukumo wa kuiondoa shauku hii ndiyo hupelekea mtu kusoma kitabu.

Tafiti moja ilibaini kwamba wanafunzi ambao walikuwa ni wasomaji wa kawaida ila walikuwa na mapenzi ya dhati na mambo ya mpira wa miguu walionesha uwezo na ujuzi mkubwa sana kwenye maudhuhi zilizohusu mpira wa miguu kuliko wale ambao walikuwa wasomaji wakubwa lakini hawakuwa wapenzi wa mpira wa miguu.

 

“Unapojifunza kitu fulani kipya, unaleta taarifa zote ambazo tayari unazijua zinazohusiana na taarifa hiyo mpya kwenye ufahamu wako. Na kwa kufanya hivyo unaijumuisha taarifa hiyo mpya kwenye ufahamu ambao tayari unao”. -Alison Peston, Mtaalamu wa Saikolojia na Sayansi ya Ubongo

Hivyo basi unaweza kuachana na kile ambacho unajikongoja nacho kukifanya na badala yake chagua kile ambacho kinakuvutia bila kujali kipo kwenye uwanja upi wa kitaaluma.

 

Nakili kile unachojifunza
Katika utafiti wa makala hii, ilihusisha utazamaji wa video nyingi zilizopo Youtube zinazomuhusu Bill Gates au Warren Buffet wakati wakizungumza kuhusu jinsi wanavyokabiliana na kitabu kigumu hasa vile visivyo vya kifantasia.

Kitu kimoja chenye mfanano kutoka kwenye video hizi ni kuwa wakati wote walivaa nguo ambazo hazikuwa na majina ya wazalishaji wa nguo hizo. Pia iligundulika kwamba wote walikuwa wakinakili vitu kadhaa katika shajala zao.

Kunakili baadhi ya taarifa ni hitaji muhimu sana, sio tu kwa ajili ya ubunifu ila hata katika kujifunza. Shajala za Oliver Sack zilikuwa zimeshajaa taarifa mbalimbali zilizokuwa zimeandikwa kwa kalamu za wino wa rangi tofauti tofauti.

Hivyo kunakili baadhi ya taarifa, kuzungushia maduara, kuchora au kupigia mstari katika ukurasa wa kitabu huweza kusababisha uelewa mkubwa na utunzaji wa taarifa iliyopatikana katika ukurasa huo.

Tafiti zinaeleza, wanafunzi wenye tabia ya kupanga kazi zao vizuri na kunakili baadhi ya vitu wanapokuwa wanasoma huwa na uwezo mkubwa wa kukumbuka kile walichojifunza na matokeo yake hupata maksi za juu katika mitihani yao. Hii ni kwasababu kuelewa ujumbe fulani ni jambo la muhimu sana katika kutambua kiini cha ujumbe huo.

Kunakili taarifa sio tuu kuandika herufi fulani; bali ni kuichambua taarifa hiyo na kuiweka kwenye fahamu zetu. Hata hivyo huwezi kunakili kila kitu, ni vyema kutambua vilivyo muhimu kwako ndivyo uvinakili.

Utafiti unaendelea kueleza kuwa wanafunzi ambao wanapangilia kazi zao vizuri na kunakili au kuandika kile wanajifunza wana uwezekano mkubwa wa kukumbuka walichosoma na kupata alama za juu kwenye mitihani yao. Hii ni kwasababu kunakili sio jambo la mazoea lakini ni mfumo mzuri wa uchakataji wa taarifa ambayo mwanafunzi anaisikia na kuitunza kwenye ubongo.

Hata hivyo, sio rahisi kuandika kila kitu lakini mwanafunzi anaweza kuamua kuandika mambo muhimu yatakayomsaidia.

 

Kufikiri na kuunganisha
Tofauti na pointi ya kwanza, waandishi wengi wanaamini kuwa mtu anatakiwa kusoma vitabu asivyovipenda. Wanaamini kuwa kung’ang’ana na jambo unalolichukia inaweza kukusaidia kupata mtazamo mpya au tofauti na ule uliouzoea. Au kusoma kitu usichokipenda kunaweza kuongeza thamani ya mawazo au mtazamo wako ulionao.

Mwisho wa siku, waandishi na wanasaikolojia wanashauri wasomaji kutumia muda mwingi kufikiri zaidi ili kuongeza uelewa wa kile wanachosoma.

Wasomaji wanapaswa kujielekeza kwenye kitabu, na kuyaona matukio kwa mtazamo binafsi na kutambua namna nzuri ya kuhusianisha au kuunganisha na mapendeleo yao.

Mathalani, watunzi wa hadithi wamefanikiwa kuwafikia watu wengi kwasababu wakati wa kutunga hadithi zao, wanatengeneza lugha ya picha ambayo wanaiunganisha na ufahamu wa wasomaji. Ndiyo maana vitabu vingi vya hadithi za kutunga vinavutia kusoma kwasababu inayotumika zaidi ni lugha ya picha ambayo inatafsiriwa katika mazingira halisi ya maisha ya watu.

Picha za hadithi au filamu za maigizo zinatunzwa kwenye kumbukumbu ya muda mfupi na kadri inavyozidi kupata nafasi kwenye ubongo huamishiwa kwenye kumbukumbu ya muda mrefu. Na kama haitanakiliwa vizuri hupotea kwa muda mfupi.

Mchakato wa kuhamisha kumbukumbu unaweza tu kufanikiwa ikiwa mtu atakuwa anapitia au anafanya mara kwa mara yale aliyoyaona au kusoma. Baada ya hapo milango ya fahamu huimarisha picha za matukio na kuzifanya kuwa sehemu ya maisha na haziwezi kufutika kirahisi.

 

Kusimulia na kueleza
Njia nyingine ya kukifanyia kazi kile ulichojifunza ni kumsimulia au kumuelezea mtu mwingine. Kadri wasomi wanavyoongea kwenye umati wa watu, ndivyo wanaongeza maarifa. Ubora na kipimo cha utii wa mtu hupimwa zaidi kwa uelewa na dhana mbalimbali za maisha na jinsi anavyozielezea.

Njia nyingine ya kukumbuka ulichosoma ni ulinganifu wa matukio uliyoyasoma na kuyapa picha tofauti lakini inayotolea maelezo sawia na kumbukumbu ya maandiko uliyosoma.

 

Hali, uchovu na kuhama kifikra
Licha ya matamanio tuliyonayo ya vitabu, wakati mwingine kusoma kunaweza kusivutie ikiwa msomaji hayuko katika hali nzuri. Hali zetu zinaweza kuathiriwa na uchovu. Tumejifunza kuwa kusoma kwa hisia kunaimarisha kumbukumbu, lakini uchovu na mabadiliko ya kihisia katika miili yetu vinaweza kuathiri mchakato wa usomaji wetu.

Hisia na umakini ni kama peda za baiskeli na uchovu unaweza kuvuruga hisia za mtu na kuvuruga hisia za wengine pia. Ukosefu wa usingizi na msongo wa mawazo ni vichocheo vikubwa vya uchovu wa akili na mwili. Ndio maana wanasayansi wanashauri soma ukiwa katika hali nzuri ya kupumzika.

Zaidi, hali ya kihisia inaweza kuathiriwa na mazingira yanayokuzunguka, na hili ni suala binafsi- Mfano Willium anaweza kusoma na kuandika sehemu yenye kelele na fujo lakini Derek hawezi mpaka atafute eneo lenye utulivu.

Mwisho, muingiliano wa kifikra ndio tishio kubwa la usomaji leo. Hata kama jambo lenyewe ni la mtu binafsi lakini mtu anaweza kupoteza hisia za kusoma na kupoteza malengo yake. Hata hivyo, kukubaliano na muingiliano wa mawazo wakati wa kusoma ni kama kucheza kamali. Uwezekano wa kutokuelewa kile ulichosoma ni mkubwa sana.

Kusoma kunahitaji utulivu wa mawazo na umakini wa mtu kufuatilia maandishi na kuyapeleka moja kwa moja katika kumbukumbu za ubongo. Kama mtu atakuwa na mawazo mengi wakati wa kusoma hawezi kufikia lengo lake la kupata maarifa yaliyokusudiwa.

Pia matumizi ya simu za kisasa, kwa kiasi kikubwa yanaathiri usomaji wa mtu hasa kama simu inatumika kupata maarifa. Kimsingi simu zina mambo mengi ni rahisi msomaji kuacha kusoma ili asome ujumbe au apokee simu iliyoingia na hata kupitia mindao ya kijamii.

Inashauriwa kama unatumia simu kusoma ni vema ukapakuwa programu maalum ambazo zinakusaidia kusoma vitabu hata kama haujaunganishwa na intaneti.

Kumekuwa na mjadala mkubwa juu ya njia ipi ni sahihi ya kusoma; kutumia simu au vitabu vya karatasi za kawaida. Kila mmoja ana sababu zake ambazo zinawaweza kukubaliwa kulingana na mazingira, teknolojia na upendeleo wa mtu juu ya njia rahisi ya kupata maarifa.

Hata hivyo, jambo la muhimu ni kwamba mtu anapaswa kusoma, kusoma chochote chenye manufaa, kwasababu ndio njia pekee ya kuongeza maarifa na wigo wa kuelewa mambo yanaendelea duniani.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

DATA

Maambukizi  ya Ukimwi yanavyoshamirisha yatima shule za msingi Iringa, Mbeya

Published

on

Mikoa ya Iringa, Mbeya na Njombe imetajwa kuongoza kwa idadi kubwa ya wanafunzi yatima wanaondikishwa katika shule za mingi, jambo linaloweza kuongeza gharama za matunzo kwa watoto hao.

Kulingana na uchambuzi wa takwimu za Wizara ya Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa (TAMISEMI) za mwaka 2016 zinaeleza kuwa mkoa wa Iringa ulishika nafasi ya kwanza kitaifa kwa kuwa na wanafunzi  29,062 yatima sawa na asilimia 14.4% ya wanafunzi wote wa shule za msingi kwa mwaka huo.

Iringa ilikuwa na wanafunzi  wa shule za msingi wapatao 202,113 lakini kati ya hao mwanafunzi 1 kati ya 10 alikuwa ni yatima.

Kulingana na Sheria ya Mtoto ya Mwaka 2009, mtoto anahesabika kuwa ni yatima endapo atafiwa na mzazi mmoja au wote wawili. Kimsingi anakosa matunzo au upendo wa mzazi mmoja au wote wawili ambapo inaweza kuwa ni changamoto kwa ukuaji wake hasa katika upatikanaji wa elimu.

Takwimu hizo zinaonyesha kuwa siyo Iringa pekee ndiyo yenye idadi kubwa ya wanafunzi yatima lakini mikoa yote inayounda kanda ya Nyanda za Juu Kusini iko kwenye nafasi ya juu kabisa miongoni mwa mikoa 5  ya Tanzania bara yenye yatima wengi.

Nafasi ya pili inashikwa na mkoa wa Njombe ambao ulikuwa na wanafunzi  yatima 19,794 sawa na asilimia 12.7, ikifuatiwa na Mbeya (41,956) sawa na 11.3%. Mkoa wa nne ni Pwani (26,545) sawa na 10.4% na nafasi ya tano ni Kagera (45431) sawa na asilimia 9.8.

Mikoa hiyo mitano inaunda jumla ya asilimia 44.2  ya wanafunzi wote  731,536 yatima waliokuwepo katika shule za msingi kwa mwaka wa 2016. Hiyo ni sawa na kusema kuwa watoto 4 wa mikoa hiyo mitano kati ya 10 ya Tanzania bara ni yatima.

Lakini iko mikoa ambayo imefanikiwa kuwa na idadi ndogo ya wanafunzi  yatima ikiwemo Manyara ambayo ilikuwa na wanafunzi 15,854 sawa na 6.2% ikifuatiwa na Kigoma (6.5%),  Singida na Mtwara ambazo zote kwa pamoja zilikuwa na 6.7 %. Na mkoa wa tano toka chini ni Lindi (6.8%).

Nini kiini cha kuwepo utofauti mkubwa wa kimkoa wa uwepo wa wanafunzi yatima katika shule za msingi za serikali na binafsi nchini?

ASILIMIA ZA WANAFUNZI YATIMA KATIKA SHULE ZA MSINGI KIMKOA- 2016

 

Wadau waelezea dhana hiyo

Wadau wa afya na masuala ya elimu ya jamii wanaeleza kuwa kuna uhusiano mkubwa wa ugonjwa wa UKIMWI na uwepo wa wanafunzi wengi au wachache yatima katika maeneo mbalimbali nchini.

 Kulingana na takwimu za Tume ya Kudhibiti Ukimwi Tanzania (TACAIDS) za mwaka 2017 zinaeleza kuwa mikoa ya Mbeya, Njombe na Iringa ambayo ina wanafunzi wengi yatima ndiyo vinara wa maambukizi ya Virusi vya Ukimwi nchini.

Kwa muktadha huo idadi ya wazazi wanaofariki kwa maradhi hayo nayo ni kubwa; uwezekano wa watoto wengi kubaki au kuondokewa na wazazi wote wawili ni mkubwa. VVU husambazwa zaidi kwa njia ya ngono (Uasherati na uzinzi), Matumizi ya pombe na dawa za kulevya, kutakasa wajane na baadhi ya mila na desturi. Ugonjwa huo hauna dawa wala kinga.

TACAIDS inaeleza kuwa  mkoa wa kwanza ni Njombe wenye  asilimia 14.8 ikifuatiwa na Iringa kwa asilimia 9.1 na Mkoa wa Mbeya unashika nafasi ya tatu kwa asilimia 9. Lakini imebainika kuwa mikoa yenye wanafunzi yatima wachache katika shule ina viwango vidogo vya maambukizi ya UKIMWI. Mafano  Manyara (1.5%) na Lindi (2.9%).

Msemaji wa Tacaids, Glory Mziray, wakati akiongea na wanahabari alisema maeneo watanzania walioonesha kuwa na ufahamu sahihi wa elimu kuhusu Virusi vya Ukimwi (VVU) na Ukimwi wanafikia asilimia 60 jambo linalosababisha kuwepo mwamko mdogo wa kubadili tabia katika maeneo yenye maambukizi makubwa ya maradhi hayo.

Alibainisha kuwa njia mojawapo ya kupunguza maambukizi ya Ukimwi ni tohara kwa wanaume. Njia hiyo napunguza maambukizi ya Ukimwi kwa asilimia 60 na kusisitiza kuwa ipo haja ya kutoa elimu zaidi juu ya uelewa wa ugonjwa huo ili watoto wapate matunzo ya wazazi wote wawili.

Kwa upande wake, Mkurugenzi Mtendaji wa Asasi ya Vijana ya YOPOCODE, Alfred Mwahalende amesema mila, ushirikina na kugombania mali ni sababu nyingine inayoongeza watoto yatima shuleni.

“Sababu zingine ni masuala ya kishirikina ambayo hayazungumzwi sana. Katika maeneo ambayo tumekutana na wanavijiji wanaseama baba alirogwa kutokana na mali ili ndugu zake warithi. Wengine wanatafuta utajiri kwa kutoa ndugu zao kafara.” Ameeleza Mwahalende.

Amebainisha kuwa elimu itolewe kwa jamii juu ya kuwatunza watoto yatima na jinsi ya kujikinga na maradhi yote yanayosababisha vifo kwa wazazi ambao wanawajibika kuwalea na kuwasomesha watoto.

“Ninachoweza kusema ni elimu  itolewe lakini pia Asasi zinazoshughulika na masuala ya watoto yatima zione njia ya kuweka sawa kuimarisha na kuwapokea watoto wengi kwenye vituo vyao.” Amesema Mwahalende.

Continue Reading

Afya

Kwanini hakuna Saratani au kansa ya Moyo?

Published

on

Kugundua kwamba una saratani au ndugu yako ana saratani huwa ni kipindi kigumu sana maishani. Saratani imekuwa janga kubwa sana duniani na hujitokeza katika namna tofauti.

Saratani husababisha vifo vya watu zaidi ya milioni 8 kila mwaka. Na maradhi mapya milioni 15 hugundulika kila mwaka. Tafiti nyingi zimejitahidi kuboresha tiba pamoja na kutoa elimu kuhusu ugonjwa huu, lakini bado vita dhidi ya saratani ni ya kudumu na inayogharimu muda.

Saratani au kansa maarufu sana duniani ni; kansa ya matiti, mapafu, tezi dume, kansa ya kongosho, kansa ya koo lakini katika zote hizo kuna kiungo kimoja cha binadamu ambacho hakipo kwenye orodha nacho ni “Moyo”.

Je, umewahi kukutana na mtu mwenye saratani ya moyo? Ni kweli kwamba bado hujakutana naye. Je, hakuna saratani ya moyo?

Ukweli ni kwamba saratani ya moyo ipo, lakini matokeo yake ni machache sana na sababu za kuwa hivyo zaweza kukushangaza.

Ukweli kuhusu saratani au kansa
Watu wengi wanaposikia neno kansa hushtuka na kutamani hali hiyo isiwapate wao. Lakini ni vizuri sana kufahamu kuhusu ugonjwa wenyewe, na kujua kwa undani kuhusu mfumo wake kwenye mwili wa mwanadamu.

Kimfumo mwili una uthibiti wa kinga zake katika kuziweka sawa, kuondoa zilizochoka na kuzalisha mpya zenye afya. Lakini katika baadhi ya mazingira jambo hili huwa halifanyiki na seli huzidi kuzalishwa na kuongezeka na matokeo yake hutengeneza seli nyingi zisizoweza kufanya kazi.

Seli hizi zisipodhibitiwa, zinavuruga utendaji kazi wa seli zingine, kuchochea uzalishaji zaidi na baadaye kudhuru mfumo mzima wa ogani za mwili.

Saratani inaweza kusababishwa na kazi asilia za mwili, ni matokeo hatari yanayosababishwa na seli za mwili ambazo huchochea ongezeko la seli mwilini, na baadaye kuzifanya kuwa hatari au zifanye kazi tofauti na ile zinazotakiwa kufanya.

Seli hizo nyingi zilizozalishwa zinaposhindwa kudhibitiwa, husababisha kutokea kwa mkusanyiko mkubwa wa seli ambao hujulikana kama uvimbe (lakini hii haitokei kwenye saratani zote, mfano kansa ya damu).

Kuna aina 5 za saratani na zimegawanywa kutokana na sehemu ya mwili kansa inapotokea;
1. Kansa za mifupa
2. Kansa ya seli
3. kansa ya ngozi
4. Kansa ya damu
5. Kansa za mfumo wa fahamu

Japokuwa kansa imezoeleka kutokea kwenye baadhi ya viungo vya mwili kwa kiwango kikubwa lakini ukweli ni kwamba kansa inaweza kujitokeza sehemu yoyote ya mwili; utofauti ni kwamba ni rahisi kwa kansa kujitokeza zaidi kwenye baadhi ya sehemu za mwili.

Pamoja na kuwa kansa husambaa kutokana na mkusanyiko wa seli nyingi ulioshindwa kudhibitiwa na mwili, lakini ogani ya mwili yenye mfumo wa kuzalisha na kuondoa seli ina nafasi kubwa sana ya kupata kansa tofauti na ogani isiyo na mfumo huo au yenye kiwango kidogo cha kuzalisha seli. Kwa dhana hiyo sasa tuufikirie moyo…

 

Ogani yenye kazi kubwa 
Linapokuja suala ya ogani zinazofanya kazi nyingi mwilini sio rahisi kuusahau moyo, ambao huanza kufanya kazi kabla hata hatujazaliwa na huendelea kufanya hivyo mpaka pale tunapokufa. Huwa hakuna mapumziko kwenye mioyo yetu, maana hutakiwa kudunda muda wote. Kutoa na kusukuma damu kwenye mishipa na mirija yote mwilini kuhakikisha kila kiungo kinafanya kazi vizuri.

Kwa utendaji huo usio na mapumziko mwaka mzima, moyo huwa hauna muda wa kuondoa seli za zamani kwa kuzalisha seli mpya. Hakuna muda wa kazi hiyo, hivyo seli za moyo mara nyingi huwa hazibadiliki labda pale panapokuwa na tatizo kwenye seli hizo ambazo zinahitaji marekebisho.

Kama tulivyosema mwanzo kansa hutokea na kusambaa kupitia mkusanyiko wa seli za mwili; hivyo kwa ogani ambazo hazizalishi seli mara kwa mara ni ngumu kwa kansa kupata nafasi ya kutokea.

Kwa sehemu zingine za mwili kama ngozi, matiti, tumbo na utumbo zenyewe mara nyingi huondoa seli za zamani kwa kuzalisha seli mpya. Umeng’enyaji wa chakula huwa ni mchakato mgumu wenye tindikali nyingi (acid). Pia fikiria ni mara ngapi umeondoa ngozi kavu kwenye viganja au mikono yako?. Hata seli za matiti husinyaa na kutanuka kutokana na utendaji kazi wa homoni mwilini.

Aina hizi za saratani (ngozi, matiti, utumbo n.k) ni maarufu kwasababu seli za maeneo hayo huzalishwa na kuondolewa mara kwa mara. Pia maeneo haya hukutana na vihatarishi vingi ikiwemo mionzi ambayo hukutana na ngozi. Pia visababishi vingine vya kansa ambavyo huwa tunaviingiza mwilini au kuvivuta kupitia mfumo wa upumuaji (mapafu).

Ni mara chache sana moyo kukumbana na mazingira kama haya na hii husababisha utokeaji wa kansa uwe mgumu kwenye kiungo hicho. Hivyo ni ngumu sana kwa moyo kupata kansa. Hata hivyo kwanini inatokea?

 

Utokeaji wa kansa
Kwa makadirio tafiti zinaonesha watu 34 kati ya 1,000,000 wana mfumo wa kansa ya moyo, ambayo imegawanywa katika makundi mawili: uvimbe mdogo na mkubwa wa moyo.

Uvimbe wa ‘Malignant’ ambao hujulikana kama uvimbe mdogo, ni kansa ambayo hujitokeza kwenye mishipa milaini ndani ya mwili wa mwanadamu. Matukio ya aina hii ya kansa ni machache sana, lakini kiwango cha uongezekaji wake ni kikubwa sana. Viuvimbe laini kutokea kwenye moyo huwa ni jambo la kawaida, na mara nyingi haviwezi kusababisha kifo kwa mtu mwenye navyo.

Njia kubwa ya kutokeza kwa kansa kwenye moyo ni kupitia uvimbe mkubwa kwenye kiungo hicho. Hii hutokea zaidi pale kansa inaposambaa kwenda kwenye moyo kutokea sehemu nyingine ya mwili.

Kansa inapokuwa, husambaa kwenda kwenye sehemu zingine za mwili kutokea kwenye sehemu ya msingi au chanzo ilipoanzia. Kwenye baadhi ya matukio ya kansa ya mapafu inaweza kusambaa kwenda kwenye moyo, hii ni kutokana na ukaribu wa viungo.Lakini pia kansa inaweza kusambazwa kwenda kwenye moyo kupitia mfumo wa damu.

Kansa ya figo, mapafu na matiti, pamoja na kansa ya damu, kansa ya ngozi na tezi (goita) mara nyingi husambaa na kuathiri moyo, kutokana na ukaribu wa viungo hivyo.

Japokuwa kansa ya moyo haipo kwa kiwango kikubwa lakini kiwango cha kupona ni asilimia 50 baada ya mwaka mmoja, sio jambo la kupuuzwa. Pale watu wanaposema kwamba hakuna kansa ya moyo kwasababu tu hawajawahi kukutana na mgonjwa wa kansa hiyo ni vizuri ukampatia maarifa haya mapya.

Continue Reading

Afya

Je, unafahamu watu wanapataje Mzio (Allergy) ya vitu, hali ya hewa au vyakula?

Published

on

Watu wanaweza kupata mzio wa vitu au vyakula katika namna mbili; Kwanza, wanawaweza kuwa na mzio wa kitu fulani tangu kuzaliwa (Hii ni kutokana na vinasaba vyao) au wanaweza kupata mzio kadiri umri unavyosogea (wanavyokua).

Nadhani umeshawahi kuona watu wakipata mzio katika umri mkubwa na pia umeshaona wale ambao wana mzio tangu kukua kwao. Pia kuna mazingira hutokea baadhi ya watu wakipoteza mzio waliokuwa nao wa kitu fulani. Hali hizi hutokeaje? Inakuaje mtu anapata mzio au anaacha kuwa na mzio aliokuwa nao mwanzo wa kitu fulani?
Tuanze na mambo ya msingi kwanza…

Mzio ni nini (What is allergy)?
Mzio ni hali inayojitokeza pale kinga ya mwili ya binadamu inapokuwa na mwitikio mkubwa sana (mwitiko hasi) kuliko kawaida juu ya mazingira au chakula fulani, lakini mara nyingi kitu hicho huwa hakina madhara kwa watu wengine.

Mzio hujulikana kama magonjwa ya mzio, maana mzio wa vitu vingi huweza kusababisha magonjwa mengine au matatizo ya kiafya ikiwemo pumu, homa kali na mengineyo.

Japokuwa kuna mzio unaweza kusababisha matatizo makubwa ya kiafya ikiwemo pumu lakini sio hali zote za mzio husababisha madhara ya kiafya, hasa yale yanayogundulika mapema na kutibiwa haraka.

Visababishi maarufu vya mzio
Kuna vitu vingi vinavyoweza kusababisha mzio kwa binadamu. Hivi ni baadhi ya visababishi (sio vyote vina madhara makubwa kwa mwili wa binadamu): karanga, papai, nyama, marashi, mayai, samaki, dawa, dhahabu pamoja na aina fulani za nguo.

Pia kuna watu wana mzio wa vumbi au uchafu na wengine vipindi fulani vya majira na nyakati. Idadi kubwa ya visababishi hivyo ni vile ambavyo vinavyopatikana kwenye mazingira. Kuna baadhi ya mizio husababishwa na aina fulani za dawa na hizi huwa sio nzuri.

Dalili za mzio 

Aina tofauti tofauti za mizio huleta dalili ambazo ni tofauti pia. Dalili ambazo huwapata watu wengi ni chafya za mara kwa mara, mafua, homa, ngozi kuwasha, kushindwa kupumua vizuri, kukohoa na mengineyo.

Baadhi ya mizio huweza kudhibitiwa kirahisi sana ikiwemo kuacha kutumia kitu hicho au kukaa kwenye mazingira yanayokudhuru. Hii ndio njia inayokubalika zaidi kukabiliana na mizio isiyosababisha sumu mwilini. Mfano, mtu ambaye hapatani na aina fulani ya majani anachotakiwa kufanya ni kukaa mbali na mazingira yenye majani hayo. Hivyo hivyo kwa wale wasiopatana na wanyama fulani.

Mpaka hapa unaweza kuelewa vitu ambavyo watu hawapatani navyo. Lakini Je, watu wanapataje mzio? Kwanini wanapata? Kwanini mwili wa binadamu hukikataa kitu fulani ghafla?

Tunapataje mzio?
Mzio hutokea pale kinga ya mwili inapokosea kukitambua kitu fulani kipya kilichoingizwa mwilini na kinga hiyo kuanza kushindana nacho. Dalili kama vile mafua, chafya za mara kwa mara au mapafu kushindwa kuchuja hewa huwa ni matokeo ya kinga ya mwili kukishambulia kitu kipya kilichoingizwa mwilini.

Kwa wale ambao hupata mzio ukubwani hupatwa na hali hii pale kinga za mwili yao zinapokutana na kitu kipya na kushindwa kukitambua na kuanza kukishambulia kitu hicho. Na hii husababisha seli zingine za kinga ndani ya mwili nazo kufuata mkumbo wa mashambulizi kwa kile kitu kigeni kilichoingia mwilini na kukitambulisha kama ‘hatari’.

Kadiri mtu anavyozidi kuwa karibu au kutumia kitu kinachomdhuru ndivyo anavyozidi kuwa na hali mbaya kiafya. Kadiri mtu anavyozidisha kuwa kwenye mazingira hatarishi ndivyo mwili unavyozidi kutengeneza seli za kinga ambazo huongeza mashambulizi na dalili za mzio huongezeka au kuzidi kuwa mbaya.

Hivi ndivyo ambavyo watu hupata mzio juu ya kitu au hali fulani. Sasa tuangalie kitu kingine kuhusu hali hii.

Tunawezaje kuzuia mzio (How to stop allergy)

Kuna namna mbili (2) ambazo watu wanaweza kuzitumia ili wasipate mzio wa vitu mbalimbali: Hizi zinaweza kufanya mzio ukapotea kwa muda fulani au kupotea kabisa.

Zamani watu walikuwa wakipona mzio pale walipozidisha matumizi ya kile kilichokuwa kinawadhuru. Kwa maneno mengine, unaweza kusema kuwa kinga zao za mwili zinakuwa sugu na kugundua kwamba zilikuwa zikishambulia kitu kisicho na madhara yoyote.

Pia watu huweza kupona mzio ghafla tu, kama ambavyo huupata ghafla. Hilo hufanywa na kinga ya mwili yenyewe; Kinga huweza kuanza kuua seli za mzio yenyewe hasa pale inapogundua kwamba seli hizo zinadhoofisha kinga ya mwili inaposhambuliana nazo. Hivyo kinga ya mwili huua seli zake yenyewe na mtu hupona mzio aliokuwa nao.

Namna nyingine ya kuzuia mzio ni matibabu. Unaweza kupata matibabu fulani ili kuua seli zote zinazosababisha mzio. Njia hii inaweza kuleta madhara fulani hasa yale ambayo ni hatari kwa uhai wa mtu. Jambo la muhimu ni kwamba ukihisi hali tofauti kwenye mwili wako ni vema kumuona daktari kwa ushauri zaidi.

Continue Reading

Must Read

Copyright © 2018 FikraPevu.com