Connect with us

Biashara/Uchumi

Asasi za Kiraia zaibua madudu mengine ripoti ya CAG

Published

on

Imeelezwa kuwa kukosekana kwa mfumo mzuri wa uwajibikaji na uwazi katika taasisi za serikali kumesababisha matumizi mabaya ya rasilimali za umma kama ilivyoibuliwa kwenye ripoti ya Mdhibiti na Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali (CAG).

Akizungumza katika mjadala wa Asasi za kiraia jijini Dar es Salaam, Mkurugenzi Mtendaji wa taasisi ya Wajibu, Yona Killagane  amesema  ripoti ya CAG ya mwaka 2017 imeweka wazi maeneo mbalimbali ambayo serikali haijawajibika katika mapato na matumizi jambo ambalo haliashiria ustawi mzuri wa uchumi wa taifa.

Amesema uwajibikaji katika bajeti ya serikali umepungua kutokana na kutofanyiwa kazi  mapendekezo ya CAG  na kusababisha watendaji kurudia makosa yaleyale katika utengenezaji wa ripoti za mapato na matumizi.

“Utekelezaji wa mapendekezo ya CAG umeongezeka 2016/2017 kutoka asilimia 14 hadi asilimia 21 lakini ongezeko hilo ni dogo kuliko mapendekezo ambayo hayakufanyiwa kazi ambayo yanafikia asilimia 25,” amesema Killagane.

Ameeleza kuwa hata mapendekezo au ushauri unatolewa na Kamati za Bunge za Hesabu za Serikali  (POAC) na ile ya Hesabu za Serikali za mitaa (LAAC) hayakufanyiwa kazi inavyotakiwa kwa mwaka 2017 na matokeo yake taasisi nyingi za serikali zimepata hati za mashaka na chafu kutokana na matumizi mabaya ya fedha,

“Utekelezaji wa mapendekezo ya POAC ni asilimia 6 na mapendekezo ya LAAC yako kwa 31%. Ili nchi ipige hatua kwenye sekta ya fedha tunahitaji kuwa na taasisi na kamati za bunge imara na zenye nguvu ya kuisimamia serikali,” amesema.

Amebainisha kuwa maeneo mengine ambako kuna uwajibikaji mdogo ni kwenye halmashauri za serikali za mitaa (LGAs) ikizingatiwa kuwa zilishindwa kukusanya mapato kulingana na maelekezo ya bajeti ya mwaka 2016/2017.

“Kwa mwaka 2016/2017, LGAs zilikusanya Tsh. 523.56 bilioni kutoka kwenye vyanzo vyake. Hii ni sawasawa na 83% ya bajeti iliyopitishwa ya sh. 628.05 bilioni. Hii inaonyesha kuwa uwezo wa LGAs kukusanya mapato ulishuka ukilinganisha na ukusanyaji wa 90% ya mwaka uliopita (2015/2016),” amesema Killagane.

Ameongeza kuwa kushuka kwa ukusanyaji wa mapato ya halmashauri kumesababishwa na kuhamisha vyanzo vya mapato kutoka serikali za mitaa na kupelekwa serikali kuu, kufutwa kwa baadhi ya kodi ikiwemo ushuru wa mazao. Pia usimamizi mbaya wa ukusanyaji mapato mfano CAG amebaini kuwa sh. Bilioni 2.41 katika halmashauri 39 hazikuingizwa kwenye mfumo wa benki huku bilioni 3.54 zilizokusanywa na mawakala wa serikali hazikufika kwenye halmashauri 41.

 

Kutokana na hali hiyo, miradi mingi ya maendeleo haikutekelezwa kwa wakati. Ripoti ya CAG imeonyesha kuwa asilimia 28 tu bajeti ya miradi ya maendeleo  ndio iliyotumika kwenye halmashauri.

“Miradi 60 yenye thamani ya milioni 782.47 katika halmashauri 13 ilikamilika lakini haijaanza kutumika. Kwahiyo, hali hiyo unaonyesha dhahiri kupungua kwa uwajibikaji katika usimamizi wa miradi. Pengo la utekelezaji wa miradi ya maendeleo haliwezi kukidhi mahitaji ya wananchi,” amesema Kallagane.

Ameshauri kuwa serikali inapaswa kupunguza matumizi na manunuzi yasiyo ya lazima ili kutoa nafasi kwa halmashauri kutekeleza miradi ya maendeleo ili kuwaondolea wananchi ugumu wa upatikanaji wa huduma za kijamii.

“Zaidi ya 70% ya matumizi ya serikali yako kwenye manunuzi. Kinyume na matakwa ya Sheria ya Manunuzi ya 2011 na kanuni zake za 2013. Mikataba mibovu ya manunuzi inaongeza gharama za uendeshaji katika halmashauri,” amesisitiza Kallagane.

Kwa upande wake, Mhadhiri wa Chuo Kikuu Cha Dar es Salaam, Dkt. Richard Mbunda amesema serikali inapaswa kujitathmini na kurekebisha makosa ambayo yameainishwa kwenye ripoti  ya CAG.

“Nadhani ni nafasi pekee ambapo serikali inaweza kujiangalia  na kujifanyia tathmini ya kina  kulingana na utekelezaji wa bajeti . Bajeti kwa mfano ya serikali za mitaa kwamba zilipata fedha zaidi ya bajeti ilivyoamriwa lakini vilevile zingine zikapata pungufu. Kwahiyo vitu kama hivyo vinaleta maswali.” Amesema Dkt. Mbunda.

Ameshauri serikali kuzingatia mgawanyo mzuri wa bajeti na kuzitengea bajeti kubwa halmashauri zinazokabiliwa na matatizo mengi ili kuondoa umasikini wa wananchi wanaoishi vijijini.

“Kwasababu bajeti ni namna pekee ya kugawanya rasilimali za nchi sasa inavyonekana kwamba kuna baadhi ya serikali za mitaa zinapata bajeti kubwa zaidi ya zingine, itaibua maswali kwa baadhi ya watu.” Ameshauri Dkt. Mbunda.

Naye CAG mstaafu, Ludovick Uttoh amesema ni muhimu sheria na taratibu za uandaaji na utekelezaji wa bajeti zizingatiwe ili kuondoa makosa kwenye matumizi ya rasilimali za nchi.

Ikumbukwe kuwa serikali chini ya rais John Magufuli ilijitoa katika Mpango wa Uendeshaji Serikali kwa Uwazi (OGP). Mpango ambao uliwezesha taasisi za serikali kuwajibika kwa wananchi.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Biashara/Uchumi

Wasafirishaji wa kahawa, chai waneemeka na ushuru wa forodha

Published

on

Wasafirishaji wa kahawa, chai, samaki na ngozi kutokana Tanzania  kufaidika na soko la Afrika Mashariki baada jumuiya hiyo kuanzisha  mfumo wa pamoja wa forodha mipakani unaolenga kuimarisha biashara.

Mfumo huo unalenga kupunguza urasimu na kuchelewa kwa mizigo kwenye mipaka  kunakotokana na ukaguzi wa bidhaa hizo kabla hazijaingia kwenye nchi nyingine. Mfumo huo pia utapunguza gharama za kuvusha bidhaa kwenye mipaka kwasababu wasafirishaji hawatakaguliwa kwenye kila mpaka.

Taarifa ya Kamati ya forodha ya Afrika Mashariki imesema mfumo wa pamoja wa forodha mipakani kwa bidhaa 5 ulianza Mei 10 mwaka huu, na kwa bidhaa zote utaanza rasmi June 1.

Kamati ya Forodha inatekeleza maelekezo ya Kikao cha 19 cha Afrika Mashariki kilichofanyika Februari. Kwa mujibu wa taarifa hiyo, hadi kufikia Disemba mwaka huu, mfumo huo utahusisha bidhaa zinazosafirishwa na meli na biashara zote zinazofanyika ndani ya mipaka ya jumuiya hiyo.

Tanzania kama zilivyo nchi zingine za Afrika Mashariki hazifanyi vizuri biashara ya mipakani ukilinganisha na vigezo vya kimataifa. Ripoti ya Benki ya Dunia ya Biashara 2018 inaeleza kuwa nchi za Afrika Mashariki zilipata alama za chini kwenye viashiria vya biashara ya mipakani.

Kwa mfano, Rwanda ilishika nafasi ya 87, ikufuatiwa na Kenya nafasi ya 106, Uganda (127), Burundi (164) na Tanzania (182) miongoni mwa nchi zote duniani.

Wataalamu wa biashara wanaeleza kuwa kuondoa vikwazo visivyo vya ushuru mipakani kutasaidia kupunguza gharama za kusafirisha bidhaa kati ya asilimia 12.5 na asilimia 17.

                               Malori yakisubiri kuvuka mpaka

Hata hivyo, hatua kubwa imepigwa ambapo bidhaa zinachukua siku 3 hadi 5 kutoka katika bandari za Mombasa na Dar es Salaam kuelekea Kampala, Kigali na Bujumbura. Mfumo huo pia umepunguza gharama za ziada kwa wasafirishaji ambazo walikuwa wanatozwa kwa malori yao kukaa muda mrefu bila kupakuliwa mizigo. Gharama za roli ambalo halijashusha mzigo ni Dola za Marekani kati ya 200 na 400.

Pamoja na changamoto za uchukuzi, wadau mbalimbali wamendelea kutafuta ufumbuzi wa kudumu wa kukuza biashara katika ukanda wa Afrika Mashaki na nchi nyingine ili kukuza kiwango cha uchumi na maendeleo kwa wananchi wa kawaida.

Kwa kutambua hilo, taasisi ya Alama ya Biashara Afrika Mashariki (TMEA) kwa kushirikiana na nchi za ulaya wameanzisha mfuko maalumu utakaosaidia kutatua changamoto mbalimbali za uchukuzi kwa kutumia utafiti na ugunduzi wa njia bora za kuimarisha sekta ya uchukuzi ili kukuza biashara barani Afrika.

Mfuko huo unajulikana kama Ufumbuzi katika Sekta ya uchukuzi na Usafirishaji (Logistic Innovation for Trade (LIFT) Fund) unalenga kuibua mbinu mbadala za kisayansi zitakazosaidia kutatua tatizo la usafiri wa mizigo ambalo limekuwa kikwazo cha kukua kwa biashara katika ukanda wa Afrika Mashariki.

“Tumepiga hatua kubwa katika kupunguza gharama za uchukuzi na usafiri katika ukanda huu kwa njia za ufumbuzi. Mfuko unatarajia kutafuta njia mbadala zitakazoinua ushindani wa biashara ambao utachangia mafanikio ya jumuiya ya Afrika Mashariki”. inaeleza ripoti ya mfuko huo.

Malengo ya mfuko ni kupunguza mda mwingi unaotumika kusafirisha bidhaa katika milango mikuu ya Afrika Mashariki na kuchangia katika malengo ya TMEA ambayo yanakusudia kupunguza mda wa usafiri katika milango mikuu ya usafirishaji kwa asilimia 15 ifikapo mwaka 2016.

Ripoti hiyo inaeleza kuwa ikiwa sekta ya uchukuzi na usafiri ya Afrika Mashariki haitapatiwa ufumbuzi wa kudumu mafanikio ya biashara katika nchi hizo hayatafanikiwa na kukua katika viwango vya kimataifa na kuchangia kukuza uchumi wa nchi mojamoja za ukanda huu ambazo zinakabiliwa na changamoto nyingi za umaskini.

Continue Reading

Biashara/Uchumi

Wasafiri kutoka China kuipata thamani sekta ya utalii Tanzania

Published

on

“Nafikiri kichocheo kikubwa cha uchumi wa Tanzania kitakuwa utalii,” hayo yalikuwa maneno ya Gavana Mstaafu, Prof Benno Ndulu wakati wa Mkutano wa mwaka wa taasisi ya utafiti wa uchumi na Jamii (ESRF) Mie 3 mwaka huu.

Kauli hiyo ilikuwa ni kuikumbusha serikali kuwa ikitumia vizuri fursa ya utalii inaweza kuwa nguzo muhimu kwa ukuaji wa uchumi wa nchi siku zijazo. Umuhimu huo unajitokeza katika sura tofauti ikizingatiwa kuwa Tanzania inaweza kunufaika na watalii kutoka China wanaopendelea zaidi kutalii katika nchi za Afrika.

Kwa mujibu wa Shirika la Utalii Duniani (UNWTO) wasafiri kutoka China wanaongoza kwa matumizi ya pesa na muda kwenye sekta ya utalii duniani ambapo mwaka 2017 pekee walitumia Dola za Marekani 260 bilioni. Matumizi hayo yanafanyika zaidi Afrika kutokana na urahisi wa upatikanaji wa visa, vivutio vingi vya kitamaduni na kihistoria.

Hali hiyo imeifanya Afrika kuwa kivutio kikubwa kwa watalii kutoka China. Utafiti wa hivi karibuni uliofanywa na Jukwaa la Usafiri duniani la Travelzoo umebaini kuwa bara la Afrika limekuwa chagua la kwanza la mapumziko ya watalii wa China kwa mwaka 2018 na kuzipiku Japan na Australia.

Watalii hao hutembelea zaidi nchi za Morocco,Tunisia, Afrika Kusini, Namibia, Madagascar na Tanzania. Mwaka huu, nchi jirani ya Kenya imezindua kampeni ya masoko kuifikia China ikitarajia kuwapata wageni 53,000 kutoka China ambao tayari walitembelea nchi hiyo mwaka uliopita.

Jambo la kuvutia katika nchi za Afrika ni kuanzishwa kwa visa zenye masharti rahisi kwa raia wa China. Kwa mujibu wa Kampuni ya usafiri ya ForwardKeys, baada ya Morocco na Tunisia kurahisisha upatikanaji wa visa, kumekuwa na ongezeko la asilimia 240 na 378%  wasafiri wa China walioingia katika nchi hizo.

Travelzoo wanaeleza kuwa bara la Afrika litaendelea kushuhudia ongezeko la watalii hasa kutoka China ambao wanavutiwa na mandhari nzuri na utamaduni.

Watalii kutoka China ni mafano mzuri wa jitihada za China kuchangia ukuaji wa uchumi wa Afrika. Afrika hasa Tanzania imekuwa mshirika muhimu wa maendeleo wa China hasa katika sekta za ujenzi, elimu, afya, miundombinu ambazo zimetengeneza ajira na kukuza ujuzi na teknolojia kwa wananchi.

                     Fukwe za Ngonga zilizopo kwenye ziwa Nyasa wilaya ya Kyela

Hata hivyo, China inatumia fursa hiyo kujiimarisha kijeshi katika nchi za Afrika ili kushindana na Marekani. China imekuwa ikiwachukua vijana wengi wa Afrika na kuwapa mafunzo ya program mbalimbali zinazolenga kuimarisha utamaduni wa China katika bara hilo.

Kitendo hicho kimeufanya utawala wa Donald Trump wa Marekani, kuongeza vikwazo kwa watalii kuingia nchini mwake akihofia kupoteza uungwaji wa mataifa ya Afrika.

Kulingana na shirika la biashara la Umoja wa Mataifa (2014) limeeleza kuwa utalii ni kichocheo kikubwa cha ukuaji wa uchumi, ikizingatiwa kuwa mwaka 2014 pekee ulichangia asilimia 8.5 ya pato la ndani la Afrika na kutengeneza asilimia 7.1 ya ajira zote.

Aliyewahi kuwa Waziri  Maliasili na Utalii, Prof. Jumanne Maghembe wakati akiwasilisha bajeti ya wizara hiyo mwaka 2017/2017 alisema sekta ya Utalii ni kichocheo cha ukuaji wa uchumi hasa katika sekta za kilimo, mawasiliano, miundombinu, usafirishaji, burudani na uzalishaji wa bidhaa na huduma kwa watalii.

“Aidha katika mwaka 2016/2017 watu laki tano waliajiriwa katika sekta ya Utalii na wengine milioni moja walijiajiri wenyewe katika sekta hiyo. Vilevile sekta ilichangia asilimia 17 ya Pato la Taifa na kulipatia Taifa asilimia 25 ya fedha za kigeni”, alinukuliwa  Prof. Maghembe.

 

Nini kifanyike kukuza utalii Tanzania

Baadhi ya tafiti zinakadiria mchango wa pato la taifa kupitia sekta ya utalii unaweza kuongezeka kwa asilimi sita tu ndani ya mwaka 2015-2025,iwapo tu serikali ya Tanzania itaweza kukabiliana na vikwazo ndani ya sekta hii kwa kupunguza utozaji wa ushuru usio na mpangilio kwa wawekezaji na kuthibiti watoza kodi wasio rasmi yaani vishoka ambapo kunaweza kuwa na ongezeko la zaidi ya asilimia 20.

Ili kuboresha sekta ya utalii nchini Tanzania elimu ya darasani na katika sekta hii ni muhimu  ili kuwa na kizazi kitakacho linda hifadhi ya utalii wa taifa.

Hata hivyo, uboreshaji wa miundombinu ya viwanja vya ndege ni muhimu ili kuongeza wigo wa watalii wa kimataifa kutembelea vivutio vilivyomo nchini.

Continue Reading

Biashara/Uchumi

Mgongano wa kisheria unavyokwamisha uwekezaji Afrika Mashariki

Published

on

Baada ya Tanzania na Kenya kufanya mabadiliko ya kisheria katika sekta ya madini, ripoti mpya ya utafiti imeeleza kuwa hatua hiyo ni kikwazo katika kuvutia uwekezaji katika nchi hizo za Afrika Mashariki.

Taasisi ya Fraser ya Canada katika utafiti wake wa Makampuni ya Madini 2017, imetaja sheria hizo kama wingu zito kwa kampuni za kigeni kutokana na nchi hizo mbili kushika nafasi ya mwisho katika uvutiaji wa wawekezaji.

Katika taarifa yake ya mwaka, Fraser imeiweka Kenya katika nafasi  ya pili kutoka mwisho duniani baada ya Guetemala na ya mwisho katika nchi za Afrika.

Kwa mujibu wa Fraser, taasisi inayoongoza kwa utafiti wa sera na mipango katika sekta binafsi, Tanzania iko miongoni mwa nchi za mwisho kwa kuvutia wawekezaji barani Afrika, na nafasi ya 78 katika ya nchi 91 zilizoshiriki utafiti huo duniani.

Tanzania imeshuka kutoka nafasi ya 59 kati ya nchi 104 mwaka 2016, kutokana na sheria mpya kuweka vikwazo kwa wawekezaji wa kigeni hasa katika utawala, kodi, usuluhishi na usalama.

“Mabadiliko ya kibunge nchini Tanzania, ambayo tayari yameanza kutendewa kazi yanapunguza nguvu ya mikataba na kuondoa nafasi ya usuluhishi wa kimataifa katika kutatua migogoro na serikali. Hili linaondoa uthabiti na kutengeneza mazingira magumu ya uwekezaji,” imeeleza ripoti hiyo.

Mwanahabari, Njiraini Muchira ambaye anafanya kazi na Jalida moja nchini Kenya alimuhoji, Mtendaji Mkuu wa Shirika la Madini la Kenya ambapo alikaririwa akisema, “Utafiti huo unawaambia watunga sera kwamba wawekezaji hawaichukulii Afrika Mashariki kama sehemeu nzuri ya uwekezaji, kwasababu kanuni siyo rafiki.”

Sheria za nchi hizo mbili zinataka mapato ya madini yachangie kiasi kisichopungua asilimia 10 kwenye pato la taifa (GDP) kutoka kiwango cha awali cha chini ya asilimia 1 kwa Kenya na 3.5% kwa Tanzania.

Taarifa kutoka Kenya zinaeleza kuwa, serikali imechapisha kanuni ambazo zinayataka makampuni ya kigeni kugawana hisa na serikali na kushiriki kwenye soko la hisa ili kukidhi matakwa ya sheria ya Madini ya mwaka 2016.

Kanuni hizo zinayataka makampuni ya kigeni kuorodhesha kiasi kisichopungua Dola za Marekani 100 milioni katika soko la hisa ili kuwawezesha wananchi wa Kenya kufaidika na sekta ya madini.

                          Sheria za nchi hizo mbili zinataka mapato ya madini yachangie kiasi kisichopungua asilimia 10 kwenye pato la taifa 

Hata hivyo, wawekezaji wamesema tayari wamelemewa na gharama kubwa za shughuli za utafiti, kutokuwepo kwa takwimu sahihi za madini, jambo linalowalazimisha kufanya utafiti wao binafsi. Pia ulipaji wa fidia kwa wamiliki wa ardhi na asilimia 1 ya faida yao ambayo wanatakiwa kuielekeza kwenye maendeleo ya jamii.

Tanzania ilifanya mabadiliko makubwa kwenye sheria za madini ambapo zinaiwezesha kujadili mikataba ya madini na makampuni ya wawekezaji juu ya kodi, kiasi na aina ya madini yanayosafirishwa nje ya nchi.

Sheria hiyo ya Rasilimali Asilia ya mwaka 2017 inakusudia kuongeza kodi za madini, kuzilazimisha kampuni kujadili mikataba kabla haijaanza kutumika, inaruhusu serikali kumiliki asilimia 50 ya hisa za makampuni ya madini, kuhakikisha kampuni hizo zinawekeza katika mshine za kuchakata mchanga wa madini nchini na kutengeneza ajira kwa wazawa.

Kutokana na mabadiliko hayo, baadhi ya kampuni zimesitisha mipango yake ya kuwekeza Tanzania.

Kampuni ya Uwekezaji ya Tremont ya Uingereza imesitisha tenda na kampuni ya Cradle Resources ya Australia huku Shanta Gold ikisitisha kuchukua tenda na kampuni ya Helio Resource Corp.

Mabadiliko hayo ya sheria, yameshuhudia baadhi ya kampuni ikiwemo ya Acacia kupunguza utendaji na inatathmini mikakati yake ya kuendelea na shughuli zake nchini.

“Mazingira mazuri ni yale yanashabihana na viwango vya dunia vya usimamizi wa mazingira, ushindani wa kodi, kutokuwepo kwa matishio ya kisiasa na utawala mzuri wa sekta ya madini,” imeeleza ripoti hiyo.

Fraser imeitaja Finland kama nchi inayoongoza kuvutia uwekezaji wa madini ambapo kwa Afrika, Ghana inashika nafasi ya kwanza na 22 duniani. Guetemala ni nchi ya mwisho kabisa kwa sera mbovu za kuvutia wawekezaji. Nchi zingine ni Kenya, Argentina, Msumbiji, Bolivia, Venezuela, Romania, China na Nicaragua.

Continue Reading

Must Read

Copyright © 2018 FikraPevu.com