Connect with us

Kilimo na Ufugaji

Asilimia 80 ya ardhi ya umwagiliaji Tanzania inalimwa kwa njia za kienyeji, kilimo cha kisasa kumkomboa mkulima

Published

on

Wakulima katika maeneo yanayopata mvua za msimu mara moja kwa mwaka wameshauriwa kuvuna na kuhifadhi maji kwa ajili ya kilimo cha umwagiliaji ili kuwahakikishia usalama wa chakula.

Maeneo yanayopata msimu mmoja wa mvua kwa mwaka  ni Kanda ya Magharibi, Kati, Nyanda za Juu Kusini Magharibi, maeneo ya Kusini, Ukanda wa Pwani ya Kusini  pamoja na maeneo ya kusini mwa mkoa wa Morogoro.

Mvua hizo zimeanza kunyesha katika wiki ya kwanza ya mwezi Novemba 2017 na zinatarajiwa kuisha wiki ya nne ya mwezi Aprili, 2018. Mvua hizo zitatofautiana kutoka eneo moja hadi lingine lakini tahadhari ni muhimu ili kujizuia na madhara yasiyo ya lazima.

Mkurugenzi Mkuu wa Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania (TMA), Dkt. Agnes Kijazi amesema kiwango cha maji katika udongo kitaongezeka katika maeneo yanayopata mvua za msimu mara moja kwa mwaka  kutokana na mvua ambazo  zinanyesha katika maeneo yaliyotajwa.

“Hali ya unyevunyevu kwa ajili ya mazao na malisho ya mifugo na wanyamapori inatarajiwa kuwa ya kuridhisha. Wakulima wanashauriwa kuvuna maji kipindi cha mvua  kwa matumizi ya baadae”, anaeeleza Dkt. Kijazi.

Matumizi ya baadaye ni pamoja kilimo cha umwagiliaji ambacho hasa hufanyika katika kipindi ambacho mvua hazinyeshi. Ikiwa mfumo mzuri wa kuhifadhi maji kwenye mabwawa na matanki utaandaliwa, wakulima wana nafasi nzuri ya kuendelea na shughuli za kilimo kwa mwaka mzima.

Kilimo cha umwagiliaji humuhakikishia mkulima chakula kwasababu mazao yanayolimwa ni yale yanayokomaa kwa muda mfupi hasa mwezi 1 hadi 3. Mbogamboga ni sehemu ya mazao hayo ambayo yakiwekewe mikakati mizuri yanaweza kutengeneza kipato.

Kutokana na umuhimu wa kuhifadhi maji ya mvua, serikali imesema inaendelea na mikakati ya kuliweka suala hilo kivitendo ili kukabiliana na mabadiliko ya tabia nchi ambayo yameathiri mwenendo wa mvua.

Waziri wa Maji na Umwagiliaji wa wakati huo, Mhandisi Geryson Lwenge wakati akizindua Mkutano wa Wathibiti wa Huduma za Maji Kusini na Mashariki ya Afrika (ESAWAS), alisema serikali imeanza mipango ya kujenga mabwawa maalumu ya kuhifadhi maji ya mvua ili kukabiliana na uhaba wa maji na kuwawezesha wakulima kuendelea na kilimo pasipo kutegemea mvua.

Mabomba yakimwaga maji kwenye mazao shambani

Kulingana na Benki ya Dunia (WB) katika ripoti yake ya Mapitio ya Uchumi wa Tanzania ya mwaka 2017, inaitaja Tanzania kutumia asilimia 80 ya maji yake yote katika shughuli za kilimo. Matumizi hayo ni makubwa ikilinganishwa na matumizi ya dunia ambayo yanafikia 70% katika kilimo.

Lakini ukuaji wa miji na viwanda unatishia kupungua kwa maji yanayotumika katika sekta ya kilimo. Ili kukabiliana na changamoto ya kupungua kwa maji, wakulima wanashauriwa kuitumia fursa ya mvua za msimu kuhifadhi maji ambayo watayatumia baadaye kuendeleza kilimo.

Hata hivyo, baadhi ya wakulima wanaendelea na kilimo cha umwagiliaji kwa kutumia njia za kienyeji ambazo hazileti matokeo makubwa. Inaeleza kuwa Tanzania ina ardhi kubwa lakini ni asilimia 1.5 ya ardhi ya umwagiliaji ndio inatumika, huku 80% ya ardhi ya umwagiliaji inalimwa kwa njia za kienyeji na maji yanayotumika hayazidi 15% ya maji yote yanayopaswa kutumika katika kilimo hicho.

Kutokana na changamoto hiyo wakulima pamoja na wadau wa kilimo wanashauriwa kukibadilisha kilimo cha umwagiliaji kuwa cha kisasa na viundwe vyombo maalum vya kusimamia matumizi ya uzalishaji wa maji na njia sahihi za kilimo kulingana na maeneo waliyopo wakulima.

 

Mwelekeo wa mvua za Msimu

Mvua zinatarajiwa kuwa za wastani hadi juu ya wastani katika maeneo mengi ya mikoa ya Dodoma, Singida, Kigoma, Tabora, Rukwa, Katavi, Mbeya, Songwe, Njombe, Iringa, Ruvuma, Lindi na Mtwara  na kusini mwa  mkoa wa Morogoro.

Mvua katika maeneo ya mikoa ya Kigoma, Tabora, Rukwa, Katavi, Mbeya, Songwe, Njombe, Iringa, Lindi, Mtwara na kusini mwa mkoa wa Morogoro zinatarajiwa kuanza mwezi wiki ya kwanza ya mwezi Novemba, 2017 na kusambaa katika mikoa ya Dodoma na Singida katika wiki ya kwanza ya mwezi Desemba, 2017.

Mtawanyiko hafifu wa mvua unatarajiwa katika maeneo ya mikoa ya Lindi na Mtwara katika kipindi cha Januari hadi Februari, 2018 kipindi ambacho ukanda wa mvua unatarajiwa kuwa nje ya  eneo la kusini mwa Tanzania. Mvua zinatarajiwa kuisha katika wiki ya mwisho ya mwezi Aprili, 2018 katika maeneo mengi yanayopata msimu mmoja wa mvua.

 

Mifumo ya Hali ya Hewa

Mvua hizo ambazo zitakuwa za wastani na juu wastani zitatokana na kuongezeka kwa joto katika bahari Hindi ambayo upepo wake utakuwa ukivuma zaidi kuelekea katika mikoa inayopokea mvua za msimu na kulifanya eneo hilo kupata mvua nyingi.

“Uwepo wa vimbunga kusini magharibi mwa Bahari ya Hindi unatarajiwa kusababisha upepo wenye unyevunyevu kutoka misitu ya Congo kuelekea nchini. Hali hii ya upepo kutoka katika misitu ya Congo inatarajiwa kuongeza unyevunyevu katika baadhi ya maeneo ya magharibi na kusini magharibi mwa nchi”, anaeleza Dkt. Kijazi na kuongeza kuwa,

“Hali ya joto la juu ya wastani iliyopo magharibi mwa Bahari ya Hindi inatarajiwa kuendelea kuwepo katika kipindi cha Novemba, 2017 –Aprili, 2018”.

Ikiwa wakulima watatumia fursa ya mvua za msimu na kuvuna maji wana nafasi nzuri ya kuongeza kipato na kuondokana na umaskini wa kutegemea mvua ambazo zinaathiriwa na mabadiliko ya tabia nchi.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Biashara/Uchumi

MSIMU WA MAVUNO: Tanzania inavyoweza kufaidika na soko la mazao Pembe ya Afrika

Published

on

Serikali ya Tanzania imeshauriwa kufungua milango kwa wakulima kuuza mazao yao nje ya nchi ili kufaidika na ukuaji wa bei ya soko katika nchi za Afrika Mashariki na Pembe ya Afrika.

Ushauri huo unakuja wakati ikiwa imebaki miezi michache kwa wakulima hasa wa mahindi na maharage kuanza kuvuna mazao hayo katika maeneo mbalimbali ya nchi yanayopata msimu mmoja na mwili ya mvua.

Kulingana na Ripoti ya Mapitio ya Usalama wa Chakula katika nchi za Pembe ya Afrika, inaeleza kuwa bei ya mazao ya chakula itaongezeka mara dufu katika kipindi cha miezi miwili ijayo ya uvunaji kutokana na  mafuriko, wadudu na magonjwa yaliyoripotiwa katika maeneo hayo.

Ripoti hiyo inaeleza kuwa kaya katika nchi za Rwanda, Uganda, Burundi, Somalia na Sudan ambazo zinategemea soko la chakula, zitakabiliwa na ongezeko la bei kwasababu ya kupungua kwa chakula cha mazao sokoni.

Kwa muda mrefu sasa, nchi za pembe ya Afrika zimekuwa zikikabiliwa na athari za mabadiliko ya hali ya hewa ikiwemo ukame na mvua kubwa  ambazo zimepunguza uzalishaji wa mazao na kuzilazimisha kuagiza chakula katika nchi zingine ikiwemo Tanzania.

“Wastani wa juu wa bei ya chakula utaendelea kuathiri nguvu ya soko ya kaya maskini nchini Uganda, Rwanda, Somalia na Sudan, ambazo zinaelekea kwenye msimu wa mavuno,” imeeleza ripoti hiyo.

Wiki iliyopita tani moja ya mahindi iliuzwa kwa Dola za Marekani 402.14 (Tsh. 915,962) katika mji wa Kisumu Kenya, wakati Ruhuha, Rwanda tani moja iliuzwa kwa Dola 319 (Tsh. 729,562) na katika mji wa Kabale, Uganda ilikuwa dola 271.02.

Miezi sita iliyopita, tani1 ya mahindi iliuzwa kwa dola 540.28 (milioni 1.230) katika Mji wa Ruhuha na Nairobi (Milioni 1.009). Nchini Burundi, asimilia 60 tu ya kaya ndiyo zina chakula.

                     Nchi za pembe ya Afrika zitalazimika kuagiza mazao toka nchi nyingine

Upungufu wa chakula katika nchi za pembe ya Afrika unatokana na mvua kubwa zilizonyesha hivi karibuni ambapo ziliharibu kwa kiasi kikubwa mazao yaliyokuwepo shambani.

 

Miundombinu ya Barabara

Kwa upande mwingine, mvua zilizonyesha katika maeneo hayo zimeharibu barabara na kuhatarisha soko la mazao kwasababu  usafiri wa barabara toka mashambani umekuwa mgumu, jambo linakwamisha wakulima kusambaza mazao yao sokoni.

Kikao cha Usalama wa Chakula kilichofanyika Katika kituo cha Utabiri wa Hali ya Hewa cha Igad jijini Nairobi wiki iliyopita, kiliwataka wakulima wa Uganda, Kenya, Sudan Kusini na Ethiopia kuwa makini na viwavi jeshi ambavyo zinavamia mazao. Wadudu hao ambao hushambulia mazao yakiwa machanga, wamesababisha hasara kubwa kwa wakulima wa nafaka.

Mdudu huyo ambaye anaharibu mazao anapatikana katika wilaya zote 121 za Uganda, kaunti 47 za Kenya, mikoa 17 ya Burundi. Pia katika wilaya 30 za Rwanda na nchi yote ya Ethiopia.

                                       Viwavi jeshi wakivamia mmea ukiwa mchanga

Nchini Kenya, mdudu huyo ameharibu hekta kati ya 11,000 hadi 15,000 za mahindi na Rwanda zaidi ya hekta 15,300. Pia nchini Ethiopia, hekta milioni 1.7 za mahindi zimeharibiwa.

Wakulima pia wamekumbushwa kujiandaa na kuibuka kwa magonjwa ya wanyama kutokana na hali ya maji maji katika maeneo mbalimbali ya malisho.

Hata hivyo, Tanzania itatumia vizuri fursa hii ya soko la mazao ya chakula katika nchi za Pembe ya Afrika au itaendelea na sera yake ya viwanda ambayo inasisitiza kusindikiza mazao na kuuza bidhaa zilizokamilika?

Continue Reading

Biashara/Uchumi

Marekani, China zaingia vita mpya ya soya. Tanzania kunufaika na vita hiyo?

Published

on

China imethibitisha kusitisha uagizaji  wa maharage aina ya soya kutoka Marekani ikiwa ni hatua inazozichukua kujibu mapigo kwenye vita ya kibiashara inayoendelea baina ya mataifa hayo mawili.

China ambayo ni mtengenezaji  mkubwa wa mafuta ya mbegu duniani imesitisha uagizaji wa bidhaa za kilimo kutoka Marekani baada ya nchi hiyo kupendekeza ushuru mpya kwenye bidhaa zinazotoka China.

Akizungumza na chombo kimoja cha habari cha kimataifa, Mkurugenzi Mtendaji wa Kampuni ya Bunge Limited ya Marekani, Soren Scroder alisema kwasasa China haiagizi bidhaa kutoka Marekani ikiwa ni hatua ya kuchukua tahadhari ya afya na usalama.

“Chochote wanachonunua hakitoki Marekani,” alisema Schroder na kuongeza kuwa wamehamishia soko katika nchi za Amerika ya Kusini ambako kuna uzalishaji mkubwa wa soya. “Wananunua maharage kutoka Canada, Brazili, zaidi sana Brazil, lakini hawanunuia chochote kutoka Marekani.”

Uamuzi huo wa China umekuja kwa mshangao dhidi ya sekta ya kilimo ya Marekani, ikizingatiwa kuwa Aprili mwaka huu ilitangaza ushuru mpya wa soya inayosafirishwa kutoka Marekani.

Wafanyabiashara wa soya nchini Marekani walitarajia kuwa mgogoro huo wa kibiashara  ungetatuliwa na kuisha mapema ili usafirishaji wa bidhaa za kilimo uendelee kama ilivyokuwa awali. Lakini kinachonekana ni kwamba vita hiyo inazidi kuimarika na hakuna dalili za kufikia muafaka.

Maharage ya soya yakiandaliwa kwajili ya kusafirishwa

Schroder alisema  kutokana na mtikisiko wa kibiashara, ni wazi kuwa China tayari imesitisha ununuzi wa bidhaa kutoka Marekani. “Ni kwa muda gani utadumu, nani ajuaye? Lakini kwasababu kuna wingu kubwa la sintofahamu, utaendelea kuwepo.”

Mfumko wa bei za bidhaa za kilimo umeongezeka katika maeneo mbalimbali duniani katika wiki za hivi karibuni wakati vita ya kibiashara ya mataifa hayo makubwa ikiendelea. Bidhaa zingine za kilimo ambazo zimeingia kwenye vita hiyo ni mahindi, muhogo na nyama ya nguruwe.

Uzalishaji wa Maharage ya soya  unashika nafasi ya pili kwa mazao nchini Marekani na soko lake linategemea zaidi nchi za bara la Asia ambazo ndiyo waagizaji wakubwa.

Kulingana na data za Idara ya Kilimo ya Marekani, wiki mbili za mwisho zilizoisha Aprili 19 mwaka huu, China ilizuia manunuzi ya tani 62,690 za soya kutoka Marekani ambayo ingesafirishwa Agosti, 2018.

Katika kipindi hicho cha Agosti, nchi za Amerika ya Kusini zitakuwa zinakamilisha mavuno ya soya. Kutokana na hali iliyopo sasa zitapata soko kubwa la kusafirisha zao hilo nchini China.

Brazil ndiyo inaongoza duniani kwa usafirishaji wa soya na mauzo yake yanaweza kuongezeka maradufu, ikizingatiwa kuwa katika msimu wa 2017/2018 itauza tani milioni 73.1 kwenye soko la kimataifa dhidi ya tani milioni 56.2 za Marekani.

                    Soya inazallishwa kwa kiwango kidogo nchini Tanzania

Hata hivyo, Marekani nayo imeanza kuchukua hatua za kukabiliana hali hiyo ambapo inafanya mashauriano na nchi za Amerika ya Kusini ili zinunue soya yao.

“Ninaweza kusema kwamba tunapendelea biashara huria isiyo na vikwazo kwasababu jambo ni jema kwa mtu yoyote,” alisema Schroder. “Tumejipanga kukabiliana na hali inayoendelea.”

 

 Tanzania inaweza kunufaika na vita hiyo?

Kumekuwa na mjadala juu ya vita ya kibiashara baina ya mataifa hayo mawili na jinsi nchi za Afrika ikiwemo Tanzania zinavyoweza kufaidika na soko la China ambayo imesitisha uagizaji wa zao hilo toka Marekani.

Baadhi ya wataalamu wa uchumi wamesema Afrika bado haina nguvu ya kusafirisha soya nje ya bara hilo kwasababu  inakabiliwa na matatizo ya mabadiliko ya hali ya hewa na usalama mdogo wa chakula.

Mtafiti wa Kitengo cha Masoko na Biashara katika Shirika la Chakula Duniani (FAO), Thoenes P ameeleza katika utafiti wake wa hivi karibuni kuwa soya inayozalishwa Afrika ni asilimia 5 tu ya soya yote inayopatikana duniani.

“Ulimaji wa maharage ya soya imejikita zaidi kwenye nchi nne- Marekani, Brazil, Argentina na China na zinazalisha asilimia 90 ya soya yote ya dunia. Asia ukiondoa China, na  Africa zinachangia asilimia 5 ya uzalishaji wote,” ameeleza Thoenes.

Katika hali hiyo, Marekani ina nafasi kubwa ya kutumia soko ililopoteza China kwa nchi za Afrika ili kujiweka katika nafasi nzuri kibiashara.

Akizungumza katika kongamano la mwaka la wabia wa Kuendeleza Kilimo Nyanda za Juu Kusini mwa Tanzania (SAGCOT), Machi 2017, Waziri wa Kilimo na Chakula, Dk. Charles Tizeba alikiri kuwa uzalishaji wa soya nchini bado ni wa kiwango cha chini na viwanda vya usindikaji vinaagiza kutoka nje ya nchi ili kukidhi mahitaji ya uzalishaji wa bidhaa.

“Hiki kiwanda kinahitaji tani 7,000 kwa ajili ya kutenegeneza chakula cha kuku, lakini hadi sasa wanapata tani 2,000 tu  maana yake kiasi kilichobaki wanalazimika kuagiza kutoka nje,” alinukuliwa Tizeba alipotembelea kiwanda cha Silverland kilichopo Iringa.

Serikali inashauriwa kuwawezesha wakulima kutumia teknolojia ya kisasa ili kuongeza uzalishaji  na  kunufaika na soko la soya nchini.

Continue Reading

Biashara/Uchumi

Waziri wa Magufuli akiri ongezeko la umaskini kwa wananchi licha ya kuimarika kwa uchumi

Published

on

Waziri wa Fedha na Mipango, Dk. Philip Mpango amesema kutokuwepo kwa uwiano kati ya ukuaji wa uchumi na sekta ya kilimo ndiyo sababu kubwa ya wananchi wengi kuendelea kuwa maskini nchini.

Akizungumza katika Mkutano wa mwaka wa taasisi ya utafiti wa uchumi na Jamii (ESRF), Dk. Mipango alisema Tanzania ina utajiri wa rasilimali nyingi lakini bado wananchi hawajafaidika kiuchumi na huku kiwango cha umaskini kikiongezeka.

“Tanzania ni tajari wa rasilimali,tunayo maziwa kama Victoria, Tanganyika, Rukwa, Nyasa na mito mingi inayotoa fursa za uvuvi na uzalishaji umeme. Tuna utajiri wa madini kama dhahabu, almasi, Tanzanite, lulu, bati, chuma, mkaa, uranium, gesi ya asili na mengineyo”, amebainisha Dkt. Mipango.

Licha ya Tanzania kuitwa kisiwa cha amani, bado wako watu wachache kwa ushawishi wa kisiasa wanatumia nyadhifa zao kupora rasilimali muhimu na kuwakosesha wananchi huduma za kijamii ikiwemo elimu, afya na makazi ambazo ndiyo msingi wa maendeleo yao.

“Hata hivyo, uporaji wa maliasili umesababisha maisha ya walio wengi kuwa maskini, huku wachache wakifaidi rasilimali hizo,” amesema Dk. Mipango.

Tanzania ni kituo kikubwa  cha utalii katika ukanda wa Afrika Mashariki ambapo inamiliki fukwe za bahari zenye urefu wa kilomita 12,00, hifadhi za wanyama, huku ikiwa nchi ya amani isiyokuwa na machafuko na vita vya wenyewe kwa wenyewe. 

       Matumizi ya teknolojia ya kisasa viwandani ni mkombozi kwa wananchi                                                          

Changamoto nyingine inayowakumba wananchi kutofaidika na rasilimali zilizopo, ni matumizi ya teknolojia duni isiyo na tija hasa kwenye sekta ya kilimo ambayo ndiyo uti wa mgongo wa ukuaji wa uchumi.

Kushindwa kukifanya kilimo kiwe cha kisasa kumeathiri wananchi wengi hasa wa vijijini ambao wanategemea soko la mazao kujipatia kipato ili kuendesha maisha yao.

Licha ya serikali inayoongozwa na rais John Magufuli kutoa ahadi ya kufufua uchumi wa viwanda bado sera hiyo haijatekelezwa kikamilifu na kuwa na uwezo wa kuitumia sekta ya kilimo kama sehemu muhimu ya kupata malighafi za viwandani.

Kwa muktadha huo, wakulima wanatumia juhudi nyingi kulima lakini hawana soko la uhakika la mazao yao ndani na nje ya Tanzania. Mfano mzuri ni wakulima wa mbaazi ambao walilima zao hilo kwa wingi katika msimu uliopita wa 2017 lakini hawakufaidika na bei ya soko kutokana na kukosekana kwa viwanda vya ndani kusindika zao hilo.

Bei ya Mbaazi iliimarika katika msimu wa mwaka 2015 ambapo kilo moja ilikuwa ikiuzwa kwa sh. 2,800 hadi 3,000 (sawa na 280,000/300,000 kwa gunia la kilo 100) ambapo ilikuwa neema kwa wakulima na msimu uliofuata wa 2016 uzalishaji uliongezeka zaidi lakini matatizo ya soko yakaanza kujitokeza.

Mpaka kufikia msimu wa 2017, inasemekana bei ilishuka hadi sh. 150 kwa kilo kutokana na mabadiliko ya bei ya kimataifa na kuathiri wakulima wengi wao zao hilo nchini.

Anguko hilo la bei lilitokana na kutofikiwa kwa makubaliano ya kibiashara na wadau ikiwemo nchi ya India ambayo ilikuwa mnunuzi mkubwa wa zao hilo.

“Ni kweli kabisa katika msimu huu ulioisha kulikuwa na hali isiyopendeza katika soko la mbaazi lakini hiyo inatokana na wadau kusitisha manunuzi ya mbaazi toka Tanzania”, alinukuliwa Naibu Waziri wa Viwanda, Biashara na Uwekezaji, Eng. Stella Manyanya.

                                  Zao la mbaazi likiwa shambani

Huu ni mfano wa kukosekana kwa uwiano wa sekta ya kilimo na ukuaji wa uchumi wa viwanda. Kutokana na hali hiyo uwezekano wa asilimia zaidi ya 70 ya watanzania wanaotegemea kilimo kuondokana na umaskini ni mdogo.

Wadau watoa ushauri

Aliyewahi kuwa Gavana wa Benki Kuu ya Tanzania, Prof. Benno Ndulu  amesema ikiwa serikali ina nia ya dhati kuwaondolewa wananchi umaskini ni muhimu ikiwawekeza zaidi katika teknolojia ya uzalishaji viwandani na kuchagua sekta  chache ikiwemo kilimo ambacho kinaweza kuleta mapinduzi ya kiuchumi nchini.

“Ingawa dunia inajielekeza kwenye teknolojia ya kisasa, bado kuna fursa nyingi za uzalishaji viwandani. Kwa Tanzania tunapaswa kuchagua sekta chache kwa ajili ya viwanda”, amesema Prof. Ndulu na kuongezeka kuwa sekta ya utalii ikitumiwa vizuri inaweza kuleta maendeleo kwa wananchi. “Nafikiri kichocheo kikubwa cha uchumi wa Tanzania kitakuwa utalii.”

Kwa upande wake, Mkurugenzi Mkaazi wa Benki ya Dunia nchini Tanzania, Bella Bird amesema  matumizi ya ya rasilimali yanategemea mipango na bajeti inayolenga kutekeleza vipaombele vya wananchi ikiwemo huduma za kijamii ili kuwawezesha kutekeleza shughuli za maendeleo kwa uhuru.

Ameshauri kuwa sekta ya fedha iangaliwe upya kwa kuzifanyia marekebisho sera na sheria hasa za kodi zinazomkandamiza mwananchi wa kawaida.

Hata hivyo, serikali imeshauriwa kuongeza uwajibikaji na uwazi wa shughuli zake ili kuhakikisha kunakuwa na usimamizi mzuri wa rasilimali unaozingatia sheria, sera na mipango. Hatua hiyo itasaidia kupunguza ufisadi na wizi wa rasilimali za umma.

Continue Reading

Muhimu Kusoma

Copyright © 2018 FikraPevu.com