Connect with us

DATA

Elimu duni, vitisho vyachangia asilimia 60 ya wananchi kukosa uhuru wa kumkosoa rais

Published

on

Moja ya nguzo kuu za demokrasia ni uwepo wa uhuru na haki ya wananchi kuwa na maoni na kujieleza. Uhuru huo kimsingi huenda sambamba na uhuru wa vyombo vya habari na haki ya kutafuta na kupokea taarifa.

Hapa nchini Tanzania uhuru wa kujieleza unalindwa na katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya mwaka 1977 katika Ibara ya 18.

Sambamba na Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzani, ipo mikataba ya kimataifa na kikanda ambayo inalinda uhuru wa kujieleza. Tamko La Ulimwengu La Haki Za Binadamu (Universal Declaration of Human Rights 1948) pamoja na Mkataba wa Kimataifa wa Haki za Kiraia na Haki za Watu; Ibara ya 19 inatoa haki na uhuru wa kila mtu kuwa na maoni yake na kujieleza bila mawasiliano yake kuingiliwa.

Nayo Sheria ya Huduma za Habari ya mwaka 2016, kifungu cha 52 (2) (a) na (b), inaruhusu vyombo vya habari au mwananchi kutoa maoni yake kwa ajili au dhidi ya Serikali kwa lengo la kuweka sawa jambo lolote katika jamii.

Licha ya kuwepo mikataba ya kimataifa, katiba na sheria bado dhana ya uhuru wa kujieleza na kuwakosoa viongozi waliopo madarakani nchini inakabiliwa na changamoto mbalimbali ambapo uhuru huo umepungua na baadhi wa raia walinaojaribu kutoa maoni yanayotofautiana na serikali wamekuwa wakikabiliwa na mashtaka ya kuitwa ‘wachochezi’.   

Kulingana na utafiti wa taasisi ya Twaweza (Machi, 2018) juu ya Sauti za Wananchi: ‘Siyo kwa kiasi hicho’, unaeleza kuwa tangu kuingia madarakani kwa serikali ya awamu ya tano, wananchi wengi hawana uhuru wa kuikosoa serikali pale inapokesea hasa viongozi waandamizi akiwemo rais.

“Idadi kubwa ya wananchi (60%) wanasema hawako huru kukosoa kauli zinazotolewa na Rais wakati asilimia 54 wanasema hivyo kuhusu kauli zinazotolewa na Makamu wa Rais na asilimia 51 Waziri Mkuu”, inaeleza sehemu ya ripoti ya utafiti wa Twaweza.

Kwa tafsiri rahisi ni kuwa wananchi 6 kati ya 10 hawana ujasiri kukosoa au kutofautiana na kauli anayoitoa rais hata kama haikisi matakwa ya katiba na sheria za nchi.

 

Serikali ya awamu ya tano kuingia madarakani mwaka 2015, imekuwa ikikosolewa kutokana na mtazamo wake kuhusu uminyaji wa uhuru wa kuzungumza na uhuru wa vyombo vya habari.

Wanasiasa na watu wamekuwa wakikamatwa kwa ‘kosa’ la kuikosoa serikali (uchochezi), mara nyingi wakituhumiwa kwa ‘uchochezi’ au kwa makosa yaliyomo chini ya Sheria ya Makosa ya Mtandao ya Mwaka 2015.

Hata hivyo, wananchi wengi wako huru zaidi kuwakosoa viongozi wa ngazi ya chini hasa wale kuchaguliwa wakiwemo wabunge, madiwani, wenyeviti wa vijiji kwasababu wanafikiri wana dhamana ya kuwatumikia kulingana na matakwa yao. Lakini uhuru wa kuwakosoa unapungua zaidi kwa wateule wa rais; wakuu wa mikoa na wilaya.

“Wananchi wanajisikia huru zaidi kuwakosoa viongozi katika ngazi za chini za serikali au viongozi wenye mamlaka ndogo. Wananchi nane kati ya kumi wanasema wanajisikia huru kuwakosoa mwenyeviti wa vijiji/mitaa (83%), viongozi wa vyama vya upinzani (77%), madiwani (76%)”, inaeleza ripoti hiyo na kuongeza kuwa,

“Hii inaweza kuwa ni kwa sababu wananchi wanawachagua wabunge kama wawakilishi wao na hivyo wanaona kuwa mbunge ana jukumu la kusikiliza mahitaji na vipaumbele vyao na kuvifanyia kazi ipasavyo. Vinginevyo, inawezekana wananchi wanaona kuwa wakuu wa mikoa na wilaya wanaonekana wapo karibu na Rais”.

Kinachowafanya wananchi wengi wakose ujasiri wa kumkosoa rais, makamu wa rais au waziri mkuu kwa uhuru kama wanavyofanya kwa viongozi wa kuchaguliwa ni kutokana na imani iliyojengeka kuwa taarifa au kauli zinazotolewa na viongozi hao zinaaminika na ni vigumu kuzipinga au kutofautiana nazo.

“Idadi kubwa ya wananchi wanasema ‘wanaamini kabisa’ taarifa zinazotolewa na Rais (70%) au Waziri Mkuu (64%). Wananchi wengi wanaamini ‘kwa kiasi fulani tu’ taarifa zinazotolewa na viongozi wengine huku taarifa zinazotolewa na wabunge wa vyama vya upinzani, wanachama na wafuasi wake zikichukuliwa kwa tahadhari”, inafafanua zaidi ripoti hiyo.

 

Akizungumza na FikraPevu juu ya matokeo ya utafiti huo, aliyewahi kuwa Mchambuzi Mkuu wa Sera wa Mtandao wa Jinsia Tanzania (TGNP), Prof.  Morjorie Mbilinyi amesema kila kinachotajwa  kuwa wananchi hawana uhuru wa kumkosoa rais kwasababu ya wadhifa alionao sio dhana yenye nguvu lakini imetokana na uoga wa viongozi kutopenda kuelezwa ukweli au kuhojiwa mambo ya msingi yanayogusa maisha wananchi.

Amesema kuwa kukosoa ni wajibu wa wananchi kwasababu umejengwa katika misingi ya katiba na sheria na pale wanapoona mambo yanaenda wasivyotarajia lazima waseme na viongozi wawasikilize ili kukidhi mahitaji ya jamii.

Lakini bado watu ambao wanatumia haki yao kikatiba kutoa maoni na kuwakosoa viongozi waliopo madarakani ikiwemo rais wamekuwa wakikabiliwa na vitisho na kufunguliwa kesi za ‘uchochezi’ wakidaiwa kuhatarisha amani na kuichonganisha serikali na wananchi.

Hivi karibuni, Mbunge wa Mbeya mjini, Joseph Mbilinyi  alihukumiwa kifungo cha miezi sita gerezani kwa kosa la kutoa kauli zinazodhniwa kuwa za kashfa dhidi ya rais John Magufuli.  Naye Mbunge wa Singida Mashariki, Tundu Lissu mara kadhaa amejikuta katika tafrani na vyombo vya dola kwa kile kinachotajwa kuwa ni ‘mchochezi’ anayetofautiana na serikali.

Lissu alishambuliwa kwa risasi na watu ‘wasiojulikana’ akiwa mjini Dodoma muda mfupi baada ya kumalizika kwa vikao vya Bunge mwezi Septemba mwaka jana. Tukio hilo lilitokea siku wiki mbili baada ya Lissu kutoa taarifa kuwa ndege zilizoagizwa na serikali nchini Canada zilizuiliwa kwasababu Tanzania haikuliipa fidia kampuni moja ya ujenzi iliyopo nchini humo.

Watumiaji wa mitandao ya kijamii, wanaharakati na wanasiasa mbalimbali nao wamekuwa wakipata usumbufu, vitisho pale wanapokosoa mwenendo wa serikali, jambo linajenga  hofu na woga kwa wananchi kutimiza wajibu na haki zao za kutoa maoni na kujieleza.

 

Wadau watoa ya moyoni

Akitoa maoni yake juu ya matokeo ya utafiti wa Twaweza, Mkurugenzi wa Utetezi kutoka Kituo cha Sheria na Haki za Binadamu (LHRC), Harold Sungusia amesema wananchi wengi hawako huru kumkosoa rais kwasababu ya kutokuwa na elimu ya kujitambua na uwezo wa kujenga hoja zinazoweza kuwawajibisha viongozi waliopo madarakani.

“Watu hawakosoi wala kuhoji hapa nchini kwa sababu ya aina ya elimu yetu, tunafundishwa tu kukubaliana na mamlaka ndio maana hata 'wanaoamini kabisa' taarifa zitolewazo na Rais ni wengi sana. Na hili si tatizo letu pekee ni dilemma ya Afrika nzima”, amesema Sungusia.

Ameongeza kuwa serikali inapaswa kufungua milango ya kuambiwa ukweli ili kupata mawazo mbadala kuelekea kwenye uchumi wa viwanda.Tukitaka kuelekea Tanzania ya Viwanda tunahitaji watu skilled (wenye ujuzi) na skills hizo (ujuzi huo) hatuwezi kuzi-nurture (kuukuza) kama hawazungumzi. Inabidi watu wazungumze ili tuweze kujua wana nini ndani yao”.

Kwa upande wake, Mhadhiri kutoka Chuo Kikuu Cha Dar es Salaam (UDSM), Dkt. Vicensia Shule amesema woga au hofu ya wananchi kumkosoa rais ni mamlaka aliyonayo na si vinginevyo.

“Kwa nini watu wanaogopa kumkosoa rais, ni suala la mamlaka unajua ukiwa na kipato kikubwa, mamlaka watu watakuogopa. Kwahiyo ni suala tu kwamba angekuwa kama yeye sio rais huenda angekuwa anakosolewa kwa asilimia 99.9”, ameweka wazi Dkt. Vicensia na kuongeza kuwa,

“Unayeogopwa kukosolewa sio rais ni mamlaka inayoogopwa, tunapotafsiri kwamba watu wanaamini taarifa inazotoa mamlaka, ni kama polisi anapokuambia kaa chini hakuna option (chaguo) nyingine zaidi ya kukaa la sivyo utapigwa virungu”.

Ameshauri kuwa viongozi wakubali kukosolewa na kuambia maneno wasiyoyapenda kwasababu kuna nyakati na wao wanawatolea wananchi lugha za kibaguzi, dharau zenye lengo la kudhoofisha umoja wa kitaifa.

“Utafiti huu unaonesha kuwa wananchi hawapendi kutukanwa wala kukejeliwa hivyo Viongozi nao wajue kama ambavyo hawapendi kutukanwa nasi ni hivyo hivyo. Pia Uongozi ni jalala; Viongozi wavae ngozi ngumu”, ameshauri Dkt. Vicensia.

Mchambuzi Mkuu wa Sera wa Mtandao wa Jinsia Tanzania (TGNP), Prof.  Morjorie Mbilinyi akitoa maoni yake juu ya matokeo ya utafiti wa Twaweza

 

Serikali yaweka wazi msimamo wake…

Akizungumza kwa niaba ya serikali, Msemaji Mkuu wa Serikali, Dkt. Hassan Abbas amesema kukosoa sio kosa lakini watu wanapaswa kujifunza jinsi ya kutoa maoni yao kwa njia sahihi inayozingatiwa wajibu na  kuheshimu mamlaka zilizopo madarakani.

Rais ni mtu mkubwa sana hata kumkosoa kunahitaji taratibu fulani. Kwenye familia unaweza kumkosoa kaka lakini baba huwezi kumwambia 'umebugi'”. Amesema Dkt. Abbas.

Amesema rais anashaurika na amekuwa akipokea maoni ya watu mbalimbali kinyume na dhana iliyojengeka katika mioyo ya baadhi ya watu kuwa rais hakoselewi au hapokei maoni tofauti na yale anayoamini katika kuongoza nchi.

“Mimi huwa namshauri Rais na ananisikia; wanaosema hashauriki wanamshauri wapi?”, amebainisha Dkt. Abbas na kuwataka wananchi kuendelea kushirikiana na serikali katika kutatua changamoto zinazozijitokeza kwenye utekelezaji wa uhuru wa kujieleza na vyombo vya habari nchini.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

DATA

Maambukizi  ya Ukimwi yanavyoshamirisha yatima shule za msingi Iringa, Mbeya

Published

on

Mikoa ya Iringa, Mbeya na Njombe imetajwa kuongoza kwa idadi kubwa ya wanafunzi yatima wanaondikishwa katika shule za mingi, jambo linaloweza kuongeza gharama za matunzo kwa watoto hao.

Kulingana na uchambuzi wa takwimu za Wizara ya Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa (TAMISEMI) za mwaka 2016 zinaeleza kuwa mkoa wa Iringa ulishika nafasi ya kwanza kitaifa kwa kuwa na wanafunzi  29,062 yatima sawa na asilimia 14.4% ya wanafunzi wote wa shule za msingi kwa mwaka huo.

Iringa ilikuwa na wanafunzi  wa shule za msingi wapatao 202,113 lakini kati ya hao mwanafunzi 1 kati ya 10 alikuwa ni yatima.

Kulingana na Sheria ya Mtoto ya Mwaka 2009, mtoto anahesabika kuwa ni yatima endapo atafiwa na mzazi mmoja au wote wawili. Kimsingi anakosa matunzo au upendo wa mzazi mmoja au wote wawili ambapo inaweza kuwa ni changamoto kwa ukuaji wake hasa katika upatikanaji wa elimu.

Takwimu hizo zinaonyesha kuwa siyo Iringa pekee ndiyo yenye idadi kubwa ya wanafunzi yatima lakini mikoa yote inayounda kanda ya Nyanda za Juu Kusini iko kwenye nafasi ya juu kabisa miongoni mwa mikoa 5  ya Tanzania bara yenye yatima wengi.

Nafasi ya pili inashikwa na mkoa wa Njombe ambao ulikuwa na wanafunzi  yatima 19,794 sawa na asilimia 12.7, ikifuatiwa na Mbeya (41,956) sawa na 11.3%. Mkoa wa nne ni Pwani (26,545) sawa na 10.4% na nafasi ya tano ni Kagera (45431) sawa na asilimia 9.8.

Mikoa hiyo mitano inaunda jumla ya asilimia 44.2  ya wanafunzi wote  731,536 yatima waliokuwepo katika shule za msingi kwa mwaka wa 2016. Hiyo ni sawa na kusema kuwa watoto 4 wa mikoa hiyo mitano kati ya 10 ya Tanzania bara ni yatima.

Lakini iko mikoa ambayo imefanikiwa kuwa na idadi ndogo ya wanafunzi  yatima ikiwemo Manyara ambayo ilikuwa na wanafunzi 15,854 sawa na 6.2% ikifuatiwa na Kigoma (6.5%),  Singida na Mtwara ambazo zote kwa pamoja zilikuwa na 6.7 %. Na mkoa wa tano toka chini ni Lindi (6.8%).

Nini kiini cha kuwepo utofauti mkubwa wa kimkoa wa uwepo wa wanafunzi yatima katika shule za msingi za serikali na binafsi nchini?

ASILIMIA ZA WANAFUNZI YATIMA KATIKA SHULE ZA MSINGI KIMKOA- 2016

 

Wadau waelezea dhana hiyo

Wadau wa afya na masuala ya elimu ya jamii wanaeleza kuwa kuna uhusiano mkubwa wa ugonjwa wa UKIMWI na uwepo wa wanafunzi wengi au wachache yatima katika maeneo mbalimbali nchini.

 Kulingana na takwimu za Tume ya Kudhibiti Ukimwi Tanzania (TACAIDS) za mwaka 2017 zinaeleza kuwa mikoa ya Mbeya, Njombe na Iringa ambayo ina wanafunzi wengi yatima ndiyo vinara wa maambukizi ya Virusi vya Ukimwi nchini.

Kwa muktadha huo idadi ya wazazi wanaofariki kwa maradhi hayo nayo ni kubwa; uwezekano wa watoto wengi kubaki au kuondokewa na wazazi wote wawili ni mkubwa. VVU husambazwa zaidi kwa njia ya ngono (Uasherati na uzinzi), Matumizi ya pombe na dawa za kulevya, kutakasa wajane na baadhi ya mila na desturi. Ugonjwa huo hauna dawa wala kinga.

TACAIDS inaeleza kuwa  mkoa wa kwanza ni Njombe wenye  asilimia 14.8 ikifuatiwa na Iringa kwa asilimia 9.1 na Mkoa wa Mbeya unashika nafasi ya tatu kwa asilimia 9. Lakini imebainika kuwa mikoa yenye wanafunzi yatima wachache katika shule ina viwango vidogo vya maambukizi ya UKIMWI. Mafano  Manyara (1.5%) na Lindi (2.9%).

Msemaji wa Tacaids, Glory Mziray, wakati akiongea na wanahabari alisema maeneo watanzania walioonesha kuwa na ufahamu sahihi wa elimu kuhusu Virusi vya Ukimwi (VVU) na Ukimwi wanafikia asilimia 60 jambo linalosababisha kuwepo mwamko mdogo wa kubadili tabia katika maeneo yenye maambukizi makubwa ya maradhi hayo.

Alibainisha kuwa njia mojawapo ya kupunguza maambukizi ya Ukimwi ni tohara kwa wanaume. Njia hiyo napunguza maambukizi ya Ukimwi kwa asilimia 60 na kusisitiza kuwa ipo haja ya kutoa elimu zaidi juu ya uelewa wa ugonjwa huo ili watoto wapate matunzo ya wazazi wote wawili.

Kwa upande wake, Mkurugenzi Mtendaji wa Asasi ya Vijana ya YOPOCODE, Alfred Mwahalende amesema mila, ushirikina na kugombania mali ni sababu nyingine inayoongeza watoto yatima shuleni.

“Sababu zingine ni masuala ya kishirikina ambayo hayazungumzwi sana. Katika maeneo ambayo tumekutana na wanavijiji wanaseama baba alirogwa kutokana na mali ili ndugu zake warithi. Wengine wanatafuta utajiri kwa kutoa ndugu zao kafara.” Ameeleza Mwahalende.

Amebainisha kuwa elimu itolewe kwa jamii juu ya kuwatunza watoto yatima na jinsi ya kujikinga na maradhi yote yanayosababisha vifo kwa wazazi ambao wanawajibika kuwalea na kuwasomesha watoto.

“Ninachoweza kusema ni elimu  itolewe lakini pia Asasi zinazoshughulika na masuala ya watoto yatima zione njia ya kuweka sawa kuimarisha na kuwapokea watoto wengi kwenye vituo vyao.” Amesema Mwahalende.

Continue Reading

Afya

Bajeti ya afya 2018/2019 bado tegemezi, yafyekwa kwa asilimia 20

Published

on

Imeelezwa kuwa kuna uwezekano mkubwa kwa watanzania kukosa huduma bora za afya kwa mwaka wa fedha 2018/2019 kutokana na kupunguzwa kwa bajeti ya  Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto kwa asilimia 20.

Hayo yamebainika leo bungeni mjini Dodoma wakati waziri wa Afya, Ummy Mwalimu akiwasilisha makadirio ya bajeti ya wizara yake kwa mwaka wa fedha wa 2018/2019 ambapo amesema wameomba Serikali iwapatie billion 893.4 kwa ajili ya utekelezaji wa majukumu ya wizara hiyo.

“Mhe. Mwenyekiti jumla ya fedha kuu ambayo ninaomba Bunge lako tukufu lipitishe katika mafungu yote mawili kwa mwaka 2018/2019 sh. Bilioni 893.4,” amesema Waziri Ummy.

Kiasi hicho cha fedha kilichoombwa kimepungua kutoka trilioni 1.1 za mwaka wa fedha wa 2017/2018 ambapo zimepungua bilioni 171.6  na kufikia bilioni 893.4 mwaka 2018/2019 sawa na asilimia 20.

Waziri Ummy amesema kati ya fedha hizo ambazo wizara yake inaomba, fedha zitakazoelekezwa kwenye matumizi ya miradi ya maendeleo zitakuwa Tsh. bilioni 561.75 sawa na asilimia zaidi 60 ya fedha zote, ambapo matumizi ya kawaida yatagharimu bilioni 304. 47.

“Kwa upande wa matumizi ya kawaida kwa mwaka 2018/2019 wizara ikadiria kutumia kiasi cha sh. Bilioni 304,473,476 (bilioni 304.47) kwa ajili ya matumizi ya kawaida. Kati ya fedha hizo sh. Bilioni 88,465,756 (bilioni 88.46) zitatumika kwajili ya matumizi mengineyo na sh. Bilioni 216,720,000 (bilioni 216.72) zitatumika kwajili ya mishahara ya watumishi,” amesema waziri Ummy na kuongeza kuwa,

“Kwa upande wa miradi ya maendeleo wizara inakadiria kutumia sh. bilioni 4.91 kwa ajili ya miradi ya maendeleo. Kati ya fedha hizo, sh. Bilioni 1.5 ni fedha za ndani na sh. Bilioni 3.41 ni fedha za nje.” amesema waziri Ummy.

Kwa muktadha huo, bajeti ya afya itategemea fedha za wahisani kwa asilimia 60 kugharimia miradi ya maendeleo ikiwemo ujenzi wa vituo vya afya, zahanati, ukarabati wa majengo na ununuzi wa vifaa tiba na dawa. Hata fedha bilioni 4.91  iliyoelekezwa kwenye miradi ya maendeleo bado ni ndogo.

Changamoto iliyopo ni kwamba fedha za wahisani wakati mwingine huchelewa kufika au zinaweza zisiingie kabisa nchini kutoka na masharti ambayo yanaweza kuathiri utolewaji wa huduma za afya.

Kwa upande wake, Mwenyekiti wa Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Huduma za Jamii, Peter Serukamba amesema  serikali haina nia ya dhati ya kuinua sekta ya afya kwasababu bajeti inayotengwa kila mwaka ni ndogo na haikidhi mahitaji ya wizara ya afya.

“Uchambuzi wa kamati umebaini fedha zilizotengwa kwaajili ya utekelezaji wa shughuli wizara kwa mwaka wa fedha 2017/18, ni kiasi kidogo ambacho hakiridhishi na kinyume na matarajio ya Mpango wa Bajeti ambao Bunge na Serikali tulikubaliana,” alisema Serukamba.

Licha ya bajeti ya afya kupungua kwa mwaka wa fedha wa 2018/2019 kwa asilimia 20, fedha za bajeti iliyopita ya 2017/2018 hazikufika zote kwenye wizara hiyo jambo lilikwamishwa utekelezaji wa miradi mbalimbali ya maendeleo ya sekta hiyo.

Serukamba amesema, mpaka kufikia Februari mwaka huu, Serikali ilikuwa imetoa Sh. bilioni 576.52 pekee kati ya Sh. trilioni 1.1 zilizokuwa zimetengwa kwaajili ya Bajeti ya Wizara ya Afya kwa mwaka wa fedha 2017/18,.

Kutokana na bajeti ndogo ya wizara ya afya, wabunge wameshauriwa kuijadili na kuangalia uwezekano wa kuishawishi Serikali kuongeza fedha kwa wizara hiyo ikizingatiwa ni sekta muhimu kwa ustawi wa wananchi ili kuwahakikishia wananchi afya bora.

Continue Reading

Afya

Mgawanyo usio sawa wa hospitali, zahanati unavyokwamisha huduma za afya kwa wananchi

Published

on

Imeelezwa kuwa watanzania watalazimika kusubiri kwa muda mrefu ili kupata huduma bora za afya kutokana na uchache wa vituo vya kutolea huduma hizo ambavyo haviendani na ongezeko la idadi ya watu nchini.

Hali hiyo ni tofauti na matakwa ya Sera ya Afya ya mwaka 2007 ambayo inasisitiza kuwa serikali inawajibika  kuinua hali ya afya ya wananchi wote na hasa wale walioko kwenye hatari zaidi, kwa kuweka mfumo wa huduma za Afya utakaokidhi mahitaji ya wananchi na kuongeza umri wa kuishi wa watanzania.

Lakini watanzania wengi hawafaidiki na tamko la Sera ikizingatiwa kuwa idadi ya watu inaongezeka sana kuliko maboresho na ujenzi wa vituo vya kutolea huduma za afya nchini. Vituo hivyo vinajumuisha hospitali, vituo vya afya na zahanati ambazo vinatakiwa kujengwa kwenye vijiji, kata na ngazi ya wilaya na mkoa.

Kwa mujibu wa data za Ofisi ya Taifa ya Takwimu (NBS) za mwaka 2017 zinaonyesha kuwa vituo vya kutolea huduma za afya viliongezeka kutoka 6,321 mwaka 2010 hadi kufikia 7,680 mwaka 2016, ambapo ongezeko hilo ni sawa na vituo 1,359 (14%) tu  kwa miaka saba na wastani wa vituo 194 kila mwaka.

Idadi ya vituo hivyo haiendani na ongezeko kubwa la watu. Kulingana na Sensa ya Watu na Makazi ya mwaka 2012 Tanzania ilikuwa na watu milioni 45 na hadi kufikia mwaka 2016 inakadiriwa ilikuwa na watu zaidi milioni 50.

Kwa mtazamo wa kawaida ni kwamba karibu nusu ya wananchi hawapati na huduma bora za afya ikiwemo upatikanaji wa vituo vya kutolea huduma za afya, jambo linaloweza kuwaweka katika hatari ya kupoteza nguvukazi ya taifa na hata maisha.

Hata hivyo, bado ziko juhudi mbalimbali zinazofanyika kuhakikisha huduma hizo zinawafikia wananchi katika maeneo yao. Takwimu za NBS zinaeleza kuwa hadi mwaka 2016 kulikuwa na zahanati 6,658 ambazo zilikuwa na kliniki 89 za mama na mtoto. Lakini changamoto ni kwamba zahanati nyingi zinakabiliwa na upungufu wa madaktari, dawa, vifaa tiba na uchakavu wa miundombinu.

Kimsingi Sera ya Afya inaelekeza kuwa kila kijiji kinapaswa kuwa na zahanati yake ili kuhakikisha wananchi hawatembei umbali mrefu kufuata huduma kwasababu afya ni huduma muhimu ya kijamii na inapaswa kupewa kipaombele.

Kwa mujibu wa Sensa ya mwaka 2012, Tanzania ina vijiji 19,200  Ambavyo vinahudumiwa na zahanati 6,658 na hivyo basi kuna upungufu wa zaidi ya zahanati 12,000 ili kukidhi mahitaji ya wakazi wa vijiji vyote.

Kumekuwa na mabadiliko ya kuongezeka na kupungua kwa zahanati nchini. Mathalani mwaka 2013 kulikuwa zahanati 5,680 na mwaka uliofuata wa 2014 zilipungua hadi kufikia 6,002 na sababu kubwa ni  baadhi ya zahanati ni kutotimiza masharti na matakwa ya mwongozo wa matibabu nchini na hivyo kulazimika kufungwa. Juhudi zilifanyika na idadi ya zahanati ziliongezeka hadi kufikia 6,549 mwaka 2015 na mwaka uliofuta wa 2016 zilifikia 6,658.

Kinachotokea ni kwamba wingi wa vituo vya kutolea huduma za afya  unapungua kutoka ngazi ya kijiji, tarafa, wilaya hadi kitaifa. Hali hii inaweza kusababishwa na uhaba wa rasilimali fedha na watu, ubora wa huduma kwenye hospitali husika.

Mwaka 2016, kulikuwa na vituo vya afya 759 nchini kote ambapo ni sawa na kusema kuwa kila mkoa ulikuwa na vituo takribani 29. Kimsingi huduma zinazotolewa kwenye vituo vya afya zina hadhi ya juu ukilinganisha na zahanati kwasababu vinahudumia watu wengi zaidi na vinatakiwa kuwa na vifaa vya kisasa na huduma kama vile upasuaji na kliniki za mama na mtoto.

Idadi ya zahanati zilizoko nchini ni mara 9 ya vituo vya afya ambavyo vinategemewa kuwasaidia wagonjwa ambao hawajapata matibabu ya uhakika kwenye zahanati. Changamoto inayojitokeza ni kuwa vituo hivyo vinaelemewa na idadi kubwa ya wagonjwa wanaotoka ngazi ya chini na kwa vyovyote vile baadhi yake vitakuwa havina huduma bora za matibabu.

Pia vituo vya kutolea huduma za afya hupungua zaidi katika ngazi ya mkoa hadi kitaifa. Mwaka 2016 kulikuwa na hospitali 263 za wilaya, mkoa na rufani. Hizi ndio hospitali pekee zinazotegemewa na watanzania zaidi ya milioni 50 nchi nzima kupata matibabu.

Pengo kati ya vituo vya afya na hospitali sio kubwa sana ukilinganisha na zahanati ambazo ni nyingi lakini huduma zake hazilingani na hospitali nyingine za ngazi ya wilaya na mkoa.

Na utaratibu uliopo ni kwamba mgonjwa anatakiwa kutibiwa ngazi ya juu ikiwa tu zahanati na vituo vya fya vimeshindwa kumpatia matibabu yanayotakiwa. Kwa utaratibu huo vituo vya afya na hospitali nyingi huelemewa na wagonjwa kutokana na uwekezaji mdogo na  huduma zisizoridhisha kwenye zahanati.

Kutokana na hali halisi ya upatikanaji wa huduma za afya nchini, serikali na wadau wanapaswa kuongeza juhudi za kuboresha na kujenga vituo na hospitali ili kukidhi ongezeko la watanzania ambao wanatakiwa kuwa na afya bora zitakazosaidia katika ujenzi wa taifa.

Ujenzi na maboresho hayo ni muhimu yakaenda sambamba na tathmini ya huduma zinazotolewa, idadi ya vituo ili kuyasaidia maeneo yenye uhitaji mkubwa wa huduma za afya.

Continue Reading

Muhimu Kusoma

Copyright © 2018 FikraPevu.com